Núi lửa Etna phun trào khiến tro bụi lan rộng, buộc sân bay Catania ở Sicily của Italia, phải nhiều lần tạm dừng hoạt động để bảo đảm an toàn bay.
Tình trạng báo động hàng không đỏ đã được kích hoạt sau khi núi lửa Etna, một trong những núi lửa hoạt động mạnh nhất châu Âu, phun trào dữ dội. Đám mây tro bụi lan rộng khiến nhà chức trách phải hạn chế hoạt động bay tại khu vực Catania.
Sân bay Catania-Fontanarossa (CTA) từng khôi phục hoạt động đầy đủ ngày 9/8 nhưng phải tạm dừng trở lại từ ngày 11/8 do ảnh hưởng của tro núi lửa Etna.
Theo dữ liệu theo dõi sân bay, khoảng 55 chuyến khởi hành trong ngày 12/8 bị hủy, nâng tổng số chuyến bị hủy kể từ khi núi lửa phun trào lên khoảng 443 chuyến.
Ngoài ra, hàng chục chuyến khác phải điều chỉnh lịch hoặc chuyển hướng sang các sân bay lân cận như Palermo, Trapani và Comiso.
Nằm cách núi Etna khoảng 30 km về phía nam, sân bay Catania thường chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các đợt phun trào. Tro núi lửa trong đợt này được ghi nhận lan tới Malta và xa hơn về phía Libya.
Tro núi lửa là một trong những mối nguy đáng kể đối với hoạt động bay, ngay cả khi khó quan sát bằng mắt thường. Các hạt đá và thủy tinh siêu nhỏ có thể phát tán lên độ cao lớn và di chuyển hàng trăm, thậm chí hàng nghìn km theo gió.
Khi bị hút vào động cơ phản lực, tro có thể nóng chảy và bám vào các bộ phận bên trong tuabin, làm suy giảm hiệu suất và trong trường hợp nghiêm trọng có thể gây mất lực đẩy.
Tro núi lửa cũng có thể làm hỏng cảm biến, kính chắn gió buồng lái và nhiều bộ phận khác của tàu bay. Vì vậy, các chuyến bay thường phải tránh khu vực có tro núi lửa để bảo đảm an toàn khai thác.
Việc sân bay Catania-Fontanarossa liên tục gián đoạn diễn ra đúng thời điểm Sicily bước vào mùa du lịch cao điểm. Đây là một trong những sân bay nhộn nhịp nhất Italia, phục vụ hơn 12 triệu hành khách trong năm 2024.
Từ tháng 6 đến tháng 9, sân bay dự kiến phục vụ hơn 1,2 triệu hành khách mỗi tháng, với khoảng 33.300 lượt cất, hạ cánh trong toàn mùa. Vì vậy, mỗi lần đóng cửa có thể kéo theo hàng loạt chuyến bị hủy, chậm hoặc phải chuyển hướng.
Trong các đợt gián đoạn gần đây, Palermo và Comiso đã tiếp nhận một số chuyến chuyển hướng, trong khi sân bay Malta cũng ghi nhận tình trạng chậm, hủy chuyến do tro núi lửa.
Đây không phải lần đầu Etna ảnh hưởng đến hoạt động hàng không tại Catania. Tháng 6, cảnh báo hàng không đỏ từng được ban hành trong nhiều ngày, khiến sân bay phải tạm thời đóng cửa.
Một yếu tố khiến việc dự báo trở nên phức tạp là sự thay đổi khu vực phun trào chính trên Etna. Từ năm 2024, miệng núi lửa Voragine hoạt động mạnh hơn, thay cho miệng phía Đông Nam. Các cột tro từ Voragine có thể lan gần hành lang tiếp cận sân bay, làm gia tăng nguy cơ gián đoạn khai thác.
Tình trạng này cũng đặt ra yêu cầu tăng cường hạ tầng và năng lực theo dõi, dự báo tro núi lửa. Bộ trưởng Bảo vệ Dân sự Italia Nello Musumeci từng nhắc lại đề xuất xây dựng một sân bay thay thế, trong khi Thị trưởng Catania Enrico Trantino kêu gọi đầu tư hạ tầng có khả năng chống chịu tốt hơn trước các đợt gián đoạn kéo dài trong mùa hè.
Rủi ro từ tro núi lửa đối với hàng không châu Âu từng thể hiện rõ trong đợt phun trào Eyjafjallajökull tại Iceland năm 2010.
Đám mây tro lan rộng trên không phận châu Âu, buộc nhiều khu vực phải hạn chế hoặc đóng cửa. Hơn 100.000 chuyến bay bị hủy trong khoảng một tuần, ảnh hưởng tới khoảng 10 triệu hành khách và gây thiệt hại hàng tỷ USD cho ngành hàng không.
Sự kiện này sau đó thúc đẩy châu Âu điều chỉnh cách đánh giá và quản lý rủi ro tro núi lửa, theo hướng xác định chi tiết hơn phạm vi không phận có thể khai thác an toàn.
Từ năm 2025, Cơ quan Khí tượng Anh (Met Office), với vai trò Trung tâm Tư vấn Tro bụi núi lửa London (VAAC), triển khai mô hình dự báo mới nhằm hỗ trợ hãng hàng không và cơ quan quản lý xác định chính xác hơn khu vực có thể khai thác, qua đó hạn chế gián đoạn không cần thiết.
Với Catania, các đợt phun trào liên tiếp của Etna đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực dự báo hướng di chuyển của tro, tổ chức chuyển hướng chuyến bay và duy trì hoạt động khai thác trong điều kiện an toàn.
