Hai chuyến bay của hãng hàng không giá rẻ easyJet (Anh) đã gặp những sự cố cất cánh nghiêm trọng chỉ trong vòng vài tuần, sau khi các phi hành đoàn sử dụng dữ liệu hiệu suất không phù hợp với vị trí cất cánh thực tế trên đường băng.
Sự việc thu hút sự chú ý sau khi Cục Điều tra Tai nạn Hàng không Anh (AAIB) công bố báo cáo về một sự cố xảy ra tại sân bay London Luton. Báo cáo cũng chỉ ra nhiều điểm tương đồng với một vụ việc khác liên quan đến máy bay easyJet tại sân bay Manchester chỉ vài tuần sau đó.
Sự cố đầu tiên liên quan đến chuyến bay số hiệu EZY2335 của hãng easyJet từ Sân bay London Luton đến Sân bay Málaga (AGP) vào ngày 13/6/2025. Chuyến bay được khai thác bằng máy bay Airbus A320-214, số đăng ký G-EZUK, chở theo 180 hành khách và 6 thành viên tổ bay. Theo báo cáo từ Cơ quan Điều tra Tai nạn Hàng không Anh (AAIB), tổ bay ban đầu dự định cất cánh từ giao lộ Alpha (Intersection Alpha) trên Đường băng 25, đồng thời đã thực hiện xong các bước tính toán hiệu suất cất cánh thông qua thiết bị EFB (cặp tài liệu điện tử).
Tuy nhiên, sau khi xem xét các điều kiện khai thác, đặc biệt là trọng lượng máy bay khoảng 68,9 tấn, phi hành đoàn nhận thấy khoảng cách cất cánh từ giao điểm Alpha không còn đáp ứng đủ biên độ an toàn. Vì vậy, họ đã tính toán lại toàn bộ dữ liệu hiệu suất cho phương án sử dụng toàn bộ chiều dài đường băng.
Điều đáng nói là dù đã hoàn tất các tính toán mới, máy bay sau đó vẫn lăn bánh và cất cánh từ giao điểm Alpha thay vì từ đầu đường băng như kế hoạch đã điều chỉnh.
Theo báo cáo, chiếc Airbus A320 đã vượt qua cuối đường băng ở độ cao chỉ khoảng 19 mét trước khi tiếp tục hành trình bình thường đến Malaga. Sai sót này không được phát hiện trong suốt quá trình cất cánh mà chỉ được hệ thống Giám sát Dữ liệu Chuyến bay (FDM) của hãng phát hiện sau đó.
AAIB kết luận: "Phi hành đoàn đã tính toán hiệu suất cất cánh dựa trên toàn bộ chiều dài đường băng, nhưng máy bay thực tế lại cất cánh từ điểm giao cắt với quãng đường cất cánh ngắn hơn".
Chỉ vài tuần sau, ngày 6/7/2025, một chiếc Airbus A320 khác của easyJet tiếp tục gặp tình huống tương tự tại sân bay Manchester trên chuyến bay đến sân bay quốc tế Kos (KGS), Hy Lạp.
Theo các báo cáo ban đầu, phi hành đoàn đã sử dụng dữ liệu hiệu suất được tính toán cho một vị trí cất cánh khác với vị trí thực tế mà máy bay bắt đầu tăng tốc. Mặc dù bản chất sự cố không hoàn toàn giống vụ việc tại Luton, điểm chung là dữ liệu tính toán và vị trí cất cánh thực tế không khớp với nhau, làm giảm biên độ an toàn dự kiến.
Cuộc điều tra của AAIB cho thấy không có áp lực thời gian hay yếu tố bên ngoài nào khiến phi hành đoàn tại Luton phải bỏ qua quy trình.
Tuy nhiên, cơ trưởng đã quen với việc sử dụng điểm giao cắt Alpha trong nhiều chuyến bay trước đó. Khi được kiểm soát không lưu hỏi liệu máy bay có thể cất cánh từ giao điểm hay không, phi hành đoàn lập tức đồng ý mà không đối chiếu lại với dữ liệu hiệu suất vừa được tính toán cho phương án sử dụng toàn bộ đường băng.
Các điều tra viên nhận định đây là một ví dụ điển hình của "thiên kiến xác nhận" (confirmation bias), khi con người có xu hướng tiếp nhận những thông tin phù hợp với kỳ vọng sẵn có của mình và bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo ngược lại.
AAIB cũng lưu ý rằng trước đó, một máy bay khác đã thông báo cần sử dụng toàn bộ chiều dài đường băng, nhưng tín hiệu này không khiến phi hành đoàn đánh giá lại kế hoạch cất cánh của mình. Khối lượng công việc trong giai đoạn lăn bánh và chuẩn bị cất cánh cũng có thể góp phần làm giảm khả năng phát hiện sai sót.
Một vấn đề khác được xác định là bước kiểm tra cuối cùng trước khi cất cánh phụ thuộc nhiều vào trí nhớ của phi công thay vì yêu cầu đối chiếu trực tiếp giữa dữ liệu hiệu suất và vị trí cất cánh thực tế.
Sau sự cố, easyJet đã rà soát và điều chỉnh quy trình tính toán hiệu suất cất cánh nhằm tăng cường các bước xác minh độc lập, giảm sự phụ thuộc vào trí nhớ của phi hành đoàn và bổ sung các biện pháp kiểm tra chéo giữa dữ liệu cất cánh với vị trí thực tế trên đường băng.
Mặc dù không có thương vong hay thiệt hại nào xảy ra trong cả hai sự cố, AAIB cho rằng đây là những bài học quan trọng đối với ngành hàng không, bởi chỉ một sai lệch nhỏ giữa dữ liệu tính toán và điều kiện khai thác thực tế cũng có thể làm giảm đáng kể biên độ an toàn trong giai đoạn cất cánh, một trong những thời điểm quan trọng nhất của mỗi chuyến bay.
