LandSpace lần đầu thu hồi thành công tầng đẩy Zhuque-3, nhưng Trung Quốc vẫn phải chứng minh khả năng tái sử dụng tên lửa nhiều lần với chi phí thấp, tần suất cao.
Ngày 19/8, tên lửa Zhuque-3 dài 66,1 m của LandSpace cất cánh từ Khu thử nghiệm đổi mới không gian thương mại Đông Phong, thuộc Trung tâm phóng vệ tinh quốc gia Tửu Tuyền, đưa vệ tinh Internet Honghu-03 lên quỹ đạo.
Sau khi tách tầng trên, tầng đẩy thứ nhất thực hiện chuỗi thao tác quay trở lại Trái Đất, gồm điều chỉnh hướng bay, đốt động cơ khi trở về khí quyển, xuyên qua bầu khí quyển và tiếp tục đốt động cơ lần cuối để giảm tốc độ. Các chân hạ cánh được triển khai trước khi tầng đẩy tiếp đất tại huyện Dân Cần, tỉnh Cam Túc.
LandSpace cho biết đây là lần đầu tiên Trung Quốc thu hồi thành công tầng đẩy thứ nhất của một phương tiện phóng lên quỹ đạo bằng chân hạ cánh trên mặt đất.
Thành công này đáng chú ý khi Zhuque-3 không chỉ hoàn thành nhiệm vụ đưa tải trọng lên quỹ đạo mà còn đưa tầng đẩy trở lại nguyên vẹn, tạo điều kiện để các kỹ sư kiểm tra, bảo trì và hướng tới khả năng tái sử dụng.
Trước đó, Zhuque-3 từng thử nghiệm khả năng thu hồi trong chuyến bay quỹ đạo đầu tiên vào tháng 12/2025. Tầng trên khi đó đưa tải trọng lên quỹ đạo thành công, nhưng tầng đẩy thứ nhất không hoàn tất quá trình hạ cánh.
Dai Zheng, trưởng dự án Zhuque-3, cho biết động cơ không khởi động lại theo yêu cầu khi tầng đẩy còn cách mặt đất khoảng 3 km, khiến phương tiện rơi gần khu vực hạ cánh.
Sau thất bại này, LandSpace điều chỉnh nhiều thành phần trong hệ thống thu hồi.
Trong chuyến bay thứ hai, công ty giảm số lượng động cơ được sử dụng trong quá trình đốt hạ cánh, tối ưu chiến lược điều khiển quay trở lại và nâng cấp hệ thống chấm dứt chuyến bay tự động. Hệ thống bảo vệ nhiệt cũng được thiết kế lại nhằm chịu được tải trọng cơ học và nhiệt độ cao trong quá trình quay trở lại và tái nhập khí quyển.
Lần này, toàn bộ chuỗi thu hồi đã diễn ra theo kế hoạch, đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình phát triển phương tiện phóng có khả năng tái sử dụng của LandSpace.
Theo LandSpace, chuyến bay đánh dấu bước chuyển của Zhuque-3 từ giai đoạn trình diễn, kiểm chứng công nghệ sang giai đoạn ứng dụng kỹ thuật khả năng tái sử dụng.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh gọi thành công này là một “bước đột phá lịch sử”, đồng thời cho rằng đây là tiền đề để Trung Quốc phát triển các hệ thống thu hồi tên lửa tái sử dụng trên cả đất liền và trên biển.
Một điểm đáng chú ý của Zhuque-3 là vật liệu chế tạo. Trong khi Falcon 9 của SpaceX sử dụng hợp kim nhôm-lithium, Zhuque-3 được chế tạo chủ yếu bằng thép không gỉ.
Theo Dong Kai, phó trưởng nhóm thiết kế Zhuque-3, thép không gỉ có chi phí thấp hơn, chịu nhiệt tốt và dễ hàn hơn hợp kim nhôm. Nhược điểm của vật liệu này là mật độ cao, khiến kết cấu tên lửa nặng hơn. Tuy nhiên, với tên lửa tái sử dụng, yêu cầu không chỉ là giảm khối lượng mà còn phải bảo đảm khả năng chịu nhiệt và tải trọng lớn qua nhiều lần bay.
Zhuque-3 sử dụng methane lỏng và oxy lỏng (LOX) làm nhiên liệu. Methane có đặc tính cháy sạch hơn dầu hỏa dùng cho tên lửa, qua đó có thể giảm lượng cặn trong động cơ và hạn chế một phần công việc bảo dưỡng giữa các chuyến bay.
LandSpace cho biết khả năng tái sử dụng được tích hợp ngay từ đầu trong thiết kế Zhuque-3, từ hệ thống động lực, điều khiển quay trở lại, kết cấu thép không gỉ đến hệ thống hỗ trợ mặt đất.
Thành công của Zhuque-3 diễn ra chỉ hơn một tháng sau khi Trung Quốc trình diễn một phương án thu hồi khác.
Ngày 10/7/2026, tên lửa Trường Chinh-10B do Tập đoàn Khoa học và Công nghệ Hàng không Vũ trụ Trung Quốc (CASC) phát triển được phóng từ Trung tâm Phóng Hàng không Vũ trụ Thương mại Quốc tế Hải Nam.
Sau khi hoàn thành nhiệm vụ đưa tải trọng lên quỹ đạo, tầng đẩy thứ nhất không hạ cánh bằng chân. Thay vào đó, tầng đẩy triển khai các móc để bắt vào hệ thống cáp thép được căng trên một tàu thu hồi chuyên dụng ở Biển Đông.
Hệ thống giảm chấn thủy lực sau đó hấp thụ phần năng lượng còn lại và cố định tầng đẩy trên tàu.
Truyền thông Trung Quốc mô tả đây là lần đầu tiên nước này thu hồi thành công tầng đẩy của phương tiện phóng quỹ đạo bằng hệ thống cáp trên biển.
Như vậy, Trung Quốc đã trình diễn hai phương án thu hồi tên lửa khác nhau: Zhuque-3 quay trở lại và hạ cánh bằng chân trên đất liền, trong khi Trường Chinh-10B sử dụng hệ thống thu giữ bằng cáp trên biển.
Mỗi phương án có những ưu, nhược điểm riêng. Không trang bị chân hạ cánh giúp giảm khối lượng tên lửa, nhưng đòi hỏi tàu thu hồi và hệ thống bắt giữ phải đạt độ chính xác cao. Ngược lại, chân hạ cánh làm tăng khối lượng nhưng cho phép tầng đẩy quay trở lại khu vực hạ cánh trên đất liền.
Dù những thành công trên có ý nghĩa lớn, Trung Quốc vẫn còn khoảng cách đáng kể với SpaceX ở yếu tố quan trọng nhất: khả năng bay lại nhiều lần.
Falcon 9 đã biến việc thu hồi tầng đẩy thành hoạt động khai thác thường xuyên. Các tầng đẩy có thể quay trở lại đất liền hoặc hạ cánh trên tàu không người lái, sau đó được kiểm tra, bảo dưỡng và đưa vào khai thác cho các nhiệm vụ tiếp theo.
Khả năng lặp lại chu trình này với tần suất cao giúp SpaceX giảm chi phí phóng và tạo lợi thế thương mại trên thị trường.
SpaceX cũng đang thử nghiệm một phương án khác với Starship. Trong chuyến bay thử nghiệm lần thứ 5 vào tháng 10/2024, tầng đẩy Super Heavy quay trở lại khu vực phóng và được hai cánh tay cơ khí trên tháp phóng Starbase bắt giữ giữa không trung.
Điều này cho thấy không có một mô hình duy nhất đối với tên lửa tái sử dụng. Falcon 9 sử dụng chân hạ cánh, Super Heavy sử dụng hệ thống “đũa” để bắt giữ, Trường Chinh-10B sử dụng cáp trên biển, trong khi Zhuque-3 lựa chọn hạ cánh bằng chân trên mặt đất.
Điểm chung của các phương án là thay vì loại bỏ tầng đẩy sau mỗi lần phóng, các nhà phát triển hướng tới biến bộ phận này thành tài sản có thể sử dụng nhiều lần.
Đối với Trung Quốc, phát triển tên lửa tái sử dụng có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh nước này đang thúc đẩy các chòm sao vệ tinh Internet quy mô lớn như Guowang và Qianfan, với mục tiêu triển khai hàng nghìn vệ tinh.
Các mạng lưới này đòi hỏi năng lực phóng liên tục, khiến chi phí và tần suất phóng trở thành những yếu tố quan trọng.
Ở cấu hình dùng một lần, Zhuque-3 được thiết kế để đưa khoảng 21 tấn lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, trong khi Trường Chinh-10B có khả năng mang khoảng 22 tấn. Khi sử dụng cấu hình thu hồi, sức chở giảm xuống lần lượt khoảng 18 tấn và 16 tấn.
LandSpace đặt mục tiêu đưa Zhuque-3 vào khai thác với tần suất khoảng 10 chuyến bay mỗi năm và tái sử dụng các tầng đẩy đã thu hồi trong thời gian sớm nhất có thể.
Công ty cũng đang chuẩn bị huy động khoảng 7,5 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 1 tỷ USD, thông qua IPO trên sàn STAR của Thượng Hải. Nguồn vốn dự kiến được sử dụng để phát triển tên lửa tái sử dụng và mở rộng năng lực sản xuất.
Thành công của Zhuque-3 là một cột mốc quan trọng, nhưng khả năng thu hồi và khả năng tái sử dụng là hai vấn đề khác nhau.
Trung Quốc đã chứng minh tầng đẩy của tên lửa quỹ đạo có thể được thu hồi nguyên vẹn bằng hai phương pháp. Tuy nhiên, bước tiếp theo mới thực sự quyết định hiệu quả thương mại: kiểm tra, bảo dưỡng, tân trang, bay lại, thu hồi và lặp lại quy trình.
LandSpace cho biết tầng đẩy Zhuque-3 sau khi thu hồi sẽ được kiểm tra để xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ công tác bảo dưỡng và tân trang, nhằm chuẩn bị cho các chuyến bay tiếp theo.
Nếu LandSpace có thể đưa tầng đẩy vừa thu hồi trở lại bệ phóng và thực hiện nhiều chuyến bay với thời gian tân trang ngắn, Zhuque-3 sẽ tiến gần hơn tới mô hình mà SpaceX đã chứng minh với Falcon 9.
Trung Quốc đã tiến thêm một bước từ “thu hồi được tên lửa” sang “có thể tái sử dụng tên lửa”. Tuy nhiên, để thu hẹp khoảng cách với SpaceX, nước này vẫn phải chứng minh được phần khó hơn: biến khả năng tái sử dụng thành một chu trình khai thác thường xuyên, đáng tin cậy và hiệu quả về kinh tế.
SpaceX đang chiếm ưu thế chưa từng có trên quỹ đạo Trái Đất khi mạng lưới Starlink hiện sở hữu gần hai phần ba số vệ tinh đang hoạt động trên toàn cầu.
Theo số liệu do công ty giám sát quỹ đạo Look Up của Pháp công bố vào tháng 6/2026, thế giới có khoảng 15.711 vệ tinh đang hoạt động, trong đó SpaceX vận hành 10.365 vệ tinh. Như vậy, Starlink chiếm khoảng 66% tổng số vệ tinh đang hoạt động. Theo các báo cáo, SpaceX đã bổ sung khoảng 3.320 vệ tinh trong vòng một năm. Tốc độ mở rộng này quan trọng không kém quy mô đội hình hiện tại.
Đối với một mạng lưới vệ tinh Internet ở quỹ đạo Trái Đất tầm thấp (LEO), việc duy trì đội hình không thể chỉ dựa vào số lượng vệ tinh đã phóng. SpaceX phải liên tục sản xuất, phóng và thay thế các vệ tinh khi chúng hết vòng đời, đồng thời đưa những vệ tinh không còn hoạt động ra khỏi quỹ đạo.
Điều đó biến Starlink thành một hệ thống vận hành khép kín, trải dài từ sản xuất vệ tinh, tên lửa và năng lực phóng đến điều khiển mặt đất, hệ thống đẩy và quản lý đội hình bằng phần mềm.
Trong khi đó, Trung Quốc được cho là chỉ có 1.286 vệ tinh đang hoạt động tính đến tháng 6/2026, tăng khoảng 61 vệ tinh so với một năm trước. Con số này mới tương đương 12% quy mô đội hình đang hoạt động của SpaceX.
Trong đó, Qianfan có khoảng 126 vệ tinh đang hoạt động, trong khi Guowang có khoảng 168 vệ tinh. Tuy nhiên, mục tiêu dài hạn được công bố của hai chương trình lần lượt lên tới 12.000 và 13.000 vệ tinh.
Điều này cho thấy khoảng cách hiện tại không phản ánh toàn bộ tham vọng của Trung Quốc. Nếu các kế hoạch được triển khai đúng tiến độ, số lượng vệ tinh Trung Quốc có thể tăng mạnh trong những năm tới.
Trong khi đó, Eutelsat OneWeb hiện vận hành khoảng 651 vệ tinh đang hoạt động và chưa ghi nhận mức bổ sung đáng kể trong thời gian gần đây.
So với Starlink, sự khác biệt về quy mô là rất lớn. SpaceX không chỉ sở hữu đội vệ tinh lớn nhất mà còn đang duy trì tốc độ bổ sung nhanh, tạo ra khoảng cách ngày càng rõ với các mạng lưới vệ tinh thương mại khác.
.jpg "Trung Quốc phóng tên lửa liên tiếp sau sự cố Trường Chinh 7A phát nổ")
