Trong bối cảnh giá dầu, nhiên liệu bay leo thang do xung đột tại Trung Đông, Trung Quốc đang khẩn trương tìm kiếm các giải pháp hỗ trợ ngành hàng không.
Theo Bloomberg, giới chức Bắc Kinh đang xem xét hàng loạt phương án nhằm hỗ trợ tài chính cho các hãng bay, bao gồm cho vay ưu đãi có bảo lãnh của chính phủ, trợ cấp trực tiếp và các chính sách miễn, giảm thuế. Đây được xem là động thái can thiệp đáng chú ý, trong bối cảnh ngành hàng không Trung Quốc đối mặt với một trong những cú sốc chi phí lớn nhất trong nhiều năm trở lại đây.
Thực tế, đây không phải lần đầu Trung Quốc phải ra tay cứu ngành hàng không. Trước đó, trong đại dịch Covid-19, các hãng bay nước này đã chịu tổn thất nặng nề khi hoạt động đi lại gần như đóng băng suốt hai năm.
Tuy nhiên, ngay cả khi thị trường phục hồi, khả năng sinh lời vẫn rất hạn chế. Kể từ năm 2019, trong ba “ông lớn” hàng không Trung Quốc, chỉ có China Southern Airlines từng ghi nhận lợi nhuận nhỏ trong năm 2025.
Theo số liệu từ Cục Hàng không Dân dụng Trung Quốc (CAAC), tổng lợi nhuận của các hãng bay và nhà khai thác sân bay năm 2025 chỉ đạt khoảng 6,5 tỷ nhân dân tệ, giảm mạnh so với mức hơn 54 tỷ nhân dân tệ trước đại dịch. Điều này cho thấy nền tảng tài chính của ngành vẫn còn rất mong manh trước các cú sốc bên ngoài.
Khó khăn càng trở nên nghiêm trọng khi xung đột tại Trung Đông khiến thị trường năng lượng toàn cầu rơi vào bất ổn. Việc eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu thế giới bị gián đoạn đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng, đẩy giá dầu và nhiên liệu bay tăng vọt.
Đối mặt với áp lực chi phí, các hãng hàng không Trung Quốc đã triển khai hàng loạt biện pháp tiết kiệm nhiên liệu đến mức chi tiết.
Từ việc kiểm soát chặt chẽ tải trọng, giảm khối lượng vật dụng trên máy bay, cho đến việc chỉ sử dụng một động cơ khi lăn bánh trên đường băn, tất cả đều nhằm cắt giảm tiêu hao nhiên liệu. Phi công cũng được hướng dẫn bay ở độ cao tối ưu hơn để giảm lực cản không khí.
Một số hãng thậm chí loại bỏ những vật dụng không cần thiết như tạp chí trên máy bay. Theo chia sẻ từ một phi công của Spring Airlines, chỉ cần tiết kiệm 50-100 kg nhiên liệu mỗi chuyến bay cũng có thể tạo ra khoản tiết kiệm hàng chục triệu nhân dân tệ khi nhân lên hàng nghìn chuyến mỗi tuần.
Song song đó, các hãng bay cũng điều chỉnh chiến lược khai thác. Nhiều tuyến bay qua Trung Đông bị cắt giảm hoặc tạm dừng, trong khi năng lực được chuyển sang các đường bay châu Âu.
Các hãng lớn đã nhanh chóng mở thêm loạt đường bay mới như Quảng Châu - Madrid, Bắc Kinh - Helsinki hay Thượng Hải - Stockholm. Theo dữ liệu từ OAG - nền tảng cung cấp dữ liệu hàng không hàng đầu thế giới, số chuyến bay từ Trung Quốc - châu Âu dự kiến tăng thêm gần 3.000 chuyến trong mùa hè năm nay.
Hỗ trợ để các hãng bay tận dụng lợi thế vươn lên
Việc Chính phủ Trung Quốc đang cân nhắc một gói giải pháp mạnh không chỉ là để "giải cứu" các hãng bay mà còn muốn giúp các hãng bay nội địa tận dụng lợi thế để vươn lên chiếm thị phần trong bối cảnh khủng hoảng chính trị đang tạo ra nhiều thay đổi.
Theo đó, một lợi thế đáng kể của các hãng bay Trung Quốc là khả năng tiếp cận không phận Nga - điều mà nhiều hãng hàng không phương Tây không có kể từ sau xung đột Ukraine. Nhờ đó, các hãng Trung Quốc có thể rút ngắn hành trình, tiết kiệm nhiên liệu và tăng tính cạnh tranh.
Theo chuyên gia hàng không Brian Yang, khi giá nhiên liệu càng cao, lợi thế này càng trở nên rõ rệt. Tuy nhiên, điều này cũng có thể làm gia tăng căng thẳng cạnh tranh, khi các hãng châu Âu cho rằng đây là sự “không công bằng” về điều kiện khai thác.
Trước áp lực chi phí, nhiều hãng hàng không Trung Quốc đã bắt đầu tăng phụ phí nhiên liệu. Từ ngày 5/4, các hãng như Air China hay China Southern áp dụng mức phụ thu mới, với mức tăng đáng kể trên các chuyến bay nội địa.
Cụ thể, phụ phí với các chặng dưới 800 km tăng từ 10 lên 60 nhân dân tệ, trong khi các chặng dài hơn tăng lên 120 nhân dân tệ. Một số hãng thậm chí từng đề xuất mức tăng gấp sáu lần, dù sau đó phải điều chỉnh do chưa có phê duyệt chính thức từ cơ quan quản lý.
Tuy nhiên, việc tăng giá vé không phải là giải pháp dễ dàng. Nhà chức trách Trung Quốc đang phải cân bằng giữa việc hỗ trợ doanh nghiệp và duy trì nhu cầu đi lại, đặc biệt khi mùa du lịch hè đang đến gần.
Trong bối cảnh đó, việc Chính phủ cân nhắc hỗ trợ tài chính được xem là “phao cứu sinh” cho ngành hàng không. Tuy nhiên, bài toán đặt ra là làm sao hỗ trợ đủ để doanh nghiệp vượt qua khó khăn, nhưng không tạo gánh nặng tài khóa hay làm méo mó thị trường.
Theo nhận định của nhiều chuyên gia, tác động đối với Trung Quốc hiện chủ yếu nằm ở chi phí hơn là thiếu hụt nguồn cung. Nhờ các biện pháp kiểm soát xuất khẩu và điều tiết thị trường trong nước, nguồn nhiên liệu vẫn được đảm bảo ở mức tương đối ổn định.
Một cơ trưởng của Chengdu Airlines cho biết, hệ thống hàng không Trung Quốc hiện vẫn vận hành ổn định, thậm chí ít biến động hơn so với một số quốc gia trong khu vực. Tuy nhiên, áp lực chi phí cao kéo dài sẽ tiếp tục bào mòn lợi nhuận nếu không có giải pháp hỗ trợ kịp thời.
Trong bối cảnh xung đột Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, triển vọng của ngành hàng không không chỉ tại Trung Quốc mà trên toàn cầu vẫn phủ đầy bất định. Như cảnh báo của đại diện IATA, không thể dự đoán chính xác mức độ tác động, nhưng một điều chắc chắn là chi phí nhiên liệu sẽ tiếp tục ở mức cao và gây áp lực kéo dài.
Với Trung Quốc, bài toán lúc này không chỉ là ứng phó ngắn hạn, mà còn là tái cấu trúc ngành hàng không theo hướng bền vững hơn, giảm phụ thuộc vào biến động năng lượng toàn cầu. Trong đó, các chính sách hỗ trợ nếu được triển khai sẽ đóng vai trò then chốt trong việc giúp các hãng bay vượt qua giai đoạn khó khăn hiện nay.
