Nga đẩy mạnh nội địa hóa hàng không khi MC-21-310 đầu tiên tiến gần bàn giao, trong lúc động cơ PD-8 thương mại được chuyển giao để lắp cho SJ-100.
Những diễn biến này cho thấy Moscow đang từng bước xây dựng chuỗi cung ứng máy bay dân dụng trong nước, sau khi các lệnh trừng phạt của phương Tây khiến Nga mất khả năng tiếp cận nhiều động cơ, linh kiện và hệ thống nước ngoài.
Chiếc MC-21-310 thuộc lô sản xuất hàng loạt đầu tiên đã hoàn thành chuyến bay chuyển sân từ nhà máy Yakovlev tại Irkutsk đến Zhukovsky, gần Moscow, ngày 13/8.
Theo Tập đoàn Chế tạo Máy bay Thống nhất (UAC), tàu bay bay hơn 4.000 km trong 5 giờ 50 phút, đạt độ cao 12.100 m và tốc độ tối đa khoảng 850 km/h.
Chuyến bay do hai phi công thử nghiệm Roman Taskaev và Oleg Kononenko thực hiện, cùng kỹ sư thử nghiệm bay Alexander Popov. Tàu bay hạ cánh tại Viện Nghiên cứu Bay Gromov ở Zhukovsky, cách Moscow khoảng 40 km về phía đông nam.
Tại đây, các chuyên gia sẽ kiểm tra tình trạng kỹ thuật sau chuyến bay đường dài, trước khi tiếp tục hoàn thiện và sơn theo màu nhận diện của hãng hàng không đặt mua.
UAC chưa công bố danh tính khách hàng. Rossiya Airlines, thành viên Tập đoàn Aeroflot, từ lâu được xem là ứng viên hàng đầu đưa MC-21 vào khai thác thương mại, nhưng chưa có xác nhận chiếc MC-21-310 vừa được chuyển tới Zhukovsky thuộc về hãng này.
Điểm đáng chú ý là tàu bay không thuộc đội bay thử nghiệm mà xuất phát từ dây chuyền sản xuất hàng loạt, cho thấy chương trình MC-21 đang tiến gần hơn tới giai đoạn bàn giao thương mại sau nhiều năm trì hoãn.
MC-21 ban đầu được phát triển với sự tham gia của nhiều nhà cung cấp nước ngoài. Sau khi các lệnh trừng phạt của phương Tây được áp dụng liên quan xung đột Nga - Ukraine, Nga phải thay thế nhiều thiết bị và vật liệu nhập khẩu.
Từ đó, cấu hình MC-21-310 được phát triển với động cơ và nhiều hệ thống, linh kiện do doanh nghiệp Nga cung cấp.
Quá trình thay thế khiến chương trình phải điều chỉnh đáng kể, đồng thời kéo dài thời gian thử nghiệm và chứng nhận. Tuy nhiên, đây được Nga xem là bước cần thiết để giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng nước ngoài và duy trì năng lực sản xuất tàu bay dân dụng trong nước.
Trong một diễn biến khác, Tập đoàn Động cơ Thống nhất (UEC), thuộc Tập đoàn Nhà nước Rostec, đã bàn giao hai động cơ PD-8 thương mại đầu tiên để lắp đặt cho tàu bay phản lực khu vực Yakovlev SJ-100.
Giám đốc điều hành UEC-Saturn Ilya Konyukhov cho biết hai động cơ đã được sản xuất và bàn giao trong khuôn khổ chương trình phát triển hàng không dân dụng Nga.
PD-8 được cấp chứng chỉ loại vào tháng 6/2026, sau nhiều năm phát triển và thử nghiệm. Đây là một trong những hạng mục quan trọng trong chương trình tái thiết kế SJ-100 theo hướng sử dụng các hệ thống do Nga sản xuất.
Phiên bản Superjet trước đây sử dụng động cơ PowerJet SaM146, được phát triển bởi liên doanh giữa Safran của Pháp và UEC của Nga. Sau khi hợp tác công nghiệp và nguồn cung linh kiện bị gián đoạn, Nga phát triển SJ-100 với động cơ, hệ thống điện tử hàng không và nhiều thiết bị nội địa.
PD-8 được phát triển dựa một phần trên nền tảng công nghệ của PD-14, động cơ lớn hơn sử dụng cho MC-21-310. Động cơ này có lực đẩy khoảng 8 tấn, được thiết kế chủ yếu cho SJ-100 và có thể được sử dụng trên thủy phi cơ Beriev Be-200 trong tương lai.
Việc PD-8 được cấp chứng chỉ và bắt đầu bàn giao đánh dấu bước tiến mới trong quá trình nội địa hóa động cơ và các hệ thống chủ chốt của ngành hàng không dân dụng Nga.
Trong khi MC-21 và SJ-100 đã có những bước tiến cụ thể, chương trình Ilyushin Il-114-300 vẫn cần được nhìn nhận thận trọng.
Ngày 12/8/2026, Phó Thủ tướng thứ nhất Liên bang Nga Denis Manturov cho biết nước này đang bắt đầu các đợt bàn giao Il-114-300. Tuy nhiên, ông không nêu cụ thể tàu bay nào đã được chuyển giao hoặc khách hàng nào đã tiếp nhận.
Một số thông tin sau đó diễn giải phát biểu này theo hướng Nga đã bắt đầu bàn giao Il-114-300, thậm chí chiếc sản xuất hàng loạt đầu tiên đã đến tay khách hàng. Tuy nhiên, đến nay chưa có xác nhận chính thức về việc bàn giao thương mại.
Il-114-300 là phiên bản hiện đại hóa sâu của dòng Il-114, sử dụng động cơ Klimov TV7-117ST-01 do Nga sản xuất. Tàu bay có sức chứa tối đa 68 hành khách, hướng tới các đường bay khu vực và những sân bay có hạ tầng hạn chế.
Theo thông tin công bố trước đó, ba chiếc Il-114-300 sản xuất hàng loạt đầu tiên được dành cho Phi đội Hàng không Thống nhất Arkhangelsk số 2 (Arctic Airlines), theo thỏa thuận thuê với công ty cho thuê tàu bay nhà nước GTLK ký tháng 6/2026.
GTLK cho biết chiếc đầu tiên dự kiến được bàn giao cho Arctic Airlines vào cuối năm 2026. Đến nay, doanh nghiệp này chưa thông báo việc chuyển giao đã hoàn tất.
Sau khi được cấp chứng nhận vào tháng 6/2026 và hoàn thiện tàu bay sản xuất đầu tiên, Il-114-300 đang tiến gần hơn tới giai đoạn khai thác thương mại.
Do đó, ở thời điểm hiện tại, có thể nói Nga đang bắt đầu quá trình chuẩn bị bàn giao Il-114-300, nhưng chưa đủ cơ sở để khẳng định chiếc đầu tiên đã chính thức được chuyển giao cho khách hàng.
Ba chương trình MC-21, SJ-100 và Il-114-300 đang ở những giai đoạn khác nhau trong quá trình phát triển hàng không dân dụng của Nga.
MC-21 tiến gần hơn tới bàn giao thương mại khi tàu bay thuộc lô sản xuất hàng loạt đầu tiên được chuyển tới Zhukovsky để hoàn thiện. SJ-100 ghi nhận bước tiến khi những động cơ PD-8 thương mại đầu tiên được bàn giao. Trong khi đó, Il-114-300 vẫn đang chuẩn bị cho những đợt chuyển giao đầu tiên.
Điểm chung của cả ba chương trình là yêu cầu tăng mức độ tự chủ về công nghệ và chuỗi cung ứng. Các lệnh trừng phạt khiến Nga phải thay thế nhiều sản phẩm nước ngoài bằng động cơ, thiết bị điện tử hàng không và các hệ thống do doanh nghiệp trong nước cung cấp.
Quá trình này kéo dài tiến độ phát triển, thử nghiệm và chứng nhận của các chương trình. Tuy nhiên, việc đưa MC-21, SJ-100 và Il-114-300 vào khai thác với tỷ lệ nội địa hóa cao được Nga xem là nền tảng để duy trì năng lực sản xuất tàu bay dân dụng trong bối cảnh hạn chế tiếp cận công nghệ và chuỗi cung ứng phương Tây.
Các bước tiến gần đây của ba chương trình vì vậy phản ánh không chỉ tiến độ của từng dòng tàu bay, mà còn quá trình Nga xây dựng lại chuỗi cung ứng hàng không dân dụng theo hướng giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.
