Chỉ trong 32 giờ ngắn ngủi, một chiến dịch kỹ thuật quy mô chưa từng có đã được kích hoạt để “giải cứu” đội tàu bay Airbus tại Việt Nam, giữ cho guồng quay hàng không không bị ngắt nhịp ngay trước mùa cao điểm cuối năm.
Câu chuyện về những kỹ thuật viên hàng không - những người làm việc thầm lặng phía sau đường băng đã góp phần giữ cho hàng nghìn chuyến bay vận hành ổn định, giúp hàng triệu hành khách không phải thay đổi hành trình đã lên kế hoạch, sau khi hãng sản xuất tàu bay Airbus phát đi yêu cầu cập nhật phần mềm.
23 giờ đêm 28/11/2025, cảnh báo của Airbus được phát đi, ngay sau đó Cơ quan An toàn hàng không châu Âu ban hành chỉ lệnh đủ điều kiện bay khẩn cấp, yêu cầu toàn bộ máy bay A319, A320, A321 phải cập nhật hoặc thay thế phần mềm điều khiển bay ELAC (điều khiển độ cao và hướng bay) trước 6h59 sáng 30/11.
Theo đó, gần 6.000 chiếc Airbus trên toàn cầu được xác định có nguy cơ nhiễu bức xạ mặt trời, có thể dẫn tới hiện tượng máy bay chúi mũi khi đang hoạt động. Airbus cho biết, đây là lỗi từng khiến một chiếc A320 tại Mỹ phải hạ cánh khẩn cấp.
Từ thời điểm chỉ lệnh có hiệu lực, mọi máy bay chưa cập nhật sẽ bị cấm cất cánh. Điều này đồng nghĩa với việc mạng bay toàn cầu có nguy cơ tê liệt ngay trước cao điểm Giáng sinh – Năm mới.
Tại Việt Nam, Cục Hàng không Việt Nam tổ chức họp khẩn ngay trong đêm dưới sự điều phối của Cục trưởng Uông Việt Dũng, lãnh đạo tất cả các hãng bay cùng tham dự. Đến rạng sáng 29/11, đội bay của Airbus tại Việt Nam được xác định với 81/169 tàu phải cập nhật trong chưa đầy 32 giờ.
Theo đó, Vietjet Air có 69 chiếc, Vietnam Airlines có 19 chiếc bị ảnh hưởng. Trong khi đó, nhiều tàu đang khai thác tại nước ngoài, thiết bị chuyên dụng lại hữu hạn. Một cuộc rượt đuổi thời gian bắt đầu.
Chỉ lệnh kỹ thuật cuối tháng 11/2025 không chỉ là câu chuyện của riêng Việt Nam mà là chiến dịch toàn cầu.
Tại Mỹ, các hãng có đội bay Airbus lớn như American Airlines, Delta Air Lines, United Airlines phải đưa hàng trăm tàu A320/A321 vào lịch cập nhật khẩn. Nhiều máy bay được xử lý qua đêm giữa hai chặng bay để tránh hủy chuyến diện rộng.
Các hãng giá rẻ như JetBlue Airways, Spirit Airlines, Frontier Airlines chịu áp lực lớn hơn khi đội bay phụ thuộc gần như hoàn toàn vào A320 family. Họ phải dồn lịch cập nhật ban đêm, điều máy bay rỗng về căn cứ kỹ thuật, thậm chí cắt giảm tần suất tạm thời.
Tại châu Âu, nhiều hãng triển khai song song nạp phần mềm và thay module ELAC. Airbus cũng cử đội kỹ thuật lưu động hỗ trợ các căn cứ lớn.
Chiến dịch cập nhật diễn ra trong bối cảnh ngành hàng không toàn cầu đang căng thẳng vì thiếu động cơ Pratt & Whitney, khiến nhiều A320/A321neo phải nằm đất dài hạn. Chỉ cần chậm trễ vài ngày, chuỗi khai thác có thể đứt gãy…
Một ngày cận Tết Nguyên đán Bính Ngọ, nhớ lại sự kiện nổi bật nhất trong sự nghiệp của mình trong năm 2025, anh Lê Anh Huy, Giám đốc Tổ chức Bảo dưỡng Vietjet không khỏi bồi hồi kể lại chuyện cập nhật phần mềm cho đội tàu Airbus của hãng.
Anh Huy kể, trong năm vừa qua, khi Airbus ra chỉ lệnh kỹ thuật bắt buộc phải cập nhật toàn bộ phần mềm của đội tàu với thời gian từ 3 tiếng cho mỗi tàu, anh nhẩm tính, Vietjet có đội tàu 69 chiếc A321 đang khai thác, nghĩa là tất cả 69 chiếc này phải upload trong vòng chỉ 32 tiếng đồng hồ.
“Nếu không hoàn thành việc này, 69 tàu này phải ngừng bay ngay lập tức, hàng triệu hành khách sẽ bị ảnh hưởng”, anh Huy chia sẻ.
Thời điểm này chuẩn bị vào mùa khai thác dịp lễ Giáng Sinh và Tết Dương lịch, lịch trình khai thác của đội tàu càng dày đặc hơn cả ngày thường. “Áp lực cho đội kỹ thuật do đó là rất lớn”, anh Huy nhớ lại.
Ông Đinh Việt Phương, Tổng giám đốc Vietjet cho biết khi nhận được cuộc gọi từ CEO Airbus thông báo chỉ lệnh kỹ thuật khẩn sẽ ban hành ngay trong đêm, điều khó khăn lúc này không chỉ là thời gian hạn chế mà còn ở chỗ nhiều tàu bay của hãng đang đi khai thác ở nhiều điểm trong nước và trên thế giới như Lào, Thái Lan, Trung Quốc....
Ngay lập tức, ban giam đốc và bộ phận kỹ thuật Vietjet vạch ra các kịch bản về lịch khai thác nếu quá trình cập nhật khiến lịch bay bị ảnh hưởng. Các máy bay thân rộng được huy động để "gánh" đường bay trục, hạn chế tối đa việc ảnh hưởng tới hành khách.
Ủy ban Khẩn nguy của Vietnam Airlines cũng được kích hoạt ngay trong đêm, huy động tối đa hệ thống AMOS, công nghệ big data & AI, để rà soát đội bay theo thời gian thực. Tại khắp các căn cứ, toàn bộ đội ngũ nhanh chóng phối hợp để chạy đua với thời gian nhằm đảm bảo hoạt động khai thác.
Đêm hôm đó, đèn nhà chứa tại Nội Bài, Đà Nẵng, Tân Sơn Nhất sáng trắng suốt đêm. Các tổ kỹ sư bước vào chiến dịch mà sau này nhiều người gọi là “trực chiến kỹ thuật”, một sự kiện hiếm có trong ngành hàng không dân dụng Việt Nam nhiều năm qua.
Theo hướng dẫn của Airbus, mỗi tàu cần 2 - 3 giờ cập nhật. Nhưng tại Đà Nẵng, kỹ sư Nguyễn Văn Trung của Vietjet đã rút ngắn quy trình xuống 45 phút nhờ kinh nghiệm nhiều năm làm việc với đội tàu Airbus.
Cùng với may mắn từng tiếp xúc với phần mềm mà Airbus yêu cầu cập nhật đã giúp anh Trung tìm ra quy trình tối ưu, rút ngắn thời gian thao tác kỹ thuật, trong khi vẫn tuân thủ đầy đủ các bước bắt buộc về an toàn.
Máy bay đầu tiên VN-A644 cập nhật thành công chỉ trong 45 phút là giây phút mà Ủy ban điều hành khẩn nguy Vietjet gọi là "khoảnh khắc sống lại". Ngay lập tức quy trình 45 phút được chia sẻ cho đội ngũ kỹ thuật đang "trực chiến" tại Nội Bài, Tân Sơn Nhất và các sân bay quốc tế.
Theo kỹ sư Nguyễn Văn Trung, cập nhật phần mềm máy bay là chuỗi thao tác liên hoàn, từ xác định cấu hình riêng của từng tàu bay, chuẩn hóa dữ liệu, nạp phần mềm, chạy thử, đối chiếu thông số… Quy trình yêu cầu có một người thao tác, một người kiểm soát và phải tuyệt đối không có sai số.
Không chỉ Vietjet, đội ngũ kỹ thuật viên VAECO (thuộc Vietnam Airlines) cũng triển khai xuyên đêm tại ba căn cứ. Với đội tàu bị ảnh hưởng ít hơn Vietjet, với chỉ 19 chiếc, đến 1h sáng 30/11, toàn bộ đội A320/A321, kể cả một chiếc đang sơn tại Indonesia, đã hoàn tất cập nhật.
Hệ thống AMOS, dữ liệu lớn và AI đã giúp các kỹ thuật viên rà soát cấu hình tàu theo thời gian thực. Cùng với đó là thư viện phần mềm chuẩn hóa, quy trình số hóa giúp rút ngắn thủ tục nhưng vẫn bảo đảm an toàn.
Đúng 3h sáng 30/11, khi ánh mặt trời còn chưa ló dạng, toàn bộ đội bay trong danh sách bị ảnh hưởng tại Việt Nam hoàn tất việc cập nhật, sớm gần 4 giờ so với hạn chót mà Airbus đưa ra. Không chiếc nào phải dừng bay vì lỗi phần mềm.
Ông Uông Việt Dũng, Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam, đánh giá các hãng đã chuẩn bị đầy đủ nguồn lực, vừa duy trì khai thác vừa hoàn thành chỉ lệnh đúng hạn.
Và trong chiến dịch ấy, có những cảm xúc rất đời của người trong cuộc. “Cảm giác như vỡ òa khi mọi công tác được thực hiện xong, lịch bay của đội tàu không bị ảnh hưởng nhiều, hành khách cũng được tiếp tục trên các hành trình xuôi ngược khắp Bắc – Nam và cả từ Việt Nam đi khắp thế giới”, anh Huy, Giám đốc AMO của Viejet chia sẻ.
