Boeing 737 MAX tiếp tục vướng tranh chấp pháp lý khi bốn công ty liên quan Norwegian yêu cầu bồi thường và đề nghị cựu lãnh đạo Boeing ra làm chứng.
Vụ việc diễn ra dù hãng hàng không Norwegian và Boeing đã đạt thỏa thuận dàn xếp vào năm 2022, qua đó giải quyết các tranh chấp liên quan đến dòng Boeing 737 MAX. Tuy nhiên, các công ty sở hữu máy bay cho rằng thỏa thuận này không loại bỏ những quyền yêu cầu bồi thường độc lập của họ.
Theo hồ sơ tòa án và thông tin từ Law360, bốn công ty AAA MAX 1 Limited, AAA MAX 2 Limited, AAA MAX 3 Limited và AAA MAX 4 Limited, có trụ sở tại Quần đảo Cayman, đang sở hữu 12 chiếc Boeing 737-8 từng được đặt mua cho Norwegian.
Các tàu bay này ban đầu được Norwegian Air Shuttle và Arctic Aviation Assets mua, sau đó chuyển quyền sở hữu cho các pháp nhân tại Quần đảo Cayman.
Trong quá trình tố tụng, các công ty đang tìm cách yêu cầu một cựu lãnh đạo Boeing cung cấp lời khai, với lập luận rằng người này nắm những thông tin quan trọng về nội dung nhà sản xuất từng cung cấp cho khách hàng liên quan đến chương trình 737 MAX.
Phiên tòa dự kiến bắt đầu ngày 16/2/2027. Nếu vụ việc được đưa ra xét xử, Boeing sẽ tiếp tục đối mặt với một tranh chấp pháp lý bắt nguồn từ cuộc khủng hoảng 737 MAX năm 2019.
Yêu cầu bồi thường của các nguyên đơn liên quan đến việc dòng 737 MAX bị đình chỉ khai thác trên toàn cầu từ tháng 3/2019, sau hai vụ tai nạn nghiêm trọng.
Các nguyên đơn cho rằng Boeing từng giới thiệu 737 MAX có mức độ tương đồng cao với các thế hệ 737 trước đó, qua đó giúp hãng hàng không hạn chế yêu cầu đào tạo bổ sung đối với phi công.
Tuy nhiên, theo cáo buộc trong vụ kiện, Boeing đã không cung cấp đầy đủ thông tin về những thay đổi của tàu bay, trong đó có đặc tính khí động học và Hệ thống Tăng cường Đặc tính Điều khiển (MCAS).
Trọng tâm của tranh chấp là xác định liệu Boeing có vi phạm hợp đồng hoặc có hành vi gian lận trong quá trình thiết kế, sản xuất và bán 737 MAX hay không.
Một vấn đề khác cần được làm rõ là thỏa thuận dàn xếp giữa Norwegian và Boeing năm 2022 có áp dụng đối với các công ty hiện sở hữu 12 tàu bay hay không.
Tranh chấp hiện nay không đồng nghĩa Norwegian mở lại vụ kiện với Boeing.
Norwegian từng có tranh chấp lớn với nhà sản xuất Mỹ trong giai đoạn 2020-2021, khi hãng đồng thời chịu ảnh hưởng từ việc 737 MAX bị đình chỉ khai thác, hoạt động đường dài thu hẹp và đại dịch Covid-19.
Hãng từng yêu cầu Boeing bồi thường hơn 1 tỷ USD, bao gồm các khoản liên quan đến 18 chiếc 737 MAX đã được bàn giao, tiền thanh toán trước cho các tàu bay chưa nhận và thiệt hại phát sinh do việc đình chỉ khai thác.
Norwegian cũng hủy đơn hàng gần 100 tàu bay và yêu cầu bồi thường, với lập luận sản phẩm và tiến độ bàn giao không đáp ứng những cam kết ban đầu.
Đến năm 2022, hai bên đạt thỏa thuận dàn xếp các tranh chấp còn tồn đọng. Cùng thời điểm, Norwegian ký thỏa thuận mới mua 50 chiếc Boeing 737-8, kèm quyền chọn mua thêm 30 chiếc.
Do đó, vụ kiện hiện nay là tranh chấp riêng của bốn công ty tại Quần đảo Cayman, liên quan đến những quyền lợi mà các doanh nghiệp này cho rằng vẫn có thể được thực hiện độc lập với Norwegian.
Sau cuộc khủng hoảng năm 2019, Boeing phải xử lý nhiều yêu cầu bồi thường từ hãng hàng không, công ty cho thuê và các tổ chức sở hữu 737 MAX.
Việc dòng tàu bay này bị đình chỉ khai thác trên toàn cầu khiến nhiều hãng phải điều chỉnh lịch bay, chịu thêm chi phí và tổn thất doanh thu. Một số tranh chấp pháp lý phát sinh từ giai đoạn này tiếp tục kéo dài dù 737 MAX đã trở lại khai thác.
Trong vụ kiện mới, việc các nguyên đơn tìm cách lấy lời khai từ cựu lãnh đạo Boeing có thể trở thành một phần quan trọng của quá trình thu thập chứng cứ.
Các công ty muốn làm rõ Boeing đã biết những gì về chương trình 737 MAX, thông tin nào được cung cấp cho khách hàng và cách nhà sản xuất mô tả những thay đổi của dòng tàu bay trước khi đưa vào khai thác.
Với phiên tòa dự kiến diễn ra vào tháng 2/2027, tranh chấp cho thấy những vấn đề pháp lý phát sinh từ cuộc khủng hoảng 737 MAX vẫn chưa hoàn toàn khép lại.
Trong khuôn khổ Triển lãm Farnborough International Airshow 2026 tháng 7 vừa qua, Vietnam Airlines đã ký thỏa thuận thuê 19 máy bay Boeing 737 MAX 8 với ba công ty cho thuê máy bay hàng đầu thế giới.
Theo các thỏa thuận, Vietnam Airlines sẽ nhận 10 chiếc từ SMBC Aviation Capital, 4 chiếc từ Avolon Aerospace Leasing Limited và 5 chiếc từ Phoenix Aviation Capital (do AIP Capital quản lý). Toàn bộ số máy bay dự kiến được bàn giao trong năm 2028.
Các thỏa thuận mới nâng tổng số máy bay Boeing 737 MAX 8 trong kế hoạch phát triển đội bay của Vietnam Airlines lên 69 chiếc, gồm 50 chiếc đầu tư và 19 chiếc thuê khai thác.
