Logistics hàng không Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mới, được thúc đẩy bởi thương mại điện tử xuyên biên giới, sản xuất công nghệ cao và sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu.
Sau giai đoạn chịu tác động từ đại dịch Covid-19, xung đột địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng và những khó khăn nội tại của ngành, logistics hàng không Việt Nam đang phục hồi cả về quy mô thị trường lẫn tốc độ tăng trưởng.
Theo Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), vận tải hàng hóa bằng đường hàng không là một trong những động lực thúc đẩy thương mại, tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm trên toàn cầu.
Dù chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ về khối lượng vận chuyển, hàng không mỗi năm chuyên chở lượng hàng hóa trị giá hơn 8.000 tỷ USD, tương đương khoảng 33% tổng giá trị thương mại toàn cầu. Doanh thu vận tải hàng hóa hàng không được dự báo có thể đạt 162 tỷ USD trong năm 2026.
Những con số này cho thấy vai trò khó thay thế của phương thức vận tải hàng không, nhất là đối với hàng hóa có giá trị cao, cần bảo quản đặc biệt hoặc phải giao trong thời gian ngắn.
Việt Nam đang có điều kiện thuận lợi để tham gia sâu hơn vào chuỗi logistics hàng không nhờ vị thế trung tâm sản xuất mới của khu vực và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tiếp tục gia tăng.
Theo Cục Hàng không Việt Nam, hàng hóa vận chuyển bằng đường hàng không hiện chiếm trung bình khoảng 30% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu xét theo giá trị của các phương thức vận tải.
Đây là phương thức chủ yếu đối với linh kiện điện tử, bán dẫn, thiết bị công nghệ, dược phẩm, hàng tươi sống và sản phẩm thương mại điện tử xuyên biên giới. Phần lớn các nhóm hàng này có giá trị gia tăng cao, tác động trực tiếp đến năng lực cạnh tranh và khả năng tham gia chuỗi cung ứng quốc tế của nền kinh tế.
Năm 2019, tổng sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng hàng không Việt Nam đạt 1,516 triệu tấn. Tuy nhiên, thị trường sau đó chịu ảnh hưởng nặng nề từ đại dịch Covid-19, căng thẳng địa chính trị, gián đoạn chuỗi cung ứng cùng những hạn chế về đội tàu bay và năng lực khai thác.
Sau giai đoạn biến động, nhu cầu vận chuyển hàng hóa bằng đường hàng không đang dần phục hồi, mở ra dư địa phát triển cho hệ thống nhà ga hàng hóa, trung tâm logistics và các dịch vụ hỗ trợ tại Việt Nam.
Trong giai đoạn 2020-2023, sản lượng hàng hóa qua các cảng hàng không Việt Nam chỉ dao động từ 1,243 triệu đến 1,449 triệu tấn mỗi năm, thấp hơn đáng kể so với trước đại dịch.
Năm 2020, sản lượng giảm 16,4% so với năm 2019, xuống còn 1,267 triệu tấn. Thị trường phục hồi lên 1,449 triệu tấn vào năm 2021, nhưng sau đó tiếp tục giảm còn 1,362 triệu tấn năm 2022 và 1,243 triệu tấn năm 2023.
Thị trường bắt đầu phục hồi rõ nét từ năm 2024, nhờ xuất khẩu điện tử, sản phẩm công nghệ cao và dòng vốn đầu tư nước ngoài tăng trưởng.
Tổng sản lượng hàng hóa qua các cảng hàng không đạt 1,524 triệu tấn, tăng hơn 22,5% so với năm trước và gần trở lại mức trước đại dịch.
Đến năm 2025, sản lượng tiếp tục tăng 16,4%, đạt mức kỷ lục 1,773 triệu tấn.
Đà tăng được duy trì trong 6 tháng đầu năm 2026, khi hệ thống cảng hàng không cả nước phục vụ 920.900 tấn hàng hóa. Trong đó, hàng hóa quốc tế đạt 705.500 tấn, chiếm khoảng 76,6% tổng sản lượng.
Trong bức tranh logistics hàng không Việt Nam, Cảng hàng không quốc tế Nội Bài tiếp tục giữ vai trò đầu mối hàng hóa lớn nhất cả nước.
Năm 2019, sản lượng hàng hóa qua Nội Bài đạt gần 695.000 tấn, chiếm khoảng 46% tổng sản lượng hàng không toàn quốc.
Cùng với đà phục hồi của thị trường, sản lượng tại cảng tăng lên 824.800 tấn năm 2024. Đến năm 2025, Nội Bài lần đầu vượt mốc 1 triệu tấn, đạt 1,016 triệu tấn, tăng hơn 23% so với năm trước.
Riêng 6 tháng đầu năm 2026, cảng xử lý 550.400 tấn hàng hóa, chiếm gần 60% tổng sản lượng cả nước. Trong đó, hàng hóa quốc tế đạt 457.500 tấn, tương đương gần 65% sản lượng quốc tế qua các cảng hàng không Việt Nam.
Những số liệu trên cho thấy Nội Bài không chỉ là cửa ngõ hàng không quốc tế lớn của miền Bắc mà còn là trung tâm logistics phục vụ các tập đoàn điện tử, bán dẫn và công nghệ cao tại Bắc Ninh, Thái Nguyên, Hải Phòng, Quảng Ninh cùng các địa phương công nghiệp lân cận.
Logistics hàng không Việt Nam từng được IATA lựa chọn làm nghiên cứu điển hình. Theo tổ chức này, xuất khẩu máy móc và thiết bị điện tử đang giúp Việt Nam từng bước nâng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Kết quả này một phần đến từ khả năng khai thác mạng lưới kết nối quốc tế với hơn 60.000 chuyến bay tới trên 65 điểm đến, tạo điều kiện đưa hàng hóa giá trị cao tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Lợi thế địa lý, sự phát triển của ngành điện tử, bán dẫn cùng dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tiếp tục mở ra cơ hội để Việt Nam trở thành mắt xích quan trọng trong mạng lưới logistics hàng không châu Á - Thái Bình Dương.
Dù vậy, Cục Hàng không Việt Nam đánh giá dư địa phát triển vẫn còn rất lớn. Hiện hơn 80% thị phần vận chuyển hàng hóa quốc tế của Việt Nam do các hãng hàng không nước ngoài đảm nhận. Phần lớn doanh thu vận tải quốc tế vì vậy thuộc về doanh nghiệp ngoại, trong khi các đơn vị trong nước chủ yếu tham gia giao nhận, kho bãi và dịch vụ hỗ trợ có giá trị gia tăng thấp hơn.
Một hạn chế khác là Việt Nam chưa có hãng hàng không chuyên vận tải hàng hóa (cargo airline) quy mô lớn, đủ năng lực cạnh tranh trên các đường bay quốc tế. Trong khi nhiều quốc gia trong khu vực đã phát triển đội tàu bay chở hàng chuyên dụng, thị trường trong nước vẫn phụ thuộc đáng kể vào năng lực của các hãng nước ngoài.
Bên cạnh đó, kết nối đa phương thức giữa cảng hàng không với đường bộ, đường sắt và cảng biển chưa đồng bộ, làm hạn chế hiệu quả của chuỗi vận tải hàng hóa.
Theo các chuyên gia, vận tải hàng hóa hàng không của Việt Nam sẽ được thúc đẩy bởi ba động lực chính trong những năm tới. Thứ nhất là xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu dưới tác động của địa chính trị và chính sách thuế quan. Thứ hai là sự phát triển mạnh của thương mại điện tử xuyên biên giới với nhu cầu vận chuyển hàng hóa giá trị cao. Thứ ba là làn sóng đầu tư mở rộng hạ tầng hàng không trong giai đoạn 2025-2030.
Về việc đầu tư mở rộng hạ tầng, theo quy hoạch đến năm 2030, Việt Nam sẽ có 36 cảng hàng không, trong đó có 19 cảng hàng không quốc tế, đồng thời định hướng phát triển các trung tâm logistics hàng không tại những cảng hàng không có sản lượng hàng hóa từ 250.000 tấn/năm trở lên.
Khi kết nối đồng bộ với hệ thống đường vành đai, cao tốc, đường sắt và các cảng biển lớn, khu vực này sẽ hình thành một mạng lưới logistics đa phương thức hiện đại, giúp rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí logistics và nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Ông Sheldon Hee, Phó chủ tịch IATA khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nhận định Việt Nam là thị trường tăng trưởng quan trọng về cả vận tải hành khách và hàng hóa trong năm 2026. Đà tăng của hoạt động xuất nhập khẩu cùng sự phát triển mạnh của thương mại điện tử được kỳ vọng sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy thị trường hàng hóa hàng không trong thời gian tới, đồng thời mở ra nhiều cơ hội tăng trưởng cho các doanh nghiệp hàng hóa hàng không tại Việt Nam.
