Chuyến bay

Hành khách cần làm gì để bảo vệ quyền lợi khi hãng bay kích hoạt 'tình trạng chiến tranh'?

An Chi • 12/03/2026 19:12

Khi không phận trở thành 'vùng cấm' vì xung đột, hãng bay buộc kích hoạt 'tình trạng chiến tranh'. Trong tình huống bất khả kháng này, quyền lợi của hành khách sẽ được bảo vệ ra sao?

Trong ngành hàng không dân dụng, "tình trạng chiến tranh" là trạng thái phòng vệ khẩn cấp được kích hoạt trực tiếp bởi các lệnh cảnh báo an toàn quốc tế. Trạng thái này buộc các hãng bay phải kích hoạt biện pháp phòng vệ và thường dẫn đến việc các hãng bảo hiểm từ chối bảo lãnh.

Cụ thể, trạng thái này được tự động thiết lập khi Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) hoặc các cơ quan quản lý hàng đầu như Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA), Cơ quan An toàn Hàng không Châu Âu (EASA) phát đi điện văn thông báo hàng không - NOTAM (Notice to Air Missions). Ngay khi NOTAM cảnh báo rủi ro vùng xung đột được ban hành, khu vực đó lập tức biến thành "vùng cấm bay".

Được hoàn tiền, đổi chuyến miễn phí

Việc các hãng hàng không kích hoạt “tình trạng chiến tranh” được xem là biện pháp phòng ngừa cần thiết, song hệ lụy trực tiếp lại khiến hàng trăm nghìn hành khách rơi vào cảnh mắc kẹt khi nhiều chuyến bay bị hủy đột ngột.

Khi các xung đột quốc tế trực tiếp gây thiệt hại về tài chính và thời gian cho hành khách, rào cản lớn nhất trong việc đòi quyền lợi lại nằm ở các điều khoản miễn trừ trách nhiệm. Cụ thể, nhiều hãng hàng không viện dẫn lý do “sự kiện bất khả kháng” (Force Majeure) hoặc “tình huống bất thường” (Extraordinary Circumstances) được ghi rõ trong Điều kiện hợp đồng vận chuyển

Điều kiện này đã được hành khách chấp thuận ngay tại thời điểm thanh toán và xuất vé nhưng phần lớn hành khách ít khi đọc kỹ các quy định đi kèm.

Dưới góc độ luật pháp, trong những bộ luật bảo vệ người tiêu dùng như EU261 của châu Âu, quy định của Bộ Giao thông Vận tải Mỹ (US DOT) hay Cục Hàng không Việt Nam, "tình trạng chiến tranh" vẫn luôn được xếp vào nhóm nguyên nhân bất khả kháng. Do đó, các hãng hàng không đều được miễn trừ hoàn toàn trách nhiệm đền bù tài chính cho các thiệt hại phát sinh bên ngoài giá vé như: chi phí lưu trú, đi lại hoặc tổn thất do lỡ dở công việc.

Cục Hàng không Việt Nam quy định bồi thường
ứng trước không hoàn lại trong vận chuyển
hành khách bằng đường hàng không

Theo Điều 8 của Thông tư số 14/2015/TT-BGTVT (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 27/2017 và Thông tư 19/2023 của Bộ Giao thông Vận tải) quy định về "bồi thường ứng trước không hoàn lại", mức bồi thường mà hãng bay phải trả cho mỗi chuyến bay nội địa bị huỷ do lỗi chủ quan là từ 200 - 400 nghìn đồng và chuyến bay quốc tế dao động từ 25 USD - 150 USD, tùy độ dài đường bay.

Tuy nhiên, Điều 6 của Thông tư này cũng quy định rõ những trường hợp hãng hàng không được miễn hoàn toàn nghĩa vụ bồi thường tài chính. Đó là "xung đột vũ trang, bất ổn chính trị, đình công làm ảnh hưởng đến chuyến bay".

Tuy nhiên, việc được miễn trừ bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng không đồng nghĩa với việc hãng hàng được phép chối bỏ trách nhiệm đối với chuyến bay. Khi xảy ra sự cố, quyền lợi cơ bản của hành khách được pháp luật đảm bảo qua hai phương án: hoàn tiền vé (refund) hoặc thay đổi hành trình bay (re-routing).

Nếu hành khách quyết định hủy bỏ hành trình, nhà vận chuyển có nghĩa vụ hoàn trả 100% giá trị chặng bay chưa sử dụng về phương thức thanh toán ban đầu và khách hoàn toàn có quyền từ chối nhận bồi hoàn dưới dạng điểm tín dụng bay (voucher).

Ngược lại, nếu khách vẫn muốn tiếp tục chuyến đi, hãng bay phải chịu trách nhiệm chuyển khách sang chuyến bay tiếp theo ngay khi không phận an toàn, hoặc bay vòng qua điểm trung chuyển khác mà không thu thêm phụ phí.

Thực tế cho thấy, ngay khi các điểm nóng xung đột leo thang, các hãng hàng không lớn như Emirates, Qatar Airways đều nhanh chóng phát đi thông báo chính thức, cam kết hoàn tiền vé hoặc hỗ trợ đổi chuyến miễn phí. Động thái này không chỉ để tuân thủ luật hàng không quốc tế mà còn là cách các hãng bảo vệ uy tín thương hiệu trong bối cảnh khủng hoảng.

Emirates đưa ra thông báo hỗ trợ hành khách hoàn trả hoặc đổi vé máy bay
trên nền tảng mạng xã hội.

Một khía cạnh thường gây tranh cãi là Trách nhiệm chăm sóc (Duty of Care). Về mặt lý thuyết, khi khách mắc kẹt tại các sân bay trung chuyển do chiến sự, hãng bay có nghĩa vụ cung cấp bữa ăn và phòng nghỉ tạm thời.

Tuy nhiên, khi hạ tầng sở tại "vỡ trận" do hàng ngàn chuyến bay bị hủy cùng lúc, hành khách thường phải chủ động chi trả trước các chi phí sinh hoạt thiết yếu. Dù vậy, trong một số sự cố quy mô lớn, Chính phủ sở tại sẽ buộc phải can thiệp để ổn định hệ thống.

Điển hình như mới đây, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đã tung gói hỗ trợ tài chính khẩn cấp, lo chi phí ăn ở cho hơn 20.000 hành khách bị mắc kẹt tại các sân bay nước này do không phận đóng cửa. Đây là nỗ lực nhằm san sẻ gánh nặng với các nhà vận chuyển, đồng thời xoa dịu áp lực cho hành khách trong giai đoạn hỗn loạn.

Bảo hiểm du lịch không phải là 'lá chắn' cho mọi rủi ro

Nhiều hành khách đinh ninh rằng bảo hiểm du lịch sẽ chi trả cho mọi sự cố trên hành trình. Thế nhưng, đối với các nguyên nhân như chiến tranh hay xung đột quốc tế, thực tế thường đi ngược lại kỳ vọng, sự nhầm lẫn này sẽ dẫn đến những tranh chấp phức tạp giữa người mua và phía cung cấp bảo hiểm.

Thực tế, hầu hết các gói bảo hiểm du lịch tiêu chuẩn trên thị trường hiện nay đều có một "lỗ hổng" về bồi thường lớn nằm ở mục Điều khoản loại trừ chung (General Exclusions). Theo đó, các công ty bảo hiểm luôn liệt kê rõ ràng "chiến tranh, bạo loạn, xung đột vũ trang hoặc các hành động khủng bố" là những rủi ro nằm ngoài phạm vi chi trả.

Tại thị trường Việt Nam, hành khách có thể dễ dàng tiếp cận bảo hiểm du lịch qua các doanh nghiệp lớn (như Bảo Việt, PVI, PTI, Liberty...) hoặc mua trực tiếp dưới dạng tiện ích mua kèm (add-on) ở bước thanh toán trên website của các hãng hàng không, ứng dụng du lịch. Tuy nhiên, tương tự thông lệ toàn cầu, bộ quy tắc của các đơn vị này đều quy định rõ việc miễn trừ hoàn toàn trách nhiệm đối với tổn thất phát sinh từ "chiến tranh, đình công hay bạo loạn".

Lên kế hoạch trở lại Na Uy làm việc sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán 2026, anh Nguyễn Nam Dư không ngờ chuyến bay khởi hành từ TP.HCM của mình lại bị hủy vào phút chót do ảnh hưởng của chiến sự tại Trung Đông.

Chia sẻ về rắc rối phát sinh, anh cho biết: "Dù đã mua bảo hiểm du lịch tại Na Uy, tôi vẫn không được nhận tiền bồi thường. Phía bảo hiểm giải thích họ chỉ chi trả cho các sự cố như thời tiết xấu hay lỗi kỹ thuật từ hãng bay và loại trừ chi trả cho nguyên nhân chiến tranh."

Nguyên nhân của quy định loại trừ này xuất phát từ nguyên tắc quản trị rủi ro trong bảo hiểm. Khác với những sự cố cá nhân như tai nạn hay ốm đau, thiệt hại do chiến tranh thường xảy ra trên diện rộng, mang tính dây chuyền và rất khó dự đoán mức độ. Nếu phải chi trả cho những rủi ro như vậy, các công ty bảo hiểm có thể phải gánh khoản bồi thường khổng lồ, vượt quá khả năng tài chính. Vì vậy, những yêu cầu bồi thường liên quan đến việc chuyến bay bị hủy do chiến sự thường sẽ bị từ chối thanh toán theo đúng quy định.

Rủi ro chiến tranh dưới góc độ
Luật Kinh doanh Bảo hiểm Việt Nam

Tại Việt Nam, theo Điều 19, Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 (Luật số 08/2022/QH15) quy định về "Điều khoản loại trừ trách nhiệm bảo hiểm", doanh nghiệp bảo hiểm không phải bồi thường đối với các rủi ro đã được thỏa thuận loại trừ rõ ràng trong hợp đồng.

Dựa trên quy định này, toàn bộ quy tắc bảo hiểm du lịch trên thị trường đều đưa rủi ro liên quan đến xung đột, chiến tranh vào nhóm miễn trừ chung.

Cụ thể, các bản quy tắc này luôn có điều khoản nêu rõ việc từ chối chi trả cho bất kỳ tổn thất, thiệt hại nào phát sinh trực tiếp hoặc gián tiếp từ: "Chiến tranh, xâm lược, hành động thù địch của nước ngoài, nội chiến, bạo loạn, đình công hoặc các hành vi khủng bố".

Do đó, về mặt pháp lý, việc hãng bảo hiểm từ chối thanh toán chi phí lưu trú, đi lại cho hành khách kẹt lại do chiến sự là hành động hoàn toàn tuân thủ luật pháp và các điều khoản hợp đồng đã được hai bên giao kết.

Lời khuyên cho hành khách

Chính vì những lý do trên, hành khách cần nắm rõ kiến thức để có thể tự bảo vệ quyền lợi của mình. Trong các tình huống khủng hoảng diện rộng dẫn đến hủy chuyến hàng loạt, lịch trình bay có thể thay đổi tính bằng giờ. Nguyên tắc tiên quyết hành khách cần là sự chủ động trong việc tiếp nhận thông tin và kết nối với kênh bán vé.

Hành khách cần thường xuyên kiểm tra hộp thư điện tử (email) và tin nhắn SMS điện thoại để không bỏ lỡ các thông báo khẩn cấp hay phương án xử lý.

help-me-to-understand-this-flight-cancellation-email-from-v0-m9szguifiang1.webp — Qatar Airways gửi email cho khách bay thông báo huỷ chuyến. Nguồn ảnh: Reddit.

Nếu mua vé trực tiếp từ website của hãng, việc chủ động liên hệ tổng đài hoặc các kênh hỗ trợ chính thức sẽ giúp khách hàng nhanh chóng kích hoạt quyền hoàn vé (refund) hoặc đổi chuyến (re-routing).

Ngược lại, đối với những hành khách đặt vé qua các đại lý trực tuyến bên thứ ba (OTA) hoặc đại lý, công ty du lịch truyền thống, có thể liên hệ trực tiếp với nơi bán vé để được giải quyết nhanh chóng.

Nếu hành khách muốn bảo vệ toàn diện hành trình bay của mình nên tìm đến các gói bảo hiểm cao cấp có tích hợp điều khoản "Hủy chuyến vì bất kỳ lý do gì" (Cancel For Any Reason - CFAR).

Khác với bảo hiểm du lịch tiêu chuẩn, CFAR cho phép hành khách chủ động hủy chuyến và thu hồi một phần chi phí ngay cả khi nguyên nhân là chiến tranh.

Tại Việt Nam, các gói bảo hiểm du lịch nội địa không cung cấp tiện ích này. Thế nhưng hành khách thường xuyên bay quốc tế xuyên lục địa có thể chủ động tìm mua qua các nền tảng bảo hiểm quốc tế.

Tuy nhiên, bảo hiểm này có mức phí đắt đỏ, chỉ bồi thường tối đa 75% chi phí không thể hoàn hủy và bắt buộc mua trong vòng 10 - 21 ngày kể từ lúc phát sinh chi phí đặt chỗ đầu tiên. Đặc biệt, mọi hợp đồng sẽ lập tức vô hiệu nếu hành khách đợi đến khi truyền thông phát đi cảnh báo chiến sự mới bắt đầu tìm mua.