Tên lửa Trường Chinh 7A của Trung Quốc phát nổ chưa đầy 90 giây sau khi rời bệ phóng, khiến vệ tinh liên lạc ChinaSat-4B trị giá hơn 1 tỷ nhân dân tệ bị phá hủy.
Theo South China Morning Post, khoảng 20h ngày 10/8 (giờ Bắc Kinh), tên lửa Trường Chinh 7A dài khoảng 60 m rời bệ phóng tại Trung tâm phóng vệ tinh Văn Xương, đảo Hải Nam, mang theo vệ tinh ChinaSat-4B hướng tới quỹ đạo Trái đất tầm cao.
Đây là sứ mệnh thứ 18 của Trường Chinh 7A kể từ khi dòng tên lửa này thực hiện chuyến bay đầu tiên vào năm 2020.
Tuy nhiên, chưa đầy 90 giây sau khi rời bệ phóng, tên lửa bất ngờ bốc cháy, tạo thành quả cầu lửa lớn cùng cột khói đen trên bầu trời. Các video do người dân và những người theo dõi vụ phóng ghi lại cho thấy phương tiện bị phá hủy trong quá trình bay.
Khoảng ba giờ sau, Tân Hoa Xã xác nhận vụ phóng thất bại, cho biết tên lửa gặp "sự cố bất thường trong quá trình bay". Cơ quan chức năng Trung Quốc chưa công bố nguyên nhân và cho biết cuộc điều tra đang được tiến hành.
Các hình ảnh theo dõi hồng ngoại được chia sẻ trên mạng xã hội cho thấy tên lửa dường như bị gãy ở khu vực gần phần trên trước khi bị phá hủy.
Một số nhà quan sát không gian nhận định sự cố có thể xảy ra quanh thời điểm Max-Q, giai đoạn tên lửa chịu tải trọng khí động học lớn nhất khi tăng tốc xuyên qua khí quyển.
Trong trường hợp này, hệ thống chấm dứt chuyến bay có thể đã được kích hoạt nhằm phá hủy phương tiện sau khi phát hiện bất thường. Tên lửa và vệ tinh được cho là đã rơi xuống Biển Đông.
Mục tiêu của sứ mệnh là đưa vệ tinh ChinaSat-4B lên quỹ đạo cao. Vệ tinh được thiết kế phục vụ phát thanh, truyền hình và các dịch vụ thông tin liên lạc.
Trung Quốc chưa công bố đầy đủ thông số kỹ thuật cũng như giá trị của ChinaSat-4B, nhưng một số nguồn tin ước tính vệ tinh có giá hơn 1 tỷ nhân dân tệ, tương đương 148 triệu USD, thuộc nhóm vệ tinh có giá trị lớn do Trung Quốc chế tạo.
ChinaSat-4B được cho là có cấu hình tương tự ChinaSat-4A, vệ tinh được phóng năm 2024 và hiện hoạt động trên quỹ đạo ở độ cao khoảng 36.000 km. Theo nhà thiên văn học Jonathan McDowell, ChinaSat-4A có khối lượng khi phóng khoảng 5 tấn.
Một số vệ tinh ChinaSat mang số hiệu thấp hơn được cho là có thể phục vụ cả mục đích liên lạc quân sự. Tuy nhiên, Trung Quốc chưa công bố vai trò cụ thể của ChinaSat-4B.
Việc mất vệ tinh đồng nghĩa năng lực liên lạc dự kiến do ChinaSat-4B cung cấp bị trì hoãn.
Trường Chinh 7A thuộc thế hệ tên lửa đẩy mới của Trung Quốc, được phát triển chủ yếu để đưa các vệ tinh lớn lên quỹ đạo cao.
Tên lửa cao hơn 60 m, sử dụng hai tầng đầu dựa trên Trường Chinh 7 và bổ sung tầng thứ ba dùng nhiên liệu hydro lỏng, oxy lỏng. Trường Chinh 7A có khả năng đưa tải trọng tới 7 tấn lên quỹ đạo chuyển tiếp địa tĩnh (GTO).
Dòng tên lửa này từng thất bại ngay trong chuyến bay đầu tiên vào tháng 3/2020. Một năm sau, Trường Chinh 7A phóng thành công và duy trì chuỗi nhiệm vụ ổn định trong những năm tiếp theo.
Trước vụ phóng lần này, Trường Chinh 7A đã thực hiện thành công nhiều nhiệm vụ đưa vệ tinh liên lạc, viễn thám và chuyển tiếp dữ liệu lên quỹ đạo cao. Gần nhất, ngày 29/7/2026, một tên lửa cùng dòng đã đưa vệ tinh Tianlian-3 (01) lên quỹ đạo địa tĩnh.
Chuỗi nhiệm vụ thành công giúp Trường Chinh 7A trở thành một trong những phương tiện chủ lực của Trung Quốc trong các nhiệm vụ đưa tải trọng lớn lên quỹ đạo cao.
Đáng chú ý, vụ phóng ngày 10/8 được kỳ vọng lập kỷ lục về thời gian chuẩn bị. Truyền thông Trung Quốc cho biết khoảng cách 12 ngày so với chuyến bay Trường Chinh 7A trước đó sẽ là thời gian chuẩn bị ngắn nhất từ trước đến nay của dòng tên lửa này, đồng thời thuộc nhóm nhanh nhất trong chương trình Trường Chinh thế hệ mới.
Sự cố khiến Trung Quốc mất một vệ tinh giá trị cao, đồng thời làm gián đoạn kế hoạch khai thác Trường Chinh 7A.
Sự cố cũng có khả năng ảnh hưởng tới lịch phóng của Trung Quốc trong thời gian tới, dù mức độ hiện chưa rõ.
Tên lửa Zhuque-3 của LandSpace, dự kiến phóng từ Cửu Tuyền sáng 11/8 trong nỗ lực thứ hai nhằm thu hồi tên lửa quỹ đạo đầu tiên của Trung Quốc, đã được hoãn trước thời điểm phóng.
Một sứ mệnh khác là Chang'e-7 tới cực nam Mặt Trăng, dự kiến cất cánh từ Văn Xương ngày 24/8 bằng tên lửa Trường Chinh 5.
Trường Chinh 5 sử dụng các động cơ thuộc cùng dòng YF-100 với Trường Chinh 7A. Vì vậy, nếu cuộc điều tra xác định nguyên nhân liên quan đến động cơ, tiến độ các sứ mệnh sử dụng dòng động cơ này có thể bị ảnh hưởng và cần kiểm tra bổ sung.
Ngược lại, nếu nguyên nhân nằm ở cấu trúc hoặc một hệ thống đặc thù của Trường Chinh 7A, tác động tới Trường Chinh 5 và các nhiệm vụ khác có thể hạn chế hơn.
Tập đoàn Khoa học và Công nghệ Hàng không Vũ trụ Trung Quốc (CASC) cũng sử dụng Trường Chinh 7 tiêu chuẩn, mẫu tên lửa chia sẻ tầng lõi với biến thể 7A, để vận chuyển hàng hóa lên trạm vũ trụ Thiên Cung ở quỹ đạo tầm thấp. Chu kỳ tiếp tế hiện khoảng 8 tháng một lần.
Sứ mệnh gần nhất được thực hiện vào tháng 5, vì vậy đợt tiếp tế tiếp theo dự kiến diễn ra vào khoảng tháng 1/2027.
Hiện Trung Quốc chưa công bố nguyên nhân chính thức của sự cố. Kết quả điều tra sẽ là cơ sở để xác định phạm vi ảnh hưởng đối với Trường Chinh 7A và các sứ mệnh phóng liên quan.
