Từng đóng vai trò trung tâm trong chiến dịch Bin Laden nhưng Black Hawk tàng hình lại hoàn toàn vắng bóng trong lần hành động tại Caracas.
Xét trên nhiều khía cạnh, quá trình lập kế hoạch và chuẩn bị cho chiến dịch bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro, được đặt mật danh Operation Absolute Resolve (Quyết Tâm Tuyệt Đối), có nhiều điểm tương đồng đáng chú ý với cuộc đột kích lịch sử năm 2011 nhằm tiêu diệt thủ lĩnh al-Qaeda Osama bin Laden tại Abbottabad, Pakistan.
Tuy nhiên, có một yếu tố then chốt từng đóng vai trò trung tâm trong chiến dịch Bin Laden nhưng lại hoàn toàn vắng bóng trong lần hành động tại Caracas: trực thăng Black Hawk tàng hình.
Sự thiếu vắng này không phải là ngẫu nhiên. Trên thực tế, có nhiều lý do mang tính chiến thuật, kỹ thuật và chính trị giải thích vì sao loại phương tiện bí ẩn bậc nhất của lực lượng đặc nhiệm Mỹ không được triển khai. Đồng thời, điều đó cũng đặt ra những câu hỏi lớn về tình trạng hiện tại của dòng trực thăng này, cũng như các nền tảng kế nhiệm có thể đã hoặc đang được phát triển trong bóng tối.
Các đoạn video được ghi lại từ mặt đất trong chiến dịch cho thấy lực lượng Mỹ sử dụng những trực thăng đặc nhiệm quen thuộc: MH-60 Black Hawk và MH-47 Chinook, thuộc Trung đoàn Không vận Đặc nhiệm 160 (160th SOAR) – hay còn được biết đến với biệt danh “Night Stalkers”.
Đáng chú ý, một số chiếc MH-60 được trang bị cấu hình vũ trang đặc biệt mang tên Direct Action Penetrator (DAP), cho phép chúng vừa vận chuyển lực lượng, vừa trực tiếp yểm trợ hỏa lực mạnh khi cần thiết. Đây là cấu hình đã chứng minh giá trị rất lớn trong chiến dịch.
Ngoài ra, dù trong biên chế chính thức của 160th SOAR còn có các trực thăng hạng nhẹ AH-6 và MH-6 Little Bird, nhưng không có bằng chứng cho thấy chúng tham gia trực tiếp vào nhiệm vụ tại Caracas. Cũng không có xác nhận nào về sự hiện diện của bất kỳ loại trực thăng “đặc biệt” nào khác.
Black Hawk tàng hình: Huyền thoại có thật hay chỉ là quá khứ?
Những chiếc Stealth Black Hawk từng được sử dụng trong chiến dịch tiêu diệt Bin Laden thuộc về một thế giới cực kỳ bí mật của không quân đặc nhiệm Mỹ. Các đơn vị vận hành chúng từng mang nhiều tên gọi khác nhau, từ Flight Concepts Division (FCD) cho tới Aviation Technology Office (ATO) ngày nay. Nguồn gốc của khái niệm trực thăng tàng hình có thể truy ngược về tận những năm 1970.
Cho đến nay, chỉ có duy nhất một hình ảnh được cho là của một chiếc Black Hawk với cấu hình tàng hình từng được công bố công khai vào năm 2020 và ngay cả điều đó cũng chưa được xác nhận hoàn toàn.
Tình trạng hiện tại của đội bay Stealth Hawk vẫn là một dấu hỏi lớn. Theo nhiều nguồn tin, hai chiếc được sử dụng trong chiến dịch Bin Laden thực chất mang tính thử nghiệm cao, có thiết kế ngoại hình “dị biệt” và được đưa ra từ khu vực bí mật Area 51 chỉ để phục vụ riêng nhiệm vụ đó.
Nhà báo Sean Naylor, trong cuốn sách Relentless Strike xuất bản năm 2015, mô tả Stealth Black Hawk như một “sinh vật huyền thoại”, với mức độ bảo mật cao đến mức ngay cả nhiều sĩ quan trong 160th SOAR cũng không hề biết đến sự tồn tại của chúng.
Sau năm 2011, nhiều nguồn tin cho rằng Mỹ đã phát triển các phiên bản Stealth Hawk cải tiến hơn, đôi khi được gọi là “Ghost Hawk” hoặc “Jedi Rides”. Tuy nhiên, số lượng, mức độ hoàn thiện và tình trạng hoạt động thực tế của chúng vẫn hoàn toàn không được xác nhận.
Một số báo cáo cho rằng các phiên bản mới này đã từng được sử dụng trong chiến dịch giải cứu con tin thất bại tại Syria năm 2014, cũng như xuất hiện trong lực lượng phản ứng nhanh triển khai gần Triều Tiên năm 2019. Tuy nhiên, tất cả các thông tin này đều mang tính gián tiếp và chưa được kiểm chứng độc lập.
Thực tế là nếu Stealth Hawk tồn tại với số lượng đáng kể, khả năng cao chúng đã bị lộ diện thông qua các hoạt động huấn luyện. Việc chưa từng có hình ảnh hay video nào xác thực cho thấy chúng có thể chỉ tồn tại với số lượng cực kỳ hạn chế, hoạt động trong các khu vực được bảo vệ nghiêm ngặt.
Lực lượng không quân áp đảo trong chiến dịch
Chiến dịch Absolute Resolve không chỉ là một cuộc đột kích bằng trực thăng. Đây là một chiến dịch hiệp đồng binh chủng quy mô lớn, với sự tham gia của hàng loạt máy bay tàng hình và phương tiện không người lái.
Theo Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, tướng Dan “Razin” Caine, lực lượng yểm trợ bao gồm F-22, F-35, F/A-18, EA-18G, E-2, B-1, cùng nhiều máy bay tác chiến điện tử và UAV. Đặc biệt, ít nhất một hoặc có thể là hai UAV tàng hình RQ-170 Sentinel đã tham gia giám sát, tương tự như vai trò của chúng trong chiến dịch Bin Laden.
Khoảng 200 đặc nhiệm, chủ yếu là Delta Force, tạo thành mũi tấn công mặt đất, dựa trên mạng lưới tình báo cực kỳ chi tiết do CIA xây dựng trong nhiều tháng.
Vì sao Stealth Hawk không phù hợp với nhiệm vụ bắt Maduro?
Dù đây là một chiến dịch rủi ro cao, có nhiều lý do khiến việc sử dụng Stealth Hawk trở nên không khả thi.
Trước hết, đây là tài sản cực hiếm, với năng lực chuyên biệt. Việc phơi bày chúng trước rủi ro bị bắn hạ, như từng xảy ra ở Pakistan, là điều Lầu Năm Góc muốn tránh bằng mọi giá. Sự cố năm 2011 đã khiến công nghệ tàng hình của Mỹ bị lộ phần nào, khi mảnh vỡ rơi vào tay Pakistan và sau đó được cho là đã bị Trung Quốc và Nga tiếp cận.
Quan trọng hơn, quy mô lực lượng là yếu tố quyết định. Đưa 200 quân đặc nhiệm vào trung tâm Caracas đòi hỏi những trực thăng vận tải lớn như MH-47 Chinook. Ngay cả khi Stealth Hawk tồn tại, số lượng của chúng chắc chắn không đủ để vận chuyển một lực lượng lớn như vậy. Và không thể có “đội hình hỗn hợp”: chỉ cần một trực thăng không tàng hình bị phát hiện, toàn bộ đội hình cũng bị lộ.
Mục tiêu của chiến dịch là một cơ sở quân sự kiên cố, nơi Maduro được bảo vệ bởi quân chính quy và các đơn vị an ninh tinh nhuệ. Khác hoàn toàn với khu nhà dân nơi Bin Laden ẩn náu, đây là một mục tiêu có khả năng phản kháng mạnh.
Các trực thăng MH-60 DAP mang theo hỏa lực mạnh, có thể phản ứng nhanh trước hỏa lực mặt đất – điều mà một Stealth Hawk, vốn hy sinh khả năng mang vũ khí để giảm tín hiệu radar, khó có thể làm được.
Bên cạnh đó, Venezuela sở hữu số lượng lớn MANPADS – tên lửa phòng không vác vai. Công nghệ tàng hình không thể vô hiệu hóa mối đe dọa này, trong khi các trực thăng Night Stalker hiện đại được trang bị hệ thống DIRCM có khả năng đánh lạc hướng tên lửa hồng ngoại.
Đêm diễn ra chiến dịch tại Caracas có ánh Trăng sáng, dù mây che một phần. Điều này làm giảm đáng kể hiệu quả của tàng hình, vì trực thăng vẫn có thể bị phát hiện bằng mắt thường – điều đã được chứng minh qua các video do người dân ghi lại.
Ngoài ra, các hệ thống cảm biến, radar bám địa hình và dẫn đường bay thấp trên MH-60 và MH-47 hiện đại có thể không tồn tại trên Stealth Hawk, khiến chúng kém linh hoạt hơn trong môi trường tác chiến phức tạp và phụ thuộc nhiều vào tình báo thời gian thực – yếu tố cốt lõi của chiến dịch này.
Chiến dịch Bin Laden diễn ra mà không phá hủy hệ thống phòng không Pakistan, nhằm tránh leo thang xung đột với một quốc gia có chủ quyền. Ngược lại, trong Operation Absolute Resolve, Mỹ chủ động vô hiệu hóa phòng không Venezuela, mở đường an toàn cho trực thăng.
Trong bối cảnh đó, việc sử dụng Stealth Hawk, vốn dựa vào khả năng “không bị phát hiện”, trở nên không còn cần thiết, thậm chí bất lợi khi giao tranh bùng nổ.
Tổng hợp tất cả các yếu tố, từ quy mô lực lượng, mục tiêu quân sự, môi trường tác chiến, rủi ro công nghệ cho tới bối cảnh chính trị, có thể thấy rằng việc không sử dụng trực thăng Black Hawk tàng hình trong chiến dịch bắt Maduro là một quyết định hoàn toàn hợp lý.
Và trên hết, mọi phân tích này vẫn dựa trên một giả định chưa thể kiểm chứng: rằng những chiếc Stealth Hawk ấy thực sự còn tồn tại với số lượng đủ để triển khai. Nếu không, sự vắng mặt của chúng đơn giản chỉ phản ánh một thực tế là huyền thoại đôi khi chỉ nên nằm lại trong lịch sử.
