Tham vọng mở rộng Starlink và hạ tầng AI khiến SpaceX ưu tiên năng lực phóng cho các dự án nội bộ, làm giảm cơ hội tiếp cận tên lửa của nhiều đối thủ.
Trong bối cảnh Falcon 9 gần như kín lịch trong nhiều năm tới, nhiều công ty phát triển vệ tinh buộc phải trì hoãn kế hoạch hoặc tìm kiếm các nhà cung cấp thay thế, qua đó làm nổi bật vị thế thống lĩnh ngày càng lớn của SpaceX trong ngành công nghiệp phóng vệ tinh.
Theo phân tích dữ liệu phóng của nhà vật lý thiên văn Jonathan McDowell do Reuters tổng hợp, tỷ trọng các nhiệm vụ dành cho Starlink trên tên lửa Falcon 9 đã tăng liên tục trong nhiều năm.
Nếu năm 2020, các chuyến phóng Starlink chỉ chiếm khoảng 54% tổng số nhiệm vụ Falcon 9 thì đến năm 2026, tỷ lệ này đã tăng lên khoảng 79%. Điều này đồng nghĩa ngày càng ít chỗ dành cho khách hàng thương mại và các công ty vệ tinh bên ngoài.
Theo tám nguồn tin của Reuters, trong những tháng gần đây, ít nhất bảy doanh nghiệp phát triển tàu vũ trụ đã được SpaceX thông báo lịch phóng Falcon 9 đã kín đến năm 2028 hoặc thậm chí 2029.
Nguyên nhân không chỉ đến từ nhu cầu tăng cao mà còn bởi SpaceX đang chuyển dần sang Starship - tên lửa thế hệ mới có khả năng tái sử dụng hoàn toàn và được kỳ vọng có chi phí thấp hơn Falcon 9.
Việc SpaceX dành phần lớn năng lực phóng cho Starlink phản ánh bài toán kinh tế của doanh nghiệp.
Các nhà phân tích ước tính một chuyến bay Starship mang vệ tinh Starlink có thể tạo ra giá trị kinh tế cao hơn hàng chục triệu USD so với việc phóng vệ tinh cho khách hàng thương mại, nhờ nguồn doanh thu dài hạn từ dịch vụ internet vệ tinh.
Starlink hiện là trụ cột tài chính của SpaceX. Năm 2025, dịch vụ internet vệ tinh này mang về khoảng 11,4 tỷ USD doanh thu, chiếm gần 60% tổng doanh thu của tập đoàn, trong khi mảng dịch vụ phóng và không gian chỉ đóng góp khoảng 4,1 tỷ USD.
Theo báo cáo tài chính quý II/2026 mới công bố, SpaceX đạt doanh thu 7,8 tỷ USD trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 6, tăng tới 92% so với mức 4,1 tỷ USD cùng kỳ năm 2025.
Khoản lỗ ròng cũng thu hẹp còn 541 triệu USD, cải thiện đáng kể so với mức lỗ 1 tỷ USD của quý II/2025.
Đáng chú ý, Starlink đóng góp khoảng 4,3 tỷ USD, tương đương hơn một nửa tổng doanh thu trong quý. Kết quả này cho thấy Starlink đã trở thành động lực tăng trưởng chính, khẳng định SpaceX không còn chỉ là một công ty phóng tên lửa mà đang phát triển thành doanh nghiệp công nghệ và dịch vụ vệ tinh quy mô lớn.
Đến nay, SpaceX đã triển khai hơn 10.000 vệ tinh Starlink và tiếp tục mở rộng mạng lưới với tốc độ nhanh hơn bất kỳ hệ thống vệ tinh nào trước đây.
Theo Akhil Rao, chuyên gia kinh tế trưởng của Rational Futures và cựu nhân viên NASA, SpaceX đang sở hữu nguồn lực khan hiếm nhất của ngành là năng lực phóng. "Nếu dành một chuyến bay cho khách hàng bên ngoài, SpaceX sẽ phải đánh đổi phần lợi nhuận mà họ có thể thu được khi phóng chính các vệ tinh Starlink của mình", ông nhận định.
Tham vọng của SpaceX không dừng lại ở Starlink. Sau khi niêm yết cổ phiếu vào tháng 6/2026, công ty cho biết sẽ sử dụng Starship để triển khai thế hệ Starlink mới, đồng thời hướng tới mục tiêu đầy tham vọng là đưa khoảng một triệu vệ tinh lên quỹ đạo.
Trong tầm nhìn của Elon Musk, nhiều vệ tinh trong số đó sẽ hoạt động như các trung tâm dữ liệu AI sử dụng năng lượng mặt trời ngoài không gian, phục vụ nhu cầu tính toán ngày càng tăng của các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI), coi đây là động lực tăng trưởng dài hạn.
Cách đây vài tháng, SpaceX cho biết mục tiêu của họ là khai thác một "thị trường tiềm năng" trị giá khoảng 28.500 tỷ USD mỗi năm, trong đó gần 23.000 tỷ USD đến từ các ứng dụng AI dành cho doanh nghiệp. Đây là mục tiêu đầy tham vọng, nếu so với quy mô nền kinh tế Mỹ khi GDP năm 2025 đạt chưa tới 31.000 tỷ USD.
Song song với đó, SpaceX còn phải thực hiện các nghĩa vụ với NASA, bao gồm chương trình Starship đổ bộ Mặt Trăng từ năm 2028. Hợp đồng này đòi hỏi hàng chục chuyến bay tiếp nhiên liệu và thử nghiệm trên quỹ đạo.
Theo các chuyên gia, riêng nhu cầu nội bộ của Starlink cùng các hợp đồng với NASA cũng đủ chiếm phần lớn lịch khai thác của Starship trong những năm đầu vận hành, khiến cơ hội dành cho khách hàng thương mại ngày càng hạn chế.
Một lãnh đạo doanh nghiệp vệ tinh giấu tên cho biết nếu thị trường AI phát triển đúng như dự báo, chi phí cơ hội của việc dành năng lực phóng cho khách hàng bên ngoài sẽ quá lớn đối với SpaceX.
Bản cáo bạch IPO của công ty cũng nêu rõ SpaceX có thể ưu tiên các tải trọng của chính mình thay vì các hợp đồng thương mại hoặc một số khách hàng bên thứ ba.
Trong nhiều năm qua, Falcon 9 được xem là "xương sống" của ngành công nghiệp vũ trụ Mỹ nhờ khả năng tái sử dụng tầng đẩy và tần suất phóng cao. Tên lửa Falcon 9 đã lập kỷ lục khi một tầng đẩy duy nhất được tái sử dụng tới 35 lần, cho thấy khả năng tái sử dụng và hiệu quả khai thác hàng đầu trong ngành công nghiệp vũ trụ.
Tuy nhiên, giá mỗi lần phóng Falcon 9 đã tăng từ khoảng 54 triệu USD năm 2013 lên khoảng 74 triệu USD hiện nay.
Các chuyên gia cảnh báo nếu SpaceX tiếp tục ưu tiên Starlink, chi phí tiếp cận không gian sẽ tiếp tục tăng trong khi nguồn cung dịch vụ phóng ngày càng khan hiếm.
Theo BryceTech, hiện có hơn 500 doanh nghiệp chế tạo tàu vũ trụ và vận hành vệ tinh trên toàn cầu, đại diện cho khoảng 50 tỷ USD vốn đầu tư kể từ năm 2000. Phần lớn trong số này không sở hữu tên lửa phóng riêng và phụ thuộc vào các nhà cung cấp dịch vụ phóng.
Một lãnh đạo doanh nghiệp vệ tinh nhận định ngành công nghiệp đang bước vào "thung lũng tử thần", khi nhiều công ty khởi nghiệp có nguy cơ cạn vốn trước khi có cơ hội đưa sản phẩm lên quỹ đạo.
Trong khi SpaceX ngày càng mở rộng khoảng cách, các đối thủ vẫn gặp nhiều khó khăn.
Blue Origin chưa thể tạo sức ép đáng kể sau khi tên lửa New Glenn phát nổ trên bệ phóng hồi tháng 5/2026 và phải tạm dừng hoạt động ít nhất đến cuối năm nay.
United Launch Alliance (ULA) cũng phải đình chỉ hoạt động tên lửa Vulcan từ tháng 2 do sự cố kỹ thuật, ảnh hưởng tới kế hoạch phóng vệ tinh cho dự án internet vệ tinh Kuiper của Amazon.
Rocket Lab hiện là doanh nghiệp có tần suất phóng lớn thứ hai sau SpaceX. Công ty đang phát triển tên lửa tái sử dụng Neutron và đồng thời mua lại Iridium với giá khoảng 8 tỷ USD nhằm xây dựng mô hình tích hợp giữa sản xuất vệ tinh và dịch vụ phóng.
Theo CEO Iridium, Matt Desch, việc sở hữu năng lực phóng riêng sẽ giúp công ty tiết kiệm hàng tỷ USD cho thế hệ vệ tinh tiếp theo và tạo thêm nguồn lực để đầu tư vào các lĩnh vực kinh doanh khác.
Trong khi đó, CEO Rocket Lab, Peter Beck cho biết mô hình kinh doanh của công ty khác SpaceX khi vừa cung cấp dịch vụ phóng vừa bán linh kiện vệ tinh. Do đó, Rocket Lab có lợi ích trong việc duy trì một thị trường phóng cạnh tranh thay vì chỉ ưu tiên các dự án nội bộ.
Việc SpaceX ngày càng ưu tiên Starlink và các dự án AI cho thấy công ty không còn đơn thuần là nhà cung cấp dịch vụ phóng, mà đang chuyển sang mô hình tích hợp dọc, trong đó tên lửa trở thành công cụ phục vụ hệ sinh thái kinh doanh của chính mình.
Chiến lược này giúp SpaceX tối đa hóa lợi nhuận từ Starlink và AI, nhưng đồng thời làm gia tăng rào cản đối với các doanh nghiệp không sở hữu năng lực phóng riêng.
Khi các đối thủ vẫn chưa thể tạo ra một giải pháp thay thế đủ sức cạnh tranh, quyền tiếp cận không gian có nguy cơ trở thành một nguồn lực khan hiếm, qua đó định hình lại cục diện của ngành công nghiệp vũ trụ trong những năm tới.
Một tầng tên lửa của SpaceX đang lao về phía Mặt Trăng và dự kiến va chạm vào bề mặt vệ tinh này vào rạng sáng thứ Tư (giờ Mỹ).
Đây là tầng hai của tên lửa Falcon 9, được sử dụng để phóng tàu đổ bộ Mặt Trăng của Firefly Aerospace hồi tháng 1/2025.
Theo đó, tầng tên lửa nặng khoảng 4 tấn, dài tương đương một chiếc xe buýt, dự kiến đâm vào Mặt Trăng vào khoảng 2h35 sáng theo giờ ET (khoảng 13h35 ngày 5/8 (giờ Hà Nội) với tốc độ khoảng 8.690 km/h. Vụ va chạm sẽ tạo ra một đám bụi trên bề mặt Mặt Trăng, nhưng hiện tượng này nhiều khả năng không thể quan sát bằng mắt thường từ Trái Đất.
Theo SpaceX, đây là một vụ va chạm ngoài dự kiến. Mảnh tên lửa được cho là sẽ rơi xuống khu vực miệng núi lửa Einstein ở rìa phía tây của Mặt Trăng, vị trí vốn rất khó quan sát từ Trái Đất.
Theo Space, đây không phải lần đầu một bộ phận tên lửa đâm vào Mặt Trăng. Tầng thứ ba của tên lửa Saturn V (NASA) từng lao xuống bề mặt thiên thể này trong nhiều nhiệm vụ thuộc chương trình Apollo (1961-1972).
Gần hơn, ngày 4/3/2022, một vật thể bí ẩn đâm vào Mặt Trăng, tạo ra hố đôi kỳ lạ. Hình dạng hố sau đó cho thấy đây là tầng trên của tên lửa Trường Chinh 3C, từng đưa tàu Thường Nga 5-T1 của Trung Quốc bay tới Mặt Trăng vào tháng 10/2014.
