Vươn xa

Hạ tầng hàng không: Từ "cửa ngõ" giao thông đến động lực phát triển kinh tế

Thu Hằng • 29/07/2026 08:56

Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt giữa các điểm đến, hạ tầng hàng không đã vượt ra khỏi vai trò của một "điểm trung chuyển".

Thực tế tại nhiều quốc gia, sự hình thành của một cảng hàng không hiện đại thường kéo theo sự phát triển của du lịch, thương mại, logistics, bất động sản, dịch vụ và dòng vốn đầu tư. Không ít thành phố đã chuyển mình mạnh mẽ nhờ một sân bay được quy hoạch bài bản.

Với Việt Nam, quốc gia sở hữu hơn 3.200 km bờ biển, hàng trăm điểm đến du lịch và mục tiêu trở thành trung tâm kết nối của khu vực, hạ tầng hàng không đang được xem là "đòn bẩy" chiến lược để nâng tầm thương hiệu điểm đến và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương.

Trao đổi với PV Tạp chí Hàng không về vai trò của hạ tầng hàng không trong phát triển kinh tế, PGS.TS Nguyễn Thiện Tống, nguyên Chủ nhiệm sáng lập bộ môn kỹ thuật hàng không của Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TP.HCM) cho rằng, giao thông hàng không và sự phát triển kinh tế - xã hội của một địa phương luôn có mối quan hệ tác động qua lại và rất chặt chẽ.

Theo phân tích của PGS.TS Nguyễn Thiện Tống, với những địa phương có giao thông hàng không phát triển, sẽ là điều kiện quan trọng thúc đẩy du lịch, dịch vụ lưu trú, khách sạn và thu hút các dòng vốn đầu tư đến địa phương.

Ngược lại, những nơi có tiềm năng du lịch, kinh tế phát triển và sức hút lớn cũng sẽ tạo ra nhu cầu gia tăng về vận tải hàng không, từ đó trở thành động lực để mở rộng mạng bay và đầu tư hạ tầng sân bay.

"Quy mô hạ tầng hàng không chính là thước đó quan trọng phản ánh mức độ phát triển của giao thông hàng không", PGS Thiện Tống khẳng định.

“

Quy mô hạ tầng hàng không là thước đo quan trọng phản ánh mức độ phát triển của giao thông hàng không".

PGS.TS Nguyễn Thiện Tống

Thực tế cũng cho thấy sự dịch chuyển mạnh mẽ của dòng khách quốc tế trong những năm gần đây cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của hàng không đối với ngành du lịch Việt Nam. Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tháng 6/2026, Việt Nam đón khoảng 1,7 triệu lượt khách quốc tế, tăng 14,7% so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế 6 tháng đầu năm, đạt gần 12,3 triệu lượt, tăng 14,9%.

Đáng chú ý, trong tổng lượng khách quốc tế đến Việt Nam, có tới 10,12 triệu lượt khách nhập cảnh bằng đường hàng không, chiếm khoảng 82,6%. Điều này đồng nghĩa, cứ 10 du khách quốc tế đến Việt Nam, có hơn 8 người lựa chọn máy bay là phương tiện tiếp cận đầu tiên.

Con số ấy không chỉ phản ánh xu hướng dịch chuyển của du khách mà còn cho thấy một thực tế đối với phần lớn địa phương, sân bay chính là "cửa ngõ" đầu tiên để giới thiệu hình ảnh điểm đến với thế giới.

Ở góc độ phát triển kinh tế, khả năng tiếp cận luôn là yếu tố quyết định sức cạnh tranh của một điểm đến. Một địa phương dù sở hữu tài nguyên thiên nhiên đặc sắc, hệ sinh thái phong phú hay nhiều giá trị văn hóa đặc trưng vẫn rất khó bứt phá nếu hành trình di chuyển còn mất nhiều thời gian hoặc thiếu các đường bay thuận tiện.

Ngược lại, khi thời gian tiếp cận được rút ngắn chỉ còn vài giờ bay, khoảng cách địa lý gần như được xóa nhòa, mở ra cơ hội thu hút khách du lịch, dòng vốn đầu tư cũng như các hoạt động thương mại, dịch vụ.

Đó cũng là lý do ngày càng nhiều địa phương đề xuất bổ sung quy hoạch cảng hàng không hoặc mở rộng các sân bay hiện hữu. Từ miền núi, hải đảo đến các trung tâm du lịch mới nổi, nhu cầu phát triển hạ tầng hàng không không còn chỉ xuất phát từ yêu cầu đi lại của người dân mà đã trở thành một chiến lược nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo dư địa tăng trưởng trong dài hạn.

Xu hướng này được thể hiện rõ trong Quyết định số 1140/QĐ-BXD của Bộ Xây dựng về điều chỉnh Quy hoạch hệ thống cảng hàng không toàn quốc thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Theo đó, đến năm 2030, Việt Nam sẽ hình thành mạng lưới gồm 36 cảng hàng không, trong đó có 19 cảng quốc tế và 17 cảng nội địa.

Đến năm 2050, cả nước sẽ có 37 cảng hàng không với 20 cảng quốc tế và 17 cảng nội địa. Khi hoàn thiện, tổng công suất thiết kế của toàn hệ thống dự kiến đạt khoảng 533,5 triệu hành khách mỗi năm, với tổng nhu cầu vốn đầu tư hơn 586.500 tỷ đồng.

Đây không đơn thuần là việc gia tăng số lượng sân bay hay mở rộng năng lực khai thác. Điều đáng chú ý hơn là tư duy phát triển hạ tầng hàng không đã có sự thay đổi rõ rệt. Nếu như trước đây, sân bay chủ yếu được quy hoạch để đáp ứng nhu cầu vận tải thì nay, mỗi dự án đều gắn với chiến lược phát triển vùng, quy hoạch đô thị, du lịch, logistics và thu hút đầu tư. Hạ tầng hàng không không còn phát triển độc lập mà trở thành một mắt xích trong hệ sinh thái kinh tế của địa phương.

Chia sẻ với Tạp chí Hàng không, Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam Uông Việt Dũng cho biết, ngành hàng không đang đồng thời triển khai nhiều dự án trọng điểm quốc gia và các dự án mở rộng cảng hàng không hiện hữu.

Nổi bật là Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1 với công suất 25 triệu hành khách mỗi năm, định hướng nâng lên 50 triệu hành khách vào năm 2030; Cảng hàng không quốc tế Gia Bình quy mô khoảng 30 triệu hành khách mỗi năm; các cảng hàng không Quảng Trị, Phan Thiết, Thổ Chu; cùng với việc mở rộng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc lên khoảng 15 triệu hành khách mỗi năm để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và tổ chức các sự kiện quốc tế quy mô lớn.

Song song với đó là kế hoạch đầu tư, nâng cấp các cảng hàng không hiện hữu như Đà Nẵng, Cam Ranh, Cát Bi, Đồng Hới, Cà Mau nhằm nâng cao năng lực khai thác và tăng cường kết nối vùng.

Theo Cục trưởng Uông Việt Dũng, mục tiêu cuối cùng không chỉ là xây dựng một ngành hàng không lớn mạnh về quy mô mà quan trọng hơn là hình thành hệ thống hàng không hiện đại, an toàn, thông minh, xanh và bền vững; bảo đảm kết nối hiệu quả giữa các vùng miền, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và góp phần thực hiện mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.

Nhìn từ góc độ phát triển địa phương, những dự án này còn mang một ý nghĩa khác. Một sân bay hiện đại không chỉ tạo điều kiện để người dân đi lại thuận tiện hơn mà còn là "tấm vé thông hành" giúp địa phương tham gia sâu hơn vào mạng lưới kinh tế, du lịch và đầu tư toàn cầu. Mỗi đường bay mới được mở đồng nghĩa với việc một thị trường khách mới được khai phá; mỗi nhà ga được mở rộng lại tạo thêm dư địa cho du lịch, thương mại và dịch vụ phát triển.

Nếu phải tìm một địa phương minh chứng rõ nét nhất cho vai trò của hạ tầng hàng không trong phát triển kinh tế, đặc khu Phú Quốc (An Giang) có lẽ là cái tên tiêu biểu.

Hơn hai thập kỷ trước, đảo Ngọc vẫn là một huyện đảo khá biệt lập. Muốn đến Phú Quốc, du khách phải mất nhiều giờ di chuyển bằng tàu biển hoặc nối chuyến qua sân bay cũ với năng lực khai thác hạn chế. Hành trình dài, chi phí cao cùng khả năng kết nối thấp khiến hòn đảo dù sở hữu những bãi biển đẹp bậc nhất Việt Nam, hệ sinh thái biển đảo phong phú và khí hậu thuận lợi quanh năm vẫn chưa thể phát huy hết tiềm năng.

Rào cản lớn nhất của Phú Quốc khi đó không nằm ở tài nguyên du lịch mà ở khả năng tiếp cận. Với một điểm đến nghỉ dưỡng, khoảng cách địa lý không được đo bằng số kilomet mà bằng thời gian di chuyển. Một bãi biển đẹp sẽ rất khó trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn nếu du khách phải mất gần một ngày mới có thể đặt chân tới.

Bước ngoặt chỉ thực sự đến khi Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc đi vào khai thác năm 2012. Sự xuất hiện của sân bay không đơn thuần tạo thêm một phương thức đi lại thuận tiện hơn, mà mở ra một không gian phát triển hoàn toàn mới cho đảo Ngọc.

Lần đầu tiên, Phú Quốc được kết nối trực tiếp với các trung tâm kinh tế lớn trong nước thông qua mạng lưới đường bay thường lệ. Tiếp đó, hàng loạt đường bay quốc tế đến Hàn Quốc, Thái Lan, Malaysia, Singapore, Đài Loan (Trung Quốc), Kazakhstan, Mông Cổ... lần lượt được mở. Từ một điểm đến chủ yếu phục vụ khách nội địa, Phú Quốc nhanh chóng trở thành một trong những trung tâm nghỉ dưỡng mới của khu vực.

Hiệu quả của hạ tầng hàng không nhanh chóng được phản ánh qua sự tăng trưởng của ngành du lịch. Năm 2025, Phú Quốc đón hơn 8,1 triệu lượt khách, trong đó khoảng 5,9 triệu lượt hành khách đi qua Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc, mang về doanh thu du lịch gần 44.000 tỷ đồng. Riêng lượng khách thông qua sân bay đã chiếm gần 73% tổng lượng khách đến đảo, cho thấy hàng không tiếp tục giữ vai trò là cửa ngõ chủ lực của điểm đến.

Sự gia tăng mạnh mẽ của dòng khách cũng tạo ra sức hút lớn đối với các nhà đầu tư. Từ vài chục cơ sở lưu trú vào giữa những năm 2000 với xấp xỉ trên dưới nghìn phòng, đến nay Phú Quốc đã sở hữu hàng trăm khách sạn, khu nghỉ dưỡng với gần 30.000 phòng, trong đó số lượng cơ sở đạt tiêu chuẩn 5 sao tăng nhanh, đưa đảo Ngọc trở thành một trong những trung tâm nghỉ dưỡng cao cấp lớn nhất cả nước.

Không chỉ hệ thống lưu trú, hàng loạt tổ hợp vui chơi, giải trí, thương mại quy mô lớn cũng lần lượt được hình thành, góp phần định hình một diện mạo kinh tế hoàn toàn khác so với trước đây.

Theo quan điểm của ông Nguyễn Thanh Tùng, Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế Phú Quốc, trong cuộc trò chuyện với PV Tạp chí Hàng không, để một địa phương phát triển, hạ tầng giao thông phải đi trước, trong đó hàng không là một trong những trụ cột quan trọng nhất. Muốn tạo sức hút đối với nhà đầu tư và du khách, địa phương cần phát triển đồng bộ từ sân bay, giao thông kết nối đến hệ thống khách sạn, trung tâm hội nghị và các khu vui chơi đạt tiêu chuẩn quốc tế.

Thực tế tại Phú Quốc đã minh chứng rõ điều đó. Đến nay, Khu kinh tế Phú Quốc có 326 dự án đầu tư, trong đó 63 dự án đã đi vào hoạt động và 57 dự án đang khai thác một phần. Các dự án không chỉ tạo nên những khu nghỉ dưỡng, khách sạn hay tổ hợp giải trí hiện đại mà còn góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế của địa phương từ nông nghiệp, khai thác thủy sản sang thương mại, dịch vụ và du lịch chất lượng cao.

“

Sân bay chính là điểm khởi đầu để thu hút các nhà đầu tư".

Ông Nguyễn Thanh Tùng, Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế Phú Quốc

Ở góc độ phát triển, nhận định này cũng phản ánh quy luật chung đang diễn ra tại nhiều điểm đến trên thế giới. Nhà đầu tư có thể bị hấp dẫn bởi tài nguyên thiên nhiên hay tiềm năng thị trường, nhưng quyết định rót vốn chỉ được đưa ra khi địa phương sở hữu hệ thống hạ tầng đủ năng lực kết nối với các trung tâm kinh tế trong và ngoài nước. Đối với những dự án có quy mô hàng nghìn tỷ đồng, khả năng tiếp cận bằng đường hàng không gần như là điều kiện tiên quyết.

Không chỉ thu hút dòng vốn đầu tư, sự phát triển của hàng không còn góp phần nâng tầm thương hiệu của điểm đến. Theo bảng xếp hạng "Top 10 sân bay tăng trưởng nhanh nhất Đông Nam Á" do Aviation A2Z công bố đầu năm 2025, Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc ghi nhận mức tăng trưởng năng lực vận chuyển lên tới 185,2%, tương đương hơn 108.000 ghế bổ sung - cao nhất khu vực. Sự xuất hiện của các hãng hàng không mới cùng việc mở rộng mạng bay quốc tế giúp Phú Quốc tiếp cận ngày càng nhiều thị trường khách có mức chi tiêu cao, tạo điều kiện phát triển mạnh phân khúc nghỉ dưỡng cao cấp, du lịch MICE (du lịch kết hợp hội nghị) và du lịch sự kiện.

Từ một hòn đảo được biết đến chủ yếu bởi vẻ đẹp nguyên sơ, Phú Quốc ngày nay đã được định vị là trung tâm nghỉ dưỡng quốc tế, nơi hội tụ các resort đẳng cấp, công trình biểu tượng và chuỗi sự kiện quy mô lớn.

Đáng chú ý, Phú Quốc được lựa chọn đăng cai Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương APEC 2027 tiếp tục khẳng định bước chuyển mình đó.

Không chỉ mở ra cơ hội quảng bá hình ảnh trên trường quốc tế, APEC 2027 còn trở thành động lực để địa phương đẩy nhanh hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược, trong đó có dự án mở rộng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc, nâng công suất sân bay lên khoảng 18 triệu hành khách mỗi năm, gấp nhiều lần so với trước.

PGS.TS Nguyễn Thiện Tống nhận định việc Phú Quốc được lựa chọn đăng cai APEC 2027 đã tạo động lực để Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc được đầu tư, mở rộng theo hướng hiện đại, đồng bộ. Đây cũng là cơ hội để địa phương thu hút đầu tư, thúc đẩy du lịch và tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, hạ tầng sân bay mới chỉ là một phần của hệ thống giao thông hàng không. Về dài hạn, Phú Quốc cần tiếp tục mở rộng mạng đường bay và thu hút thêm các hãng hàng không trong nước, quốc tế tham gia khai thác, cả trước và sau APEC 2027.

Theo ông, Phú Quốc nên được phát triển thành điểm trung chuyển các đường bay du lịch nội địa, đặc biệt kết nối với Đồng bằng sông Cửu Long. Qua đó, khách quốc tế không chỉ dừng lại ở đảo mà có thể tiếp tục hành trình đến các điểm du lịch khác của Việt Nam.

Nhìn lại chặng đường đã qua, có thể thấy mỗi bước phát triển của Phú Quốc đều gắn với sự mở rộng năng lực kết nối hàng không. Từ một hòn đảo còn nhiều khó khăn, Phú Quốc đã trở thành đô thị biển đảo đầu tiên của Việt Nam, cực tăng trưởng mới của vùng Tây Nam Bộ và ngày càng khẳng định vị thế trên bản đồ du lịch quốc tế. Thành công ấy đã minh chứng khi hạ tầng hàng không đi trước một bước, không chỉ dòng khách mà cả dòng vốn, thương hiệu điểm đến và dư địa phát triển kinh tế của một địa phương cũng được mở rộng theo cấp số nhân.

Nếu Phú Quốc là minh chứng cho việc một sân bay có thể "đánh thức" tiềm năng của một điểm đến biển đảo, Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn - sân bay đầu tiên do nhà đầu tư tư nhân là Tập đoàn Sun Group trực tiếp đầu tư lại cho thấy một cách tiếp cận khác: Hạ tầng hàng không được đầu tư từ sớm để đón đầu không gian phát triển và kiến tạo một cực tăng trưởng mới.

Ngay từ khi được quy hoạch, Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn không chỉ được xác định là cửa ngõ giao thông của Quảng Ninh mà còn là hạ tầng chiến lược phục vụ sự phát triển của Khu kinh tế Vân Đồn.

Khác với nhiều sân bay được xây dựng để đáp ứng nhu cầu đi lại đã hình thành, Vân Đồn được đầu tư với mục tiêu tạo ra nhu cầu mới, mở rộng không gian phát triển và nâng cao sức hấp dẫn của địa phương trong mắt các nhà đầu tư cũng như du khách quốc tế.

Lợi thế lớn nhất của Vân Đồn nằm ở vị trí địa lý. Nếu tính theo khoảng cách đường hàng không, từ đây chỉ mất khoảng 1-2 giờ bay để kết nối với nhiều trung tâm kinh tế, tài chính và du lịch của Trung Quốc cũng như các nước Đông Nam Á; khoảng 3-4 giờ để đến Bắc Kinh, Seoul hay Tokyo. Đây là điều kiện thuận lợi để Quảng Ninh tiếp cận nhóm thị trường khách quốc tế có quy mô lớn và mức chi tiêu cao.

Theo số liệu thống kê của cảng, kể từ khi đi vào khai thác năm 2018 đến cuối năm 2025, Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn đã phục vụ gần 934.000 lượt hành khách.

Trong giai đoạn dịch Covid-19, sân bay đã thực hiện 179 chuyến bay đưa công dân về nước và vận chuyển chuyên gia quốc tế, góp phần duy trì chuỗi sản xuất, kinh doanh trong bối cảnh nhiều hoạt động giao thương bị gián đoạn.

Sau đại dịch, Vân Đồn tiếp tục mở rộng khai thác các loại hình dịch vụ hàng không đặc thù như trực thăng, thủy phi cơ và máy bay riêng, từng bước tiếp cận phân khúc khách cao cấp - nhóm du khách có thời gian lưu trú dài và mức chi tiêu lớn.

Sự phát triển của sân bay cũng tạo hiệu ứng lan tỏa rõ nét đối với ngành du lịch địa phương. Năm 2025, Quảng Ninh đón hơn 21 triệu lượt khách, trong đó khoảng 4,5 triệu lượt khách quốc tế, doanh thu du lịch đạt khoảng 57.000 tỷ đồng.

Riêng huyện Vân Đồn (cũ) ghi nhận doanh thu du lịch gần 3.720 tỷ đồng, hệ thống lưu trú phát triển lên 236 cơ sở với khoảng 3.250 phòng, phản ánh sức hút ngày càng lớn của địa phương đối với các nhà đầu tư và doanh nghiệp du lịch.

Đặc biệt, việc Thủ tướng Chính phủ chấp thuận chủ trương đầu tư Khu du lịch phức hợp cao cấp tại Khu kinh tế Vân Đồn với tổng vốn khoảng 2 tỷ USD vào giữa năm 2025 được kỳ vọng sẽ tạo thêm một cú hích mới cho khu vực.

Theo đánh giá của Cục Hàng không Việt Nam, dự án không chỉ góp phần gia tăng lượng hành khách thông qua Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn mà còn mở rộng nhu cầu vận tải hàng hóa, thúc đẩy phát triển thương mại, dịch vụ và logistics, từng bước hình thành một trung tâm kinh tế - du lịch quy mô lớn ở khu vực phía Bắc.

Thực tế cho thấy, cũng giống như Phú Quốc, hạ tầng hàng không tại Vân Đồn đang phát huy vai trò của một "nam châm" thu hút đầu tư. Khi khả năng kết nối được cải thiện, các dự án du lịch, nghỉ dưỡng, thương mại và dịch vụ có thêm điều kiện để phát triển; đồng thời tạo việc làm, gia tăng nguồn thu ngân sách và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại.

Trong bối cảnh Việt Nam đang mở rộng mạng lưới cảng hàng không theo quy hoạch mới, những đường băng được xây dựng hôm nay không đơn thuần phục vụ các chuyến bay của hiện tại. Xa hơn, đó là nền tảng để hình thành những trung tâm du lịch mới, thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao, mở rộng không gian phát triển vùng và từng bước đưa Việt Nam trở thành điểm đến có sức cạnh tranh ngày càng lớn trên bản đồ hàng không và du lịch khu vực. Bởi xét đến cùng, một sân bay hiện đại không chỉ đưa hành khách đến gần hơn với một địa phương mà quan trọng hơn, nó đưa địa phương đó đến gần hơn với những cơ hội phát triển của tương lai.