Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) vừa đưa ra cảnh báo mới về triển vọng phát triển nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), cho rằng khoảng một phần ba công suất sản xuất SAF được công bố trên toàn cầu có thể sẽ không được triển khai vào năm 2030.
Điều này làm gia tăng lo ngại rằng ngành hàng không sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Theo phân tích của bộ phận Phát triển bền vững và Kinh tế của IATA, mặc dù số lượng dự án SAF liên tục gia tăng, khoảng cách giữa kế hoạch và khả năng triển khai thực tế vẫn còn rất lớn do những rào cản về chính sách, tài chính và công nghệ.
Theo IATA, khoảng 200 dự án sản xuất SAF đã được công bố trên toàn thế giới, với tổng công suất thiết kế khoảng 30 triệu tấn mỗi năm vào năm 2030.
Tuy nhiên, hiệp hội ước tính chỉ khoảng 20 triệu tấn trong số đó có khả năng được đưa vào vận hành đúng tiến độ. Điều này đồng nghĩa gần 10 triệu tấn công suất, tương đương khoảng một phần ba kế hoạch, có nguy cơ bị hủy bỏ hoặc chậm tiến độ đáng kể.
Trong ngắn hạn, nguồn cung còn hạn chế hơn nhiều. Các dự báo trước đó cho thấy sản lượng SAF toàn cầu trong năm 2026 chỉ đạt khoảng 2,4 triệu tấn, tương đương 0,8% tổng lượng nhiên liệu hàng không tiêu thụ trên toàn thế giới.
Con số này cho thấy SAF vẫn còn cách rất xa mục tiêu trở thành nguồn nhiên liệu chủ đạo của ngành hàng không.
Điều khiến IATA lo ngại là phần lớn các dự án SAF hiện vẫn đang ở giai đoạn rất sớm.
Theo phân tích của hiệp hội: Chỉ khoảng 35% công suất được công bố đã đi vào hoạt động hoặc đang trong quá trình xây dựng. 65% còn lại vẫn chỉ ở giai đoạn nghiên cứu khả thi, lập kế hoạch hoặc tìm kiếm nguồn vốn đầu tư.
Điều đó đồng nghĩa với việc phần lớn nguồn cung SAF mà ngành hàng không kỳ vọng trong những năm tới vẫn chưa được đảm bảo.
IATA ước tính chỉ khoảng 60% công suất SAF được công bố có khả năng đi vào hoạt động trước năm 2030, khiến nguy cơ thiếu hụt nguồn cung ngày càng rõ rệt.
Theo IATA, nguyên nhân lớn nhất không nằm ở nhu cầu mà đến từ sự thiếu chắc chắn của môi trường đầu tư.
Dù nhiều quốc gia đã công bố chiến lược giảm phát thải và các quy định liên quan đến SAF, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc huy động vốn để xây dựng nhà máy sản xuất.
Báo cáo cho rằng các nhà đầu tư vẫn thiếu niềm tin về: nhu cầu tiêu thụ SAF trong dài hạn; cơ chế định giá ổn định; các chính sách hỗ trợ sản xuất; khung pháp lý đủ rõ ràng để bảo đảm hiệu quả đầu tư.
Nếu không có các chính sách khuyến khích mạnh mẽ hơn, nhiều dự án sẽ khó có thể hoàn thành đúng kế hoạch.
IATA cũng cảnh báo ngành hàng không không nên quá phụ thuộc vào những công nghệ sản xuất SAF vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm.
Hiện nay, HEFA (Hydroprocessed Esters and Fatty Acids) - công nghệ sử dụng dầu ăn đã qua sử dụng, dầu thực vật và chất béo để sản xuất nhiên liệu vẫn là giải pháp thương mại duy nhất có khả năng cung cấp sản lượng lớn trong ngắn hạn.
Trong khi đó: công nghệ Alcohol-to-Jet (AtJ) vẫn chưa đạt mức thương mại hóa; quy trình Gasification Fischer-Tropsch (GFT) cũng chưa đủ độ chín để sản xuất quy mô lớn; còn nhiên liệu Power-to-Liquid (PtL) được dự báo khó có thể phổ biến trước gần năm 2040.
Theo IATA, nếu ngành trì hoãn đầu tư vào các công nghệ đã sẵn sàng để chờ đợi những giải pháp tương lai, nguy cơ thiếu hụt SAF trong thập niên tới sẽ càng nghiêm trọng hơn.
Bức tranh phát triển SAF cũng có sự khác biệt lớn giữa các khu vực. Theo dự báo của IATA, đến năm 2030: Châu Mỹ sẽ chiếm khoảng 40% công suất SAF toàn cầu, tương đương khoảng 8 triệu tấn mỗi năm, chủ yếu nhờ các dự án tại Mỹ. Châu Âu dự kiến đạt khoảng 6 triệu tấn. Bắc Á và khu vực châu Á - Thái Bình Dương mỗi khu vực khoảng 3 triệu tấn. Châu Phi và Trung Đông chỉ đóng góp khoảng 200.000 tấn.
Đáng chú ý, khu vực châu Á - Thái Bình Dương hiện sở hữu danh mục dự án có mức độ hoàn thiện cao nhất, với hơn 40% công suất đã được xây dựng hoặc đang triển khai.
Ngược lại, châu Phi và Trung Đông vẫn phát triển chậm dù có nguồn nguyên liệu sinh học dồi dào phục vụ sản xuất SAF.
Những số liệu mới nhất tiếp tục làm dấy lên lo ngại rằng tốc độ phát triển SAF không theo kịp các cam kết giảm phát thải của ngành hàng không.
Tổng giám đốc IATA Willie Walsh nhận định năm 2026 đang tiếp tục là một năm "đáng thất vọng" đối với sản lượng SAF toàn cầu.
Để đẩy nhanh quá trình mở rộng sản xuất, IATA kêu gọi các chính phủ và doanh nghiệp tập trung vào bốn ưu tiên: Mở rộng nguồn năng lượng tái tạo và nguồn nguyên liệu bền vững phục vụ sản xuất SAF; Bảo đảm khả năng tiếp cận cơ sở hạ tầng nhiên liệu như đường ống, kho chứa và hệ thống tiếp nhiên liệu tại sân bay; Tăng cường các chính sách hỗ trợ đầu tư và khuyến khích sản xuất; Xây dựng thị trường SAF toàn cầu với nguồn cung dồi dào và mức giá đủ sức cạnh tranh.
Theo IATA, chỉ khi bốn điều kiện này được đáp ứng, ngành hàng không mới có thể mở rộng quy mô SAF đủ nhanh để đáp ứng mục tiêu trung hòa carbon.
Bên cạnh những khó khăn về nguồn cung, IATA cho biết khảo sát hành khách toàn cầu thực hiện vào tháng 4/2026 cho thấy sự ủng hộ mạnh mẽ đối với các nỗ lực giảm phát thải của ngành hàng không.
Kết quả khảo sát cho thấy: 89% người được hỏi cho rằng ngành hàng không vẫn nên tiếp tục giảm phát thải ngay cả khi các chính phủ giảm ưu tiên cho các chính sách khí hậu. 66% sẵn sàng trả thêm tiền để bù đắp lượng khí thải carbon. 88% dự đoán giá vé máy bay sẽ tăng khi các hãng đầu tư vào phát triển bền vững. 48% cho biết đã cân nhắc lượng phát thải carbon khi đặt vé.
Đáng chú ý, khi được hỏi khoản đầu tư nào nên được ưu tiên nhất, 25% hành khách lựa chọn phát triển nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), cao hơn tỷ lệ ủng hộ dành cho các công nghệ giảm phát thải khác (23%) và vượt xa các biện pháp thuế, phí môi trường (10%).
Những kết quả này cho thấy người tiêu dùng ngày càng sẵn sàng ủng hộ quá trình chuyển đổi xanh của ngành hàng không. Tuy nhiên, để biến nhu cầu đó thành hiện thực, IATA cho rằng điều quan trọng nhất vẫn là đẩy nhanh đầu tư và thương mại hóa các dự án SAF, thay vì chỉ dừng lại ở các kế hoạch được công bố.
