Ukraine cảnh báo các hãng hàng không quốc tế và doanh nghiệp bảo hiểm rằng không phận Nga ngày càng nguy hiểm khi Kyiv tăng cường tấn công bằng UAV.
Trong thông điệp ngày 1/9/2026, Tổng thống Ukraine, Volodymyr Zelenskyy cảnh báo “những ngày an toàn trên bầu trời Nga đã qua”, đồng thời kêu gọi các hãng hàng không, công ty bảo hiểm và chính phủ đánh giá lại những rủi ro mới đối với hàng không dân dụng.
Ông Zelenskyy khẳng định Ukraine không nhắm mục tiêu vào máy bay dân sự, nhưng số lượng máy bay không người lái hoạt động trên bầu trời Nga ngày càng tăng đang tạo ra rủi ro mà các hãng hàng không không thể bỏ qua.
“Bầu trời đầy máy bay không người lái không phải là nơi dành cho hàng không dân dụng”, Tổng thống Volodymyr Zelenskiy phát biểu với báo chí ngày 1/9/2026.
Một ngày sau cảnh báo của ông Zelenskyy, Ukraine đề nghị Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) khuyến khích các nước thành viên ngăn máy bay dân dụng hoạt động trong không phận Nga.
Trong thư gửi Chủ tịch ICAO, Juan Carlos Salazar, Bộ trưởng Cơ sở hạ tầng Ukraine, Mykola Kalashnyk đề nghị ICAO hỗ trợ các quốc gia thành viên trong việc cấm hoàn toàn hoạt động hàng không dân dụng tại Nga.
Trong tuyên bố ngày 2/9/2026, ICAO không đề cập trực tiếp đến Nga hay Ukraine nhưng cảnh báo nguy cơ máy bay dân dụng bị vũ khí nhắm tới hoặc mắc kẹt trong khu vực giao tranh đang gia tăng. "ICAO đang quan sát thấy nguy cơ gia tăng việc máy bay dân dụng bị nhắm mục tiêu hoặc bị mắc kẹt trong làn đạn", tuyên bố cho biết.
Cơ quan này cho rằng khả năng các hãng hàng không chuyển hướng chuyến bay giúp duy trì hoạt động trong vùng xung đột, nhưng không thể loại bỏ mối đe dọa an ninh cơ bản.
Cảnh báo của Ukraine được đưa ra trong bối cảnh xung đột trên không giữa hai bên ngày càng leo thang.
Nga tiếp tục sử dụng máy bay không người lái và tên lửa tấn công các thành phố Ukraine, trong khi Ukraine mở rộng các cuộc tập kích nhằm vào cơ sở quân sự, hạ tầng dầu khí và những tài sản được cho là phục vụ nỗ lực chiến tranh của Moscow.
Theo công ty tư vấn rủi ro hàng không Osprey Flight Solutions, các cuộc tấn công bằng UAV và tên lửa của Ukraine đã cho thấy khả năng vươn sâu vào lãnh thổ Nga, khiến một số sân bay phải đóng cửa và nhiều chuyến bay bị hủy.
Rủi ro đối với hàng không dân dụng không chỉ đến từ khả năng máy bay bị tấn công trực tiếp. Máy bay thương mại còn có thể bị nhận diện nhầm bởi hệ thống phòng không hoặc vô tình đi vào khu vực hoạt động của tên lửa và UAV.
Những lo ngại này càng được chú ý sau vụ máy bay của Azerbaijan Airlines gặp nạn năm 2024 khi đang trên đường tới Grozny, khiến 38 người thiệt mạng. Tổng thống Nga Vladimir Putin sau đó cho biết hai tên lửa Nga đã phát nổ gần máy bay sau khi một UAV Ukraine xâm nhập không phận.
Trước đó, vụ bắn rơi chuyến bay MH17 của Malaysia Airlines năm 2014 trên miền đông Ukraine cũng tiếp tục là lời cảnh báo về những rủi ro mà máy bay dân dụng có thể đối mặt khi hoạt động gần khu vực xung đột.
Bất chấp những cảnh báo mới, không phận Nga vẫn được một số hãng hàng không quốc tế sử dụng.
Trong khi phần lớn hãng hàng không châu Âu và Bắc Mỹ tránh không phận Nga kể từ khi cuộc xung đột bùng phát năm 2022, các hãng từ Trung Quốc, Trung Đông và một số quốc gia khác vẫn khai thác các tuyến bay qua lãnh thổ Nga.
Các hãng Trung Quốc như Air China, China Eastern Airlines và China Southern Airlines nằm trong nhóm sử dụng đáng kể nhất. Việc bay qua Nga đặc biệt có lợi trên các đường bay giữa Trung Quốc và châu Âu, bởi giúp rút ngắn hành trình thay vì phải vòng qua Trung Á hoặc Trung Đông.
Thời gian bay ngắn hơn đồng nghĩa với mức tiêu thụ nhiên liệu thấp hơn, giúp các hãng Trung Quốc có lợi thế về chi phí và khả năng đưa ra giá vé cạnh tranh.
Các hãng vùng Vịnh như Emirates và Etihad cũng tiếp tục sử dụng một số đường bay qua Nga. Flydubai đã mở rộng kết nối với Moscow, trong khi Air India từ lâu sử dụng không phận Nga trên một số đường bay dài giữa Ấn Độ và Bắc Mỹ.
Turkish Airlines cũng được phép sử dụng không phận Nga nhưng không thường xuyên định tuyến qua khu vực này. Air Serbia cũng duy trì quyền tiếp cận không phận Nga trên một số tuyến.
Theo Flightradar24, đến ngày 2/9/2026, hoạt động hàng không trong không phận Nga vẫn diễn ra, với cả các hãng nội địa và quốc tế như Emirates và Turkish Airlines tiếp tục khai thác chuyến bay.
Việc tiếp tục bay qua Nga mang lại lợi ích rõ rệt về thời gian và nhiên liệu, nhưng đồng thời đặt các hãng trước bài toán an toàn ngày càng phức tạp.
Cơ quan An toàn Hàng không Liên minh châu Âu (EASA) vẫn xếp nhiều khu vực thuộc không phận phía tây nước Nga vào nhóm vùng có nguy cơ xung đột và đã gia hạn cảnh báo đến ngày 31/1/2027.
Các hãng hàng không phương Tây vì vậy chấp nhận bay vòng để giảm rủi ro, dù phải chịu chi phí nhiên liệu cao hơn và thời gian bay dài hơn.
Ngược lại, những hãng vẫn sử dụng không phận Nga có thể hưởng lợi từ các tuyến bay ngắn và chi phí thấp hơn. Tuy nhiên, khi các cuộc tấn công bằng UAV ngày càng vươn sâu vào lãnh thổ Nga, lợi thế này đang phải đặt lên bàn cân với rủi ro an toàn và khả năng bảo hiểm.
Đây chính là vấn đề mà cảnh báo mới của Ukraine muốn các hãng hàng không và công ty bảo hiểm xem xét lại: liệu vài giờ bay và lượng nhiên liệu tiết kiệm được có còn đáng giá khi rủi ro quân sự trong khu vực ngày càng gia tăng?
Tổng thống Putin gọi những tuyên bố của người đồng cấp Ukraine là “khủng bố nhà nước”, trong khi Moscow khẳng định sẽ ngăn chặn các hoạt động gây gián đoạn hàng không dân dụng.
Dù vậy, việc Ukraine kêu gọi ICAO và các hãng hàng không đánh giá lại hoạt động qua không phận Nga cho thấy chiến tranh trên không đang tạo thêm sức ép lên một mạng lưới hàng không vốn đã bị chia cắt kể từ năm 2022.
Nếu các cuộc tấn công bằng UAV tiếp tục mở rộng, các hãng hàng không có thể phải đối mặt với một vòng tác động mới: rủi ro quân sự tăng → cảnh báo hàng không và bảo hiểm bị siết chặt → đường bay phải chuyển hướng → thời gian và chi phí khai thác tăng → giá vé và khả năng kết nối giữa các thị trường bị ảnh hưởng.
