Một lỗi kỹ thuật tưởng như nhỏ trong buồng lái máy bay Airbus đang làm dấy lên lo ngại trong ngành hàng không toàn cầu.
Hiệp hội Phi công Hàng không Anh (BALPA) cảnh báo vấn đề này có thể gây hậu quả "thảm khốc" nếu không được phát hiện kịp thời.
Chuỗi cảnh báo bắt đầu từ tháng 12/2024 khi một chiếc Airbus A320neo của Air New Zealand bất ngờ bị tắt một động cơ khoảng 15 phút sau khi cất cánh từ Wellington.
Phi hành đoàn đã xử lý tình huống an toàn và chuyển hướng hạ cánh xuống Auckland. Tuy nhiên, sự việc khiến các nhà điều tra New Zealand đặt câu hỏi vì sao động cơ có thể bị tắt giữa chuyến bay mà không có bất kỳ thao tác nào từ phi công?
Cuộc điều tra sau đó tập trung vào một trong những bộ phận quan trọng nhất trong buồng lái Airbus: công tắc ngắt động cơ khi xảy ra hỏa hoạn (Engine Fire Shut-Off Switch).
Đây là công tắc được thiết kế với nhiều lớp bảo vệ nhằm ngăn kích hoạt ngoài ý muốn. Khi được kéo và kích hoạt, hệ thống sẽ lập tức ngắt nhiên liệu, thủy lực, khí nén và nguồn điện liên quan đến động cơ.
Tuy nhiên, các nhà điều tra phát hiện một chốt giữ bị cong trong quá trình lắp đặt, khiến rung động bình thường của máy bay có thể vô tình kích hoạt cơ cấu này mà không cần thao tác của phi công.
Nói cách khác, động cơ có thể bị cô lập và tắt giữa chuyến bay chỉ vì lỗi cơ khí bên trong bảng điều khiển.
Phát hiện này khiến Cơ quan An toàn Hàng không Liên minh châu Âu (EASA) ban hành chỉ thị an toàn EASA AD 2025-0274R1, yêu cầu các hãng khai thác Airbus A320neo thuộc diện ảnh hưởng phải tiến hành kiểm tra bắt buộc.
Ban đầu, giới chuyên môn cho rằng đây là vấn đề riêng của dòng A320neo. Tuy nhiên, mối lo ngại nhanh chóng gia tăng khi một sự cố tương tự xảy ra trên chiếc Airbus A350-1000 của British Airways.
Trong chuyến bay từ Las Vegas (Mỹ) tới London Heathrow (Anh), động cơ bên phải của máy bay bất ngờ mất công suất khi đang ở độ cao hành trình trên bầu trời Canada.
Kết quả điều tra cho thấy nguyên nhân cũng liên quan đến cùng một cụm bảng điều khiển buồng lái từng xuất hiện trên chiếc A320neo của Air New Zealand.
Việc cùng một lỗi xuất hiện trên cả máy bay thân hẹp A320neo và máy bay thân rộng A350-1000 đã làm thay đổi hoàn toàn đánh giá ban đầu của các cơ quan quản lý.
Do đó, EASA đã ban hành Chỉ thị khả năng bay đề xuất số 26-087, yêu cầu kiểm tra các máy bay Airbus A350-900 và A350-1000 được trang bị bảng điều khiển tương tự.
Theo BALPA, vấn đề không nằm ở tần suất xảy ra mà nằm ở hậu quả tiềm tàng nếu sự cố xuất hiện trong những thời điểm quan trọng của chuyến bay.
Công tắc ngắt động cơ là một trong những hệ thống được bảo vệ nghiêm ngặt nhất trên máy bay Airbus vì nó được thiết kế chỉ hoạt động khi phi công chủ động thao tác.
Việc hệ thống này có thể tự kích hoạt mà không có lệnh từ phi hành đoàn được xem là một nguy cơ nghiêm trọng.
BALPA cho biết dấu hiệu nhận biết công tắc bị kích hoạt ngoài ý muốn rất khó phát hiện, đặc biệt trong điều kiện buồng lái tối hoặc khi phi công đang tập trung xử lý các cảnh báo khác.
Hiệp hội này cảnh báo phi công có thể chỉ nghe thấy một tiếng "tách" nhỏ khi cơ cấu nhả ra. Trong khi đó, cảnh báo trên hệ thống giám sát điện tử tập trung của tàu bay (ECAM) có thể chưa đủ rõ để xác định ngay nguyên nhân.
Các máy bay hai động cơ hiện đại vẫn có thể tiếp tục bay an toàn sau khi mất một động cơ. Tuy nhiên, BALPA nhấn mạnh hậu quả sẽ nghiêm trọng hơn nhiều nếu sự cố xảy ra trong những giai đoạn nhạy cảm của chuyến bay.
Theo BALPA, các tình huống đặc biệt đáng lo gồm giai đoạn leo cao sau cất cánh, bay hành trình trên đường bay dài hoặc tại tốc độ quyết định V1, tức khi tàu bay đã vượt ngưỡng và không thể dừng lại trên đường băng.
Hiệp hội cảnh báo nếu bộ phận kỹ thuật không xác định đúng nguyên nhân gốc rễ, lỗi tiềm ẩn này có thể dẫn đến sự cố có mức độ nghiêm trọng cao.
Hiện EASA chưa yêu cầu đình chỉ khai thác các dòng máy bay liên quan mà lựa chọn biện pháp kiểm tra và bảo dưỡng bắt buộc. Điều này cho thấy cơ quan quản lý tin rằng rủi ro có thể được kiểm soát thông qua các chương trình kiểm tra kỹ thuật phù hợp.
Tuy nhiên, việc cùng một lỗi xuất hiện trên cả A320neo và A350 cho thấy đây không còn là một sự cố riêng lẻ mà có thể là vấn đề ảnh hưởng tới nhiều dòng máy bay Airbus sử dụng cấu hình bảng điều khiển tương tự.
Đối với các hãng hàng không đang khai thác Airbus, cảnh báo từ BALPA là lời nhắc nhở rằng những chi tiết kỹ thuật nhỏ trong buồng lái cũng có thể trở thành mắt xích dẫn tới sự cố nghiêm trọng nếu không được phát hiện và khắc phục kịp thời.
Trong bối cảnh ngành hàng không ngày càng chú trọng quản lý rủi ro chủ động, việc rà soát toàn diện các cụm điều khiển liên quan đang trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm ngăn chặn những sự cố tương tự trong tương lai.
