Những thông tin mới được Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia Mỹ (NTSB) công bố đang làm dấy lên nhiều câu hỏi mới về nguyên nhân thảm họa MU5735 của China Eastern Airlines khiến toàn bộ 132 người trên khoang thiệt mạng.
Chuyến bay MU5735 của hãng hàng không China Eastern Airlines khởi hành ngày 21/3/2022 từ Côn Minh (KMG) đến Quảng Châu (CAN), chở 123 hành khách và 9 thành viên phi hành đoàn. Khoảng một giờ sau khi cất cánh, máy bay bất ngờ giảm độ cao nhanh chóng trước khi lao xuống khu vực núi ở Quảng Tây - cách điểm đến khoảng 100 dặm. Máy bay vỡ thành khoảng 40.000 mảnh, không có người sống sót và tạo ra một hố sâu tại hiện trường vụ tai nạn.
Dữ liệu theo dõi cho thấy máy bay rơi từ độ cao khoảng 29.000 feet (hơn 8.000 mét) theo hướng gần như thẳng đứng, sau đó có một khoảnh khắc bay ngang ngắn trước khi tiếp tục lao xuống. Hồ sơ bay bất thường này từng khiến nhiều chuyên gia liên tưởng đến các vụ tai nạn có yếu tố cố ý, dù các nhà điều tra ban đầu chưa đưa ra kết luận.
Các phân tích ban đầu không phát hiện dấu hiệu về sự cố cấu trúc hay vụ nổ trên không. Máy bay cũng không ghi nhận lỗi kỹ thuật nghiêm trọng trước chuyến bay, trong khi điều kiện thời tiết hoàn toàn thuận lợi. Điều này khiến các nhà điều tra thu hẹp phạm vi nguyên nhân, trong đó bao gồm khả năng hành động có chủ ý từ con người.
NTSB-cơ quan hỗ trợ chính quyền Trung Quốc trong việc điều tra vụ tai nạn vừa được công bố một tài liệu vào ngày 1/5/2025 theo Đạo luật Tự do Thông tin (FOIA) đã cung cấp một bằng chứng hết sức quan trọng. Theo báo cáo của NTSB, các cần gạt điều khiển dòng nhiên liệu đến động cơ máy bay đã được chuyển sang vị trí "ngắt" khi chiếc Boeing 737 đang bay ở độ cao hành trình 29.000 feet. Thao tác này sẽ ngay lập tức cắt nguồn cung cấp nhiên liệu cho động cơ, buộc chúng phải ngừng hoạt động.
Theo South China Morning Post phân tích: bằng chứng mới cho thấy nguồn cung cấp nhiên liệu có thể đã bị ngắt một cách có chủ ý, dẫn đến mất lực đẩy nhanh chóng và khiến máy bay lao xuống. Nếu đúng, hành động này gần như chắc chắn phải được thực hiện thủ công từ bên trong buồng lái - một kịch bản đặc biệt nghiêm trọng.
Neil Campbell, cựu điều tra viên an toàn hàng không tại Cục An toàn Giao thông Australia, người từng tham gia điều tra vụ tai nạn máy bay Boeing 737 Max năm 2018 ở Indonesia, cho biết việc tắt công tắc nhiên liệu máy bay sau khi hạ cánh là thủ tục thông thường nhưng hầu như không bao giờ được thực hiện khi đang bay, và nói thêm rằng hành động này trông giống như một "sự cố ý". “Không có lý do gì để tắt động cơ cả, đó là điều rất bất thường”, Campbell nói.
Báo cáo của NTSB được công bố sau nhiều năm chính quyền Trung Quốc chỉ công bố rất hạn chế dữ liệu và vẫn chưa đưa ra báo cáo điều tra cuối cùng đã dấy lên nhiều dư luận.
Ban đầu, các giả thuyết tập trung vào lỗi kỹ thuật, nhưng các phát hiện mới lại cho thấy khả năng đáng lo ngại hơn: có thể đã xảy ra sự can thiệp của con người. Và nếu những công bố mới của NTSB được xác nhận có thể làm thay đổi hoàn toàn nhận thức về một trong những tai nạn hàng không nghiêm trọng nhất Trung Quốc trong nhiều thập kỷ.
Vụ việc càng trở nên phức tạp khi xuất hiện các cáo buộc rằng một số phát hiện quan trọng có thể đã không được công bố. Nhiều phương tiện truyền thông quốc tế đã đề cập đến khả năng “che giấu thông tin”, trong khi các nhà quan sát cho rằng sự thiếu minh bạch kéo dài đã làm gia tăng nghi ngờ và làm suy giảm niềm tin của công chúng. Cho đến nay, việc chưa có báo cáo điều tra cuối cùng sau hơn bốn năm vẫn bị xem là bất thường theo tiêu chuẩn quốc tế.
Sở dĩ vụ tai nạn của MU5735 được chú ý bởi thông tin mới được cung cấp đúng thời điểm ngành hàng không thế giới đang xem xét nhiều sự cố khác liên quan đến yếu tố con người. Ví dụ như cuộc điều tra đang diễn ra đối với máy bay Boeing 787 của Air India, trong đó có liên quan đến việc ngắt nhiên liệu động cơ trong quá trình cất cánh của chuyến bay theo lịch trình từ sân bay Amedabag đến sân bay London Gatwick ngày 12/6/2025.
Trong lịch sử, các tai nạn có yếu tố cố ý dù hiếm có nhưng lại dẫn đến những thay đổi sâu rộng trong giám sát hàng không, từ sức khỏe tâm thần phi công đến an ninh buồng lái và hệ thống theo dõi chuyến bay. Một ví dụ điển hình là Vụ tai nạn chuyến bay Germanwings 9525, dẫn đến hàng loạt thay đổi lớn về an ninh buồng lái và giám sát tâm lý phi công.
Với trường hợp của MU5735, việc thiếu một báo cáo công khai rõ ràng không chỉ ảnh hưởng đến gia đình các nạn nhân mà còn hạn chế khả năng rút kinh nghiệm của toàn ngành. Nếu kịch bản của MU5735 tương tự như Germanwings 9525, ngành hàng không toàn cầu có thể sẽ phải tiếp tục siết chặt các quy trình liên quan đến yếu tố con người, bao gồm kiểm soát buồng lái và theo dõi tâm lý phi công.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng: Điều tra tai nạn hàng không là quá trình phức tạp, liên quan đến việc phân tích hàng nghìn dữ liệu. Những chi tiết riêng lẻ, nếu không đặt trong bối cảnh đầy đủ, có thể dẫn đến kết luận sai lệch. Cho đến khi có xác nhận chính thức, những tiết lộ mới nêu trên vẫn chỉ dừng ở mức giả thuyết. Tuy nhiên, chúng một lần nữa nhấn mạnh tầm quan trọng của các cuộc điều tra độc lập, kịp thời và minh bạch trong việc duy trì niềm tin vào ngành hàng không thế giới.
