Tổng thống Donald Trump đã phát đi một tín hiệu chính sách đáng chú ý khi công khai cho biết có thể dùng ngân sách nhà nước để hỗ trợ hoặc gợi ý một hãng khác mua Spirit Airlines.
Phát biểu với báo giới hôm thứ Ba (21/4), Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông phản đối khả năng sáp nhập giữa United Airlines và American Airlines do hai hãng hàng không lớn này "đang hoạt động ổn định". Tuy nhiên, ông lại có cách nhìn khác với trường hợp của Spirit Airlines-hãng hành không giá rẻ lớn nhất nước Mỹ.
Cụ thể, trong cuộc phỏng vấn với CNBC, ông Trump nói rõ: “Tôi không phản đối việc sáp nhập. Tôi nghĩ tôi rất muốn ai đó mua lại Spirit, chẳng hạn. Bạn biết đấy, Spirit đang gặp khó khăn… Có lẽ Chính phủ liên bang nên hỗ trợ họ trong trường hợp này”.
Phát ngôn của ông Trump lập tức tạo ra một bước ngoặt đáng chú ý về mặt chính sách. Năm 2024 Chính quyền liên bang của cựu Tổng thống Joe Biden đã nỗ lực ngăn chặn thương vụ JetBlue mua lại Spirit với giá 3,8 tỷ USD. Khi đó, lập luận của nhà chức trách là việc loại bỏ một hãng hàng không giá rẻ sẽ gây tổn hại đến cạnh tranh và làm suy yếu khả năng giữ giá vé thấp trên thị trường.
Giờ đây, tình thế đã đảo chiều. Chính hãng hàng không từng được bảo vệ để duy trì cạnh tranh lại rơi vào khủng hoảng tài chính nghiêm trọng. Vào tháng 3, Spirit cho biết kế hoạch tái cấu trúc sẽ giúp cắt giảm nợ và các nghĩa vụ thuê tài sản từ 7,4 tỷ USD xuống còn khoảng 2 tỷ USD sau khi phục hồi. Thế nhưng, theo Reuters, cơn bão giá dầu ập đến bất ngờ đã "thổi bay" mọi tính toán tài chính, đẩy hãng quay trở lại bờ vực phá sản.
Nói cách khác, Chính phủ Mỹ từng cho rằng Spirit “quá quan trọng để bị thâu tóm”, giờ đây có thể phải đối mặt với khả năng sử dụng tiền thuế của người dân để giữ hãng tồn tại đủ lâu nhằm tìm kiếm một giải pháp khác.
Việc ông Trump công khai đề cập đến khả năng hỗ trợ Spirit ngay lập tức có thể làm dấy lên những tranh luận chính trị gay gắt. Một gói cứu trợ trực tiếp cho một hãng hàng không riêng lẻ dễ dàng trở thành mục tiêu chỉ trích dưới góc nhìn “phúc lợi doanh nghiệp”, đặc biệt trong bối cảnh các đối thủ khác cũng đang chịu áp lực chi phí tương tự.
Reuters cho biết nhiều hãng hàng không tập trung vào phân khúc giá rẻ đang vận động Washington giảm thuế nhiên liệu trên diện rộng. Điều này khiến việc hỗ trợ riêng Spirit càng trở nên nhạy cảm, trừ khi Nhà Trắng có thể chứng minh đây là một ngoại lệ cần thiết để bảo vệ việc làm và duy trì cạnh tranh, thay vì thiết lập một tiền lệ chính sách mới.
Cách ông Trump nhấn mạnh sự khác biệt giữa Spirit và các hãng lớn cũng mang ý nghĩa quan trọng. Trong khi United và American được coi là “đang hoạt động tốt”, Spirit lại được mô tả là một trường hợp đặc biệt một hãng yếu hơn, giá vé thấp hơn và có vai trò riêng trong hệ sinh thái cạnh tranh của ngành.
Theo phân tích của các chuyên gia, nếu những phát biểu của ông Trump được chuyển hóa thành hành động chính sách, chính phủ Mỹ có thể đứng trước ba lựa chọn chính.
Thứ nhất, hỗ trợ khẩn cấp quy mô nhỏ. Đây là phương án rẻ nhất, mang tính chất “phao cứu sinh” nhằm ngăn Spirit rơi vào tình trạng thanh lý ngay lập tức. JP Morgan ước tính cú sốc giá nhiên liệu có thể làm tăng thêm khoảng 360 triệu USD chi phí trong năm 2026, vượt quá lượng tiền mặt của hãng. Theo Reuters, Spirit chỉ có khoảng 273 triệu USD tiền mặt khả dụng vào cuối năm 2025, do đó một khoản hỗ trợ khoảng 400-600 triệu USD sẽ là mức tối thiểu nếu mục tiêu chỉ là kéo dài thời gian.
Phương án thứ hai là tái cấu trúc, có thể thông qua một vụ mua bán, sáp nhập. Kịch bản này có quy mô từ 600 triệu đến 1 tỷ USD, đủ để tạo ra một vùng đệm thanh khoản thực sự. Kế hoạch thu nhỏ quy mô của Spirit cho thấy lượng tiền mặt có thể giảm xuống dưới 90 triệu USD ở thời điểm thấp nhất, trong khi hãng còn phải sử dụng 150 triệu USD tiền mặt đang bị phong tỏa để trả nợ phá sản và thực hiện khoản thanh toán bổ sung 100 triệu USD cho các chủ nợ. Khi cộng thêm tác động từ giá nhiên liệu, nhu cầu vốn trở nên đáng kể hơn.
Phương án thứ ba là tái cấp vốn toàn diện. Đây là phương án can thiệp sâu với quy mô hàng tỷ USD, nhằm tái thiết Spirit thành một đối thủ cạnh tranh bền vững trong dài hạn. Ở phương án này, số tiền giải cứu sẽ chạm mức hàng tỷ đô, vì gánh nặng nợ của Spirit vẫn còn quá nặng nề và mục tiêu không chỉ đơn thuần là gỡ khó cho hóa đơn xăng dầu. Thế nhưng, xét về chính trị, lộ trình này gần như bất khả thi. Nó không chỉ gây tốn kém ngân sách mà còn dễ vấp phải sự phản đối gay gắt từ các hãng bay đối thủ khi họ cho rằng Chính phủ đang dùng tiền thuế để nuôi dưỡng một đối thủ cạnh tranh không lành mạnh.
Ngay cả khi được cứu trợ, tương lai của Spirit vẫn đối mặt với nhiều bất định. Kế hoạch phục hồi của hãng dựa trên giả định giá nhiên liệu trung bình năm 2026 ở mức 2,24 USD/gallon, nhưng thực tế đã tăng lên hơn 4,80 USD/gallon vào đầu tháng này gấp đôi dự báo. JP Morgan ước tính nếu mức giá này duy trì, biên lợi nhuận hoạt động của Spirit có thể giảm xuống âm 20%.
Lịch sử ngàng hàng không cũng đã cho thấy các gói cứu trợ có thể kéo dài thời gian, nhưng không đảm bảo khả năng sống sót lâu dài với các hãng bay. Đặc biệt đối với mô hình hàng không giá rẻ vốn nhạy cảm với biến động chi phí như Spirit Arilines.
Trong khi vấn đề hỗ trợ cho Spirit chưa thấy những hành động cụ thể thì phát ngôn của Tổng thống Trump đã tạo nên cuộc tranh luận tính nhất quán trong chính sách của Mỹ.
Năm 2018, Nhà Trắng dưới thời ông Trump từng chỉ trích việc các chính phủ nước ngoài trợ cấp cho hãng hàng không của họ, cho rằng điều này “làm suy yếu cạnh tranh lành mạnh và công bằng”. Nếu Washington giờ đây can thiệp để cứu một hãng hàng không nội địa, câu hỏi đặt ra là: tại sao viện trợ nhà nước bị phản đối khi áp dụng với đối thủ nước ngoài, nhưng lại được chấp nhận trong trường hợp trong nước?
Phát biểu của ông Donald Trump cũng mở ra một cuộc tranh luận lớn hơn về vai trò của chính phủ trong việc định hình cấu trúc cạnh tranh của ngành hàng không Mỹ. Giữa áp lực chi phí, nguy cơ phá sản và những toan tính chính trị, bài toán Spirit đang trở thành phép thử điển hình cho cách Washington cân bằng giữa thị trường tự do và can thiệp nhà nước.
