Ngành hàng không châu Âu kêu gọi EU hoãn áp dụng hệ thống kiểm soát EES mới, sau khi thủ tục sinh trắc học khiến hành khách phải xếp hàng tới 5 giờ gây hỗn loạn.
Trong thư ngỏ gửi Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen, ba tổ chức lớn gồm Hội đồng Sân bay Quốc tế (ACI) châu Âu, Hiệp hội Hàng không châu Âu (A4E) và Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) cho rằng tình hình đã đạt đến "điểm tới hạn" và cần có sự can thiệp khẩn cấp trước khi mùa cao điểm du lịch tháng 7-8/2026 khiến mọi thứ trở nên nghiêm trọng hơn.
"Hành khách đã phải xếp hàng nhiều giờ bên ngoài nhà ga và trên sân đỗ máy bay vì khu vực kiểm soát biên giới không thể xử lý đủ nhanh. Các hãng hàng không phải đóng cửa lên máy bay khi vẫn còn nhiều hành khách mắc kẹt trong hàng chờ", bức thư nêu rõ.
Theo các hiệp hội, tình trạng ùn tắc khiến nhiều chuyến bay phải trì hoãn để chờ khách, trong khi một số chuyến khác buộc phải cất cánh với lượng hành khách thấp hơn nhiều so với kế hoạch vì không thể chờ lâu hơn.
Hệ thống Nhập/Xuất cảnh Schengen (EES) được EU triển khai nhằm hiện đại hóa công tác kiểm soát biên giới và tăng cường an ninh, thay thế việc đóng dấu hộ chiếu bằng hồ sơ điện tử sử dụng ảnh khuôn mặt và dấu vân tay.
Hệ thống áp dụng với công dân các nước ngoài EU, bao gồm cả Anh, khi nhập cảnh vào phần lớn các quốc gia thuộc Khu vực Schengen.
Ở lần nhập cảnh đầu tiên, hành khách phải cung cấp dữ liệu sinh trắc học tại cửa khẩu. Những lần sau, dữ liệu sẽ được sử dụng lại nhằm rút ngắn thời gian kiểm tra. EU cũng khuyến khích hành khách khai báo trước qua ứng dụng hoặc ki-ốt tự phục vụ, song vẫn phải gặp nhân viên biên phòng để hoàn tất thủ tục.
Tuy nhiên, theo các hãng hàng không và sân bay, quá trình triển khai thực tế đang tạo ra những nút thắt nghiêm trọng.
Không chỉ các trung tâm hàng không lớn, nhiều sân bay khu vực phục vụ các điểm du lịch nổi tiếng cũng rơi vào tình trạng quá tải. Do thiếu không gian và cơ sở hạ tầng, hành khách phải xếp hàng kéo dài ngoài nhà ga hoặc ngay trên sân đỗ máy bay.
Áp lực càng lớn khi các sân bay châu Âu dự kiến phục vụ thêm khoảng 40 triệu hành khách trong hai tháng 7 và 8 so với giai đoạn trước đó.
Theo các tổ chức hàng không, ngoài việc gây gián đoạn khai thác, EES còn bắt đầu tác động đến nhu cầu đi lại.
"Hàng triệu hành khách, bao gồm gia đình có trẻ nhỏ, người cao tuổi và người khuyết tật, đang phải chịu thời gian chờ đợi kéo dài", bức thư nhấn mạnh.
Các tổ chức cũng cảnh báo một số du khách quốc tế đang cân nhắc hủy hoặc thay đổi kế hoạch đến châu Âu vì lo ngại thủ tục nhập cảnh quá lâu, qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến ngành du lịch và hình ảnh của EU.
Mark Tanzer, Giám đốc điều hành Hiệp hội du lịch ABTA, cho rằng EES đang tạo ra một môi trường "không thuận lợi và có khả năng gây tổn hại" cho mùa du lịch hè, đồng thời góp phần làm giảm lượng đặt chỗ.
Trong khi đó, Yvonne Moynihan, Giám đốc điều hành Wizz Air UK, khuyến cáo hành khách nên đến sân bay trước giờ khởi hành ít nhất ba giờ vì thời gian làm thủ tục kéo dài hơn dự kiến.
Trước đó, Rafael Schvartzman, Phó Chủ tịch IATA phụ trách châu Âu, cũng từng cảnh báo hành khách có thể phải chờ từ ba đến sáu giờ tại cửa khẩu, điều ông gọi là "không thể chấp nhận".
Thay vì hủy bỏ EES, các tổ chức hàng không đề xuất EU cho phép các quốc gia thành viên tạm thời đình chỉ quy trình kiểm tra theo hệ thống này khi lượng hành khách vượt quá khả năng xử lý của cửa khẩu, đặc biệt trong hai tháng cao điểm hè.
Về lâu dài, họ muốn xây dựng một cơ chế linh hoạt để cơ quan biên giới có thể quay trở lại quy trình kiểm tra hộ chiếu truyền thống trong những trường hợp đặc biệt, cho đến khi hệ thống EES hoạt động ổn định.
Các hiệp hội cho rằng chỉ nên áp dụng đầy đủ EES khi các điều kiện cần thiết đã được đáp ứng, bao gồm đủ nhân lực tại cửa khẩu, nền tảng công nghệ vận hành ổn định, triển khai đồng bộ cổng kiểm tra tự động, ki-ốt tự phục vụ và ứng dụng đăng ký trước trên toàn EU.
Trên thực tế, một số quốc gia đã bắt đầu điều chỉnh cách triển khai. Hy Lạp đã tạm dừng kiểm tra sinh trắc học đối với du khách Anh đến tháng 9/2026 nhằm tránh ùn tắc mùa hè. Pháp từng đình chỉ các thủ tục bổ sung tại cảng Dover, trong khi giới chức sân bay Rome cũng cho biết sẵn sàng tạm ngừng áp dụng EES với hành khách ngoài EU để tránh nguy cơ hỗn loạn.
Trong khi đó, Giám đốc Cơ quan Biên giới châu Âu Frontex, Uku Särekanno, cho rằng hệ thống sẽ cần khoảng một đến hai năm để vận hành ổn định. Tuy nhiên, với lượng hành khách tăng mạnh trong mùa hè, ngành hàng không cảnh báo nếu không có giải pháp linh hoạt ngay từ bây giờ, tình trạng ùn tắc tại các cửa ngõ vào châu Âu sẽ còn nghiêm trọng hơn.
