Boeing 747-400 là một trong những dòng máy bay thân rộng siêu đường dài mang tính biểu tượng của ngành hàng không. Vậy làm thế nào để phi công, tiếp viên tránh được mệt mỏi, bảo đảm tuyệt đối an toàn?
Boeing 747-400
Để giải quyết điều đó, Boeing 747-400 được trang bị các khu vực nghỉ ngơi riêng biệt dành cho tổ lái và tiếp viên hàng không. Những khu vực này được giấu kín khỏi hành khách, nhưng lại đóng vai trò thiết yếu trong việc đảm bảo an toàn cho các chuyến bay đường dài.
Không giống như các máy bay hiện đại, nơi thiết kế khu vực nghỉ ngơi cho phi hành đoàn thường được tối ưu hơn và rộng rãi hơn, 747-400 đại diện cho một thế hệ giải pháp cũ hơn cho các chuyến bay đường dài, tập trung nhiều vào tính hiệu quả và tuân thủ quy định hơn là sự thoải mái.
Việc tìm hiểu cách các khu vực nghỉ ngơi này hoạt động giúp chúng ta hiểu rõ hơn cách các hãng hàng không cân bằng giữa an toàn, sức khỏe của phi hành đoàn và không gian dành cho hành khách trên một trong những chiếc máy bay có ảnh hưởng lớn nhất lịch sử hàng không.
Tiếp viên hàng không sẽ nghỉ ngơi ở đâu?
Boeing 747-400 được thiết kế để phục vụ những đường bay thương mại dài nhất, thường có thời gian bay và thời gian làm nhiệm vụ vượt quá 10 tiếng. Trong khi đó, tiếp viên hàng không không chỉ phải tỉnh táo để phục vụ hành khách mà còn để thực hiện nhiệm vụ an toàn và sẵn sàng ứng phó với các tình huống khẩn cấp.
Nếu không có thời gian nghỉ ngơi hợp lý, sự mệt mỏi sẽ làm suy giảm hiệu suất làm việc. Chính vì vậy, các khu vực nghỉ ngơi chuyên biệt đã trở thành yếu tố bắt buộc chứ không còn là tùy chọn trên các máy bay thân rộng đường dài.
Trên hầu hết các máy bay 747-400, khu vực nghỉ ngơi của tiếp viên hàng không được bố trí ở phần đuôi máy bay, phía trên khoang hành khách và khu vực bếp (galley). Lối vào khu nghỉ ngơi khá kín đáo, thường là một cánh cửa nhỏ không có ký hiệu, khiến hành khách dễ nhầm tưởng đó chỉ là kho chứa đồ.
Từ đây, các thành viên phi hành đoàn phải leo lên một cầu thang hẹp hoặc thang đứng để đến khoang nghỉ, đảm bảo không gian này hoàn toàn tách biệt khỏi môi trường của hành khách.
Bên trong khu nghỉ ngơi, mọi thứ được sắp xếp theo cách gọn gàng và hiệu quả nhằm giảm thiểu tối đa diện tích chiếm dụng vốn có thể dùng cho ghế hành khách. Các giường tầng được xếp theo kiểu trên – dưới, cho phép nhiều tiếp viên có thể nghỉ ngơi trong một không gian rất hạn chế. Trần khoang khá thấp, nên hầu hết tiếp viên không thể đứng thẳng hoàn toàn bên trong.
Mỗi giường được trang bị một tấm đệm mỏng, chăn gối cơ bản và một tấm rèm để tạo sự riêng tư tối thiểu. Ngoài ra còn có những chi tiết nhỏ nhưng rất quan trọng như đèn đọc sách riêng, cửa thông gió để đảm bảo không khí lưu thông, và dây an toàn để sử dụng khi gặp nhiễu động.
Khu vực này cũng có một không gian sinh hoạt chung nhỏ dùng để thay đồ cũng như ra vào các giường tầng, cùng với hệ thống liên lạc nội bộ để phục vụ cho việc thông tin trong trường hợp khẩn cấp.
Để đảm bảo sức khỏe và điều kiện làm việc cho tiếp viên hàng không, Cục Hàng không Liên bang Hoa Kỳ (FAA) quy định rõ các tiêu chuẩn đối với khu vực nghỉ ngơi, bao gồm:
| Hạng mục | Yêu cầu |
| Kích thước giường ngủ | 78 inch (198 cm) x 30 inch (76 cm) |
| Không gian xung quanh giường | 35 feet khối (1 mét khối) |
| Khu vực sinh hoạt chung | Dùng để thay đồ, ra vào giường; tối thiểu 65 feet khối (1,8 mét khối) |
| Vị trí | Phải đảm bảo tiếng ồn, mùi và rung động không làm ảnh hưởng đến giấc ngủ |
Việc tiếp viên hàng không không nghỉ ngơi cùng một lúc là điều hoàn toàn dễ hiểu. Thay vào đó, thời gian nghỉ được chia thành các ca luân phiên có tổ chức, nhằm đảm bảo luôn có đủ tiếp viên ở trong khoang hành khách suốt chuyến bay. Phổ biến nhất là hai ca nghỉ: ca đầu tiên bắt đầu sau khi hoàn tất phục vụ bữa ăn chính, còn ca thứ hai sẽ nghỉ vào giai đoạn sau của chuyến bay.
Về việc phân bổ giường ngủ, thâm niên đóng vai trò rất quan trọng. Những tiếp viên có thâm niên cao hơn thường được sắp xếp nằm ở các giường gần lối vào và hệ thống liên lạc nội bộ (intercom), để có thể phản ứng nhanh nếu xảy ra tình huống cần thiết.
Khi ở trong khu vực nghỉ ngơi, tiếng ồn từ kết cấu máy bay và độ rung vẫn có thể cảm nhận khá rõ do vị trí nằm gần thân máy bay. Ngoài ra, không gian này thường khá đơn giản và chật hẹp, thậm chí có thể gây cảm giác bí bách, nhất là khi so sánh với các máy bay hiện đại ngày nay.
Tuy vậy, nhiều tiếp viên cho biết khu vực này vẫn đủ để họ chợp mắt ngắn, giúp phục hồi năng lượng, đặc biệt khi so với những giải pháp cũ hơn như phải nghỉ tạm trên ghế hành khách được che rèm.
Dù từng được xem là một thiết kế mang tính đột phá vào thời điểm ra đời, khu nghỉ ngơi của tổ bay trên Boeing 747-400 vẫn phản ánh tiêu chuẩn công thái học và mức độ thoải mái của thế hệ máy bay trước. Các dòng máy bay mới hơn như Airbus A380, Boeing 787 hay Airbus A350 đã cải thiện đáng kể với khả năng cách âm tốt hơn, giường ngủ riêng tư hơn và hệ thống điều hòa, kiểm soát nhiệt độ hiệu quả hơn.
Vậy phi công sẽ nghỉ ngơi ở đâu?
Vì Boeing 747-400 thường được khai thác trên những chuyến bay đường dài vượt quá 10 tiếng, nên cần có nhiều hơn hai phi công để tuân thủ các quy định về thời gian làm nhiệm vụ. Trong khi luôn phải có hai phi công trực trên buồng lái, các phi công còn lại có thể được nghỉ ngơi để tránh mệt mỏi.
Để phục vụ mục đích này, 747 được trang bị một khu vực nghỉ ngơi riêng dành cho phi công không làm nhiệm vụ, giúp họ có thể hồi phục thể lực và tinh thần một cách đúng nghĩa, đảm bảo khi quay lại buồng lái vẫn trong trạng thái tỉnh táo và sẵn sàng cho những giai đoạn quan trọng của chuyến bay.
Trên 747, khu nghỉ của phi công thường được bố trí ngay phía sau buồng lái, tách biệt hoàn toàn với khoang hành khách và khu nghỉ của tiếp viên. Vị trí này cho phép phi công di chuyển rất nhanh giữa khu nghỉ và buồng lái khi cần thiết.
Ngoài ra, lối vào khu vực này chỉ dành riêng cho tổ lái, giúp tăng cường an ninh cũng như đảm bảo sự riêng tư cho các phi công trong thời gian nghỉ ngơi.
Không có gì ngạc nhiên khi khu vực nghỉ ngơi của phi công nhỏ hơn đáng kể so với khoang nghỉ của tiếp viên hàng không. Trong hầu hết các trường hợp, khu vực này chỉ gồm hai giường tầng. Tuy nhiên, trên một số máy bay, còn có thêm một ghế ngả lưng để phi công có thể nghỉ ngơi mà không nhất thiết phải ngủ hẳn, nếu họ muốn.
Tương tự như khu nghỉ của tiếp viên, mỗi giường ngủ dành cho phi công đều được thiết kế để đáp ứng các yêu cầu pháp lý về “nghỉ ngơi trên mặt phẳng”, bao gồm: nệm, chăn gối cơ bản, dây an toàn để sử dụng khi gặp nhiễu động, và hệ thống liên lạc để dùng trong trường hợp cần thiết.
So với khu nghỉ của tiếp viên, khu nghỉ của phi công thường yên tĩnh hơn, do nằm ở phía trước máy bay và cách xa khu bếp cũng như các khu vực có hoạt động của hành khách. Ngoài ra, một số khoang nghỉ của phi công còn có cửa sổ, cho phép nhìn ra bên ngoài.
Trong khi Boeing 747-400 bố trí khu nghỉ của phi công ngay phía sau buồng lái, thì nhiều dòng máy bay đường dài hiện đại ngày nay vẫn duy trì cách sắp xếp này, nhưng với thiết kế gọn gàng hơn, cách âm tốt hơn và được tích hợp chặt chẽ hơn vào kết cấu thân máy bay.
Tổng quan về chiếc máy bay Boeing 747-400
Trong suốt nhiều thập kỷ, Boeing 747 đã giữ vai trò là biểu tượng và “soái hạm” của ngành hàng không toàn cầu, định hình nên cách thức di chuyển đường dài như chúng ta biết ngày nay. Tuy nhiên, với việc chiếc máy bay đầu tiên đi vào khai thác thương mại từ năm 1970, và hiện nay chỉ còn một số rất ít hãng hàng không còn vận hành phiên bản chở khách, thì sự kết thúc của một kỷ nguyên đang dần đến gần.
Chuyến bay đầu tiên trong lịch sử của 747 diễn ra vào ngày 9 tháng 2 năm 1969 cùng hãng Pan Am, đánh dấu sự khởi đầu của kỷ nguyên máy bay thân rộng trong hàng không phản lực. Là một chiếc máy bay bốn động cơ, có thiết kế hai tầng một phần, Boeing 747 chính là máy bay thân rộng đầu tiên từng cất cánh.
Kể từ thời điểm đó, nó nhanh chóng được gắn cho biệt danh nổi tiếng “Jumbo Jet”. Và kể từ lần bàn giao đầu tiên, đã có hơn 1.500 chiếc Boeing 747 được sản xuất và giao cho các hãng hàng không trên toàn thế giới, bao gồm cả chiếc 747 cuối cùng từng được chế tạo, hoàn thành vào tháng 12 năm 2022.
Trong suốt quá trình phát triển, Boeing đã cho ra đời nhiều biến thể khác nhau của dòng máy bay này, bao gồm 747-100 nguyên bản, 747SP (Special Performance) với thân ngắn và thiết kế khá “lạ mắt”, 747-200, phiên bản rất được ưa chuộng 747-400, và phiên bản mới hơn là Boeing 747-8i (Intercontinental).
Phần lớn các máy bay Boeing 747 còn đang hoạt động hiện nay là phiên bản -400 hoặc -8, đặc biệt trong lĩnh vực vận chuyển hành khách. Tuy nhiên, một số biến thể cũ hơn vẫn tiếp tục được khai thác. Những máy bay này thường không phục vụ mục đích thương mại thông thường, mà được sử dụng cho các nhiệm vụ đặc biệt như hoạt động quân sự hoặc làm máy bay thử nghiệm.
Cả ba biến thể 747-200, 747-400 và 747-8 đều có phiên bản chở hàng (freighter) và đến nay vẫn rất được các hãng hàng không vận tải hàng hóa trên toàn thế giới ưa chuộng. Tại thời điểm bài viết được thực hiện, 747-400F và 747-8F là hai biến thể được khai thác nhiều nhất, với lần lượt 218 chiếc và 107 chiếc đang hoạt động.
Thực tế, chiếc Boeing 747 cuối cùng từng được sản xuất cũng là một máy bay chở hàng, được bàn giao cho hãng vận tải hàng hóa của Mỹ là Atlas Air. Hãng này hiện vẫn đang vận hành đội bay 747 gồm 61 chiếc, trở thành nhà khai thác Boeing 747 lớn nhất thế giới.
Các hãng hàng không chở hàng ưa chuộng 747 nhờ vào khả năng chuyên chở vượt trội, đồng thời họ cũng thường ưu tiên sử dụng máy bay đời cũ hơn để bù đắp cho tần suất khai thác thấp, vì chi phí mua sắm ban đầu rẻ hơn. Những máy bay hoàn toàn mới, như các chiếc 747 của Atlas Air, thường được triển khai trên những đường bay có tần suất khai thác cao và ổn định, chẳng hạn như các tuyến xuyên Thái Bình Dương.
Mặc dù 747 vẫn được sử dụng rộng rãi trong lĩnh vực vận tải hàng hóa, nhưng phần lớn các hãng hàng không chở khách đã loại bỏ dòng máy bay này khỏi đội bay trong những năm gần đây, và đại dịch COVID-19 chỉ càng đẩy nhanh quá trình đó. Trước cả đại dịch, nhiều hãng đã có kế hoạch “nghỉ hưu” cho 747, nhưng nhu cầu đi lại bằng đường hàng không sụt giảm mạnh đã khiến các hãng, trong đó có British Airways, cho dừng khai thác đội bay 747 sớm hơn dự kiến.
Tính đến nay, chỉ còn bốn hãng hàng không chở khách vẫn đang vận hành Boeing 747: Lufthansa, Korean Air, Air China và Rossiya Airlines. Trong đó, Lufthansa là hãng khai thác 747 lớn nhất ở mảng hành khách, với tổng cộng 27 chiếc. Đội bay của hãng hiện gồm 8 chiếc 747-400 và 19 chiếc 747-8, chủ yếu được sử dụng cho các chuyến bay đi và đến trung tâm trung chuyển Frankfurt (FRA).
Tuy nhiên, Lufthansa gần đây đã bán hai chiếc Boeing 747-8 cho Không quân Hoa Kỳ, được cho là sau khi nhận được một lời đề nghị “không thể từ chối”.
Đối với các hãng còn lại:
● Korean Air vẫn đang khai thác 5 chiếc (trong đó có 1 chiếc cấu hình VIP),
● Air China vận hành 9 chiếc,
● Rossiya Airlines vận hành 5 chiếc.
