Cơ hội

UAV đặt ra yêu cầu mới với quản lý không gian tầm thấp

Minh Thu • 15/09/2026 15:41

UAV đang chuyển từ công cụ hỗ trợ sản xuất sang nền tảng công nghệ trong nông nghiệp, giúp tự động hóa, thu thập dữ liệu và nâng cao hiệu quả canh tác, nhưng cũng đặt ra yêu cầu về việc làm, dữ liệu và an toàn không gian tầm thấp.

Ông Nguyễn Quang Tin: UAV đang thay đổi cách thức tổ chức sản xuất nông nghiệp, nhất là những công việc khảo sát, giám sát và xử lý trên diện tích lớn. Thay vì kiểm tra thủ công, người sản xuất có thể sử dụng UAV để chụp ảnh, lập bản đồ, theo dõi tình trạng cây trồng và xác định khu vực cần can thiệp.

Trong phun thuốc bảo vệ thực vật hoặc phân bón, UAV cho phép xử lý nhanh và chính xác hơn, nhất là tại những địa hình khó tiếp cận hoặc vùng sản xuất có diện tích lớn. Việc sử dụng thiết bị bay cũng giúp giảm mức độ tiếp xúc trực tiếp của người lao động với hóa chất.

Tuy nhiên theo tôi, giá trị của UAV không chỉ nằm ở khả năng thay thế một số công việc thủ công, mà còn ở việc hỗ trợ người sản xuất đưa ra quyết định hiệu quả hơn trong từng giai đoạn canh tác. Thông qua việc ghi nhận hình ảnh và dữ liệu thu thập từ đồng ruộng, UAV giúp phát hiện sớm dấu hiệu bất thường của cây trồng, từ đó có phương án xử lý phù hợp thay vì áp dụng đồng loạt trên toàn bộ diện tích.

Trong tương lai, UAV có thể tích hợp thêm nhiều công nghệ khác như cảm biến, trí tuệ nhân tạo và hệ thống quản lý sản xuất để hình thành mô hình nông nghiệp thông minh. Khi đó, người nông dân không chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền thống mà có thêm nhiều công cụ hỗ trợ để nâng cao năng suất, tiết kiệm chi phí và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực trong sản xuất.

Ông Nguyễn Quang Tin: Theo tôi, không nên nhìn UAV như một công nghệ tạo sức ép lớn đối với người nông dân. UAV chủ yếu thay thế những công việc nặng nhọc, lặp đi lặp lại và có mức độ nguy hiểm nhất định, chẳng hạn phun thuốc, khảo sát hoặc kiểm tra đồng ruộng. Việc giảm nhu cầu lao động ở một số công đoạn là có, nhưng điều đó không đồng nghĩa công nghệ thay thế hoàn toàn lao động trong sản xuất nông nghiệp.

Ngược lại, khi UAV giúp giảm chi phí, tiết kiệm thời gian và nâng cao hiệu quả sản xuất, quy mô và chất lượng sản xuất có thể được cải thiện. Khi đó, nhu cầu lao động sẽ dịch chuyển sang những công việc đòi hỏi kỹ năng cao hơn như vận hành thiết bị, bảo trì, xử lý dữ liệu, phân tích hình ảnh hoặc cung cấp dịch vụ công nghệ cho nông nghiệp.

Các ứng dụng của UAV có thể kể đến như lập bản đồ, kiểm tra và theo dõi mùa vụ, phun thuốc bảo vệ thực vật, giám sát tưới tiêu và chăn thả gia súc.

Vấn đề quan trọng là chuyển đổi kỹ năng của người lao động. Một người nông dân trước đây trực tiếp thực hiện công việc thủ công hoàn toàn có thể được đào tạo để vận hành UAV hoặc tham gia vào các khâu kỹ thuật khác. Như vậy, công nghệ không nhất thiết làm mất việc mà có thể làm thay đổi tính chất của công việc.

Tôi cho rằng mô hình phù hợp với Việt Nam là phát triển dịch vụ UAV phục vụ sản xuất, thay vì yêu cầu từng hộ nông dân phải tự đầu tư thiết bị. Hợp tác xã hoặc doanh nghiệp có thể đầu tư UAV, tổ chức nhân lực vận hành và cung cấp dịch vụ cho nhiều hộ dân trong cùng khu vực. Mô hình này vừa giúp giảm chi phí đầu tư, vừa tạo thêm nhu cầu về nhân lực kỹ thuật ở khu vực nông thôn.

Vì vậy, điều cần quan tâm không phải là UAV có “lấy việc” của người nông dân hay không, mà là làm thế nào để người lao động có thể chuyển từ những công việc thủ công sang những công việc có giá trị cao hơn trong chuỗi dịch vụ công nghệ nông nghiệp. Nếu có đào tạo và tổ chức lại sản xuất phù hợp, UAV có thể trở thành công cụ nâng cao năng suất lao động thay vì là nguyên nhân làm gia tăng thất nghiệp ở khu vực nông thôn.

Ông Nguyễn Quang Tin: Tôi cho rằng đây là một trong những vấn đề cần được giải quyết sớm nếu UAV được ứng dụng trên quy mô lớn.

Một chuyến bay UAV trên cánh đồng có thể tạo ra nhiều loại dữ liệu: hình ảnh, bản đồ, thông tin về tình trạng cây trồng, khu vực sản xuất và các chỉ số phục vụ phân tích. Khi dữ liệu được thu thập liên tục qua nhiều mùa vụ, nó trở thành một nguồn tài nguyên có giá trị.

Vấn đề là cần làm rõ ai có quyền đối với từng loại dữ liệu. Người nông dân là chủ thể trực tiếp gắn với khu vực sản xuất; doanh nghiệp có thể là đơn vị đầu tư thiết bị và thực hiện việc thu thập; trong khi một đơn vị khác có thể tham gia xử lý, phân tích dữ liệu. Nếu không xác định rõ quyền và trách nhiệm của từng bên, nguy cơ tranh chấp sẽ tăng lên khi dữ liệu bắt đầu tạo ra giá trị kinh tế.

Chẳng hạn, người nông dân cần biết dữ liệu thu thập trên khu vực sản xuất của mình được sử dụng vào mục đích gì, có được chuyển cho bên khác hay không. Doanh nghiệp thì cần biết phạm vi dữ liệu mà mình được phép khai thác để phát triển dịch vụ.

Do đó, cần xây dựng cách tiếp cận rõ ràng đối với quyền thu thập, quyền sử dụng, quyền chia sẻ và trách nhiệm bảo vệ dữ liệu. Đây không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn là điều kiện để hình thành thị trường dịch vụ dữ liệu trong nông nghiệp.

Nếu giải quyết tốt bài toán này, dữ liệu từ UAV sẽ không chỉ phục vụ một vụ sản xuất cụ thể mà còn có thể trở thành cơ sở để phát triển các dịch vụ dự báo, tư vấn và tối ưu hóa sản xuất.

Ông Nguyễn Quang Tin: Kinh tế tầm thấp có tiềm năng rất lớn vì UAV đang mở rộng phạm vi ứng dụng sang nhiều lĩnh vực, từ nông nghiệp, khảo sát, xây dựng đến logistics, cứu hộ và giám sát môi trường. Tuy nhiên, quy mô ứng dụng càng lớn thì yêu cầu quản lý càng phải rõ ràng.

Theo tôi, không nên áp dụng một cách quản lý giống nhau cho mọi hoạt động UAV. Cần phân loại dựa trên mức độ rủi ro của từng loại hình. Một UAV thực hiện nhiệm vụ trong khu vực nông nghiệp thưa dân sẽ có yêu cầu khác với thiết bị hoạt động gần sân bay, khu vực đông dân cư hoặc những khu vực có yêu cầu đặc biệt về an ninh.

Cách tiếp cận này vừa bảo đảm an toàn, vừa tránh tạo ra những thủ tục không cần thiết đối với các hoạt động có rủi ro thấp.

Bên cạnh quy định về vùng bay, cần chú trọng đến khả năng nhận diện thiết bị và người điều khiển, kiểm soát khu vực hạn chế bay, cũng như cơ chế cảnh báo khi thiết bị đi vào vùng không được phép. Khi số lượng UAV tăng lên, những việc này sẽ khó quản lý hiệu quả nếu chỉ dựa vào phương thức thủ công.

Một điểm rất quan trọng nữa là phải xác định rõ trách nhiệm khi xảy ra sự cố. Người điều khiển, đơn vị cung cấp dịch vụ và các chủ thể liên quan cần biết mình phải chịu trách nhiệm đến đâu. Đây là điều kiện cần để thị trường phát triển lành mạnh.

Tôi cho rằng mục tiêu cuối cùng không phải là kiểm soát càng nhiều càng tốt, mà là kiểm soát đúng những rủi ro cần thiết. Khi quy định rõ ràng, công nghệ quản lý phù hợp và trách nhiệm của các bên được xác định, doanh nghiệp sẽ có thêm không gian để thử nghiệm những mô hình kinh doanh mới.

Nếu làm được điều đó, kinh tế tầm thấp có thể phát triển theo hướng vừa tạo ra giá trị, vừa bảo đảm yêu cầu về an ninh, an toàn và trật tự trong không gian hàng không.