Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), phối hợp với công ty tư vấn chiến lược Emerton, vừa công bố báo cáo mới cảnh báo về tình trạng tắc nghẽn nghiêm trọng trong hoạt động bảo dưỡng, sửa chữa và đại tu (MRO) động cơ máy bay thân hẹp.
Theo nghiên cứu được công bố ngày 24/6/2026, những hạn chế kéo dài về nguồn cung phụ tùng và năng lực bảo dưỡng đang đe dọa trực tiếp đến hoạt động của các hãng hàng không trên toàn thế giới.
Báo cáo tập trung vào hai dòng động cơ thế hệ mới đang được sử dụng rộng rãi trên các máy bay thân hẹp hiện đại là LEAP của CFM International và Geared Turbofan (GTF) của Pratt & Whitney. IATA cho biết tình trạng thiếu hụt linh kiện, nguyên vật liệu và lao động kỹ thuật lành nghề đã khiến thời gian bảo dưỡng động cơ tại các cơ sở MRO kéo dài đáng kể so với trước đây, tạo ra lượng tồn đọng lớn trên toàn cầu.
Theo nghiên cứu, độ phức tạp trong thiết kế của các động cơ LEAP và GTF khiến chúng phụ thuộc vào những linh kiện có yêu cầu sản xuất rất khắt khe. Trong thực tế khai thác, nhiều động cơ phải đưa vào bảo dưỡng sớm hơn dự kiến do thời gian hoạt động giữa các lần sửa chữa thấp hơn kỳ vọng ban đầu của nhà sản xuất. Điều này làm gia tăng áp lực lên hệ thống MRO vốn đã quá tải, trong khi số lượng buồng thử nghiệm động cơ và nguồn phụ tùng thay thế vẫn còn hạn chế.
Hệ quả là nhiều hãng hàng không buộc phải trì hoãn kế hoạch loại bỏ các máy bay cũ, kéo dài thời gian khai thác đội bay hiện hữu hoặc thuê bổ sung máy bay ngắn hạn với chi phí cao nhằm tránh gián đoạn lịch bay trong mùa cao điểm. IATA cảnh báo nếu các nút thắt hiện nay không được giải quyết nhanh chóng, ngành hàng không có thể đối mặt với những hạn chế nghiêm trọng về năng lực khai thác trong những năm tới.
Để khắc phục tình trạng này, IATA kêu gọi mở rộng thị trường phụ tùng động cơ và tăng tính cạnh tranh trong lĩnh vực bảo dưỡng. Theo hiệp hội, việc cải thiện khả năng tiếp cận phụ tùng thay thế, mở rộng các lựa chọn sửa chữa được phê duyệt và giảm sự phụ thuộc vào các nhà sản xuất thiết bị gốc (OEM) là những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động của đội bay.
IATA dẫn chứng thỏa thuận tiếp cận thị trường công bằng được ký với CFM International năm 2018 như một mô hình tích cực. Theo thỏa thuận này, các hãng hàng không và cơ sở bảo dưỡng độc lập được hưởng mức phí thấp hơn khi thực hiện sửa chữa cho bên thứ ba. CFM cũng đồng ý lắp đặt lại các linh kiện PMA còn đủ điều kiện sử dụng nếu được phát hiện trong quá trình đại tu động cơ.
Tuy nhiên, IATA cho rằng Pratt & Whitney hiện kiểm soát thị trường bảo dưỡng động cơ GTF chặt chẽ hơn. Các hãng hàng không chỉ có thể tiếp cận các cơ sở bảo dưỡng được chứng nhận thông qua nhà sản xuất, trong khi đối với động cơ LEAP, CFM cho phép cạnh tranh trong mạng lưới MRO liên kết của mình. Dù vậy, hiện vẫn chưa có cơ sở MRO hoàn toàn độc lập nào thực hiện đại tu động cơ LEAP hoặc GTF.
Theo dự báo của IATA và Emerton, nhu cầu bảo dưỡng sẽ tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới. Đến năm 2030, số lượt động cơ LEAP vào xưởng bảo dưỡng hàng năm có thể đạt khoảng 2.000 lượt, trong khi con số đối với động cơ GTF dự kiến lên tới 1.800 lượt.
Giám đốc điều hành IATA, ông Willie Walsh, nhấn mạnh rằng việc các nhà sản xuất mở rộng năng lực sản xuất là cần thiết nhưng chưa đủ để giải quyết tận gốc vấn đề. Theo ông, các hãng hàng không cần được tiếp cận tốt hơn với phụ tùng thay thế, có thêm nhiều lựa chọn sửa chữa được phê duyệt, được đảm bảo quyền tiếp cận công bằng với năng lực MRO và hưởng lợi từ môi trường cạnh tranh lành mạnh hơn trên thị trường hậu mãi.
IATA cũng đề xuất xây dựng các cơ chế đảm bảo quyền tiếp cận dài hạn đối với phụ tùng thay thế thông qua các danh mục linh kiện được đàm phán trước, đồng thời xem xét áp dụng giới hạn tăng giá hàng năm nhằm giảm rủi ro chi phí cho các hãng hàng không.
Theo ông Walsh, ngành hàng không cần xem xét lại mô hình kinh doanh giữa các nhà sản xuất máy bay, động cơ và các hãng khai thác để nâng cao khả năng phục hồi của toàn hệ thống trong suốt vòng đời khai thác máy bay. Mục tiêu cuối cùng là rút ngắn thời gian đưa động cơ trở lại hoạt động, giảm thiểu các gián đoạn không cần thiết và bảo đảm sự tăng trưởng của đội bay trong tương lai được hỗ trợ bởi năng lực bảo dưỡng và chuỗi cung ứng phù hợp.
Báo cáo của IATA và Emerton cho thấy việc ổn định chuỗi cung ứng động cơ thế hệ mới đã trở thành một trong những thách thức cấp bách nhất của ngành hàng không hậu đại dịch. Trong bối cảnh máy bay thân hẹp tiếp tục là xương sống của các mạng bay nội địa và khu vực trên toàn cầu, việc giải quyết các nút thắt bảo dưỡng sẽ đóng vai trò quyết định đối với sự phát triển bền vững của ngành trong thập kỷ tới.
