Việc các sân bay lớn của Việt Nam triển khai mô hình "sân bay im lặng" đang dần hình thành một thói quen và văn hóa mới cho hàng không nội địa. Tuy nhiên, sau nhiều năm triển khai mô hình phù hợp là kết hợp linh hoạt chứ không "im lặng" triển để như các sân bay nước ngoài.
.jpg)
Trong xu hướng phát triển của ngành hàng không hiện đại, mô hình “silent airport” (sân bay im lặng) đang dần trở thành tiêu chuẩn tại nhiều trung tâm trung chuyển lớn trên thế giới như Amsterdam hay Changi. Điểm chung của các sân bay này là hạn chế tối đa việc phát thanh trong nhà ga, thay thế bằng hệ thống hiển thị thông tin và công nghệ số nhằm mang lại không gian yên tĩnh, giảm áp lực cho hành khách.
Tại Việt Nam, mô hình này cũng đã được triển khai từng bước trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, thực tế vận hành cho thấy việc xây dựng một “sân bay im lặng” không đơn thuần là cắt giảm loa phát thanh, mà là quá trình chuyển đổi toàn diện, trong đó công nghệ, con người và quy trình phải phối hợp chặt chẽ, đồng thời vẫn cần duy trì những thông báo thiết yếu để đảm bảo an toàn và không gây gián đoạn hành trình của hành khách.
Cảng HKQT Nội Bài tiên phong áp dụng "silent airport"
Trao đổi với Tạp chí Hàng không, đại diện Cảng HKQT Nội Bài cho biết mô hình này đã được triển khai từ tháng 1/2021, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong cách thức truyền tải thông tin tại nhà ga.
Trước đây, hệ thống phát thanh đóng vai trò trung tâm, liên tục cập nhật thông tin về giờ bay, cửa khởi hành hay các thay đổi liên quan. Tuy nhiên, việc phát thanh dày đặc trong không gian kín không chỉ gây nhiễu loạn âm thanh mà còn tạo cảm giác căng thẳng cho hành khách, đặc biệt trong những khung giờ cao điểm.
Vì vậy, Nội Bài đã lựa chọn cách tiếp cận mới, theo hướng tiết giảm các bản tin không cần thiết và chỉ phát thanh trong những trường hợp thực sự quan trọng hoặc theo từng khu vực cụ thể. Sự thay đổi này giúp không gian nhà ga trở nên dễ chịu hơn, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với hệ thống thay thế, bởi việc giảm loa phát thanh không được phép đồng nghĩa với việc hành khách bị thiếu thông tin.
Để giải quyết bài toán đó, Nội Bài đã xây dựng một hệ sinh thái thông tin đa kênh, trong đó hệ thống màn hình thông tin (FIDS) được xem là “xương sống”.
Không chỉ tăng số lượng màn hình tại các khu vực chờ, sân bay còn tích hợp thông tin chuyến bay lên các màn hình quảng cáo tấm lớn, giúp hành khách có thể dễ dàng quan sát từ xa mà không cần di chuyển nhiều.
Thông tin trên các màn hình này được cập nhật theo thời gian thực, đảm bảo độ chính xác cao và đồng bộ với hệ thống điều hành. Một điểm đáng chú ý là toàn bộ hệ thống FIDS được các kỹ sư của Nội Bài tự lập trình, cho phép tùy biến linh hoạt theo nhu cầu thực tế thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào giải pháp nhập khẩu.
Không dừng lại ở đó, Nội Bài còn tạo ra một bước đột phá về hiển thị đa ngôn ngữ.
Nguyên tắc của chúng tôi là có bao nhiêu điểm đến là có bấy nhiêu ngôn ngữ tương ứng hiển thị trên màn hình, giúp hành khách quốc tế cảm thấy gần gũi và dễ dàng nắm bắt thông tin như tại quê nhà.
Đại diện Cảng HKQT Nội Bài chia sẻ
Cách làm này không chỉ giúp hành khách quốc tế cảm thấy thuận tiện hơn mà còn góp phần xóa bỏ một trong những rào cản lớn nhất của mô hình sân bay im lặng, khi thông báo bằng giọng nói không còn là kênh truyền thông chính. Trong bối cảnh lưu lượng khách quốc tế đến Việt Nam ngày càng tăng, giải pháp này được xem là một bước đi mang tính dài hạn.
Bên cạnh hệ thống hiển thị, Nội Bài cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ tra cứu thông minh. Các kiosk được bố trí tại nhiều vị trí trong nhà ga cho phép hành khách quét khuôn mặt hoặc mã thẻ lên tàu bay để nhận hướng dẫn chi tiết về đường đi tới cửa khởi hành cũng như các dịch vụ tiện ích.
Sự xuất hiện của các kiosk này giúp rút ngắn thời gian tìm kiếm thông tin, đồng thời mang lại trải nghiệm cá nhân hóa, thay vì hành khách phải tự lọc thông tin từ bảng hiển thị chung.
Song song với đó, ứng dụng di động iNIA được phát triển như một “trợ lý số” của hành khách, cho phép tra cứu thông tin chuyến bay, bản đồ sân bay và các dịch vụ mọi lúc, mọi nơi. Trong bối cảnh điện thoại thông minh trở thành vật bất ly thân, việc đưa toàn bộ thông tin lên nền tảng di động được xem là bước đi tất yếu để hoàn thiện mô hình sân bay im lặng.
Dù vậy, Nội Bài không lựa chọn cách “im lặng tuyệt đối”. Đại diện Cảng HKQT Nội bài thông tin thêm: "Từ tháng 6/2023, chúng tôi đã đưa vào sử dụng hệ thống phát thanh ứng dụng công nghệ AI, giúp âm báo trở nên chuẩn xác và rõ ràng hơn trong các tình huống cần thiết".
Điều này cho thấy phát thanh vẫn giữ vai trò nhất định trong vận hành sân bay, nhưng được sử dụng có chọn lọc và hiệu quả hơn. Trong thực tế, không một sân bay nào có thể loại bỏ hoàn toàn âm thanh, đặc biệt trong các tình huống liên quan đến an toàn hoặc cần tương tác trực tiếp với hành khách.
Tác động dễ nhận thấy nhất của mô hình này là sự thay đổi trong trải nghiệm hành khách. Không gian nhà ga trở nên yên tĩnh hơn, giảm đáng kể áp lực từ tiếng ồn liên tục, giúp hành khách có thể nghỉ ngơi hoặc làm việc trong thời gian chờ đợi. Tuy nhiên, đi cùng với đó là sự thay đổi về thói quen.
Hành khách không còn thụ động chờ nghe thông báo mà cần chủ động theo dõi thông tin trên màn hình hoặc thiết bị cá nhân. Đây là một bước chuyển không dễ dàng, đặc biệt với những nhóm hành khách chưa quen với công nghệ.
Nhận thức được điều này, Nội Bài đã triển khai nhiều giải pháp để không “bỏ lại phía sau” bất kỳ đối tượng nào. Hệ thống đa ngôn ngữ giúp hành khách quốc tế dễ dàng tiếp cận thông tin, trong khi giao diện của các kiosk và ứng dụng được thiết kế đơn giản, thân thiện với người dùng.
Đồng thời, để hỗ trợ người lớn tuổi hay khách quốc tế, Sân bay còn có một đội ngũ nhân viên chuyên trách và phối hợp với sinh viên các trường ngoại ngữ để thành lập lực lượng “đại sứ hỗ trợ hành khách”, luôn túc trực tại các khu vực đông người để hướng dẫn và giải đáp trực tiếp.
Song song với đó, công tác đào tạo nhân sự cũng được thay đổi để phù hợp với mô hình mới. Nhân viên tại cảng không chỉ được trang bị kỹ năng nghiệp vụ mà còn phải nâng cao khả năng giao tiếp và quan sát, chủ động phát hiện những hành khách có dấu hiệu lúng túng để hỗ trợ kịp thời.
Thay vì đứng tại quầy chờ yêu cầu, họ được khuyến khích di chuyển trong nhà ga, tương tác trực tiếp với hành khách. Đây là sự chuyển đổi quan trọng từ mô hình phục vụ thụ động sang chủ động, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ tổng thể.
Dù giảm phát thanh, Nội Bài vẫn duy trì các quy trình thông tin rõ ràng để đảm bảo an toàn. Các thông báo về thay đổi cửa khởi hành, chậm hoặc hủy chuyến vẫn được phát tự động khi cần thiết, trong khi những trường hợp như gọi hành khách cuối cùng hay kiểm tra an ninh được thực hiện bằng thông báo trực tiếp.
Đặc biệt, các tình huống khẩn cấp như báo cháy hoặc sự cố an ninh luôn được ưu tiên cao nhất, với khả năng ngắt toàn bộ hệ thống để truyền tải thông tin nhanh chóng. Đồng thời, dữ liệu chuyến bay được cập nhật liên tục và đồng bộ giữa trung tâm điều hành, hãng hàng không và đội ngũ phục vụ mặt đất, đảm bảo mọi thay đổi đều được phản ánh tức thời trên các kênh thông tin.
Không chỉ riêng Cảng HKQT Nội Bài, mô hình “silent airport” thực tế đã được triển khai tại nhiều cảng hàng không lớn ở Việt Nam trong vài năm qua. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là các sân bay trong nước đều lựa chọn cách tiếp cận linh hoạt, mang tính “giảm dần” thay vì chuyển đổi triệt để, qua đó hình thành một mô hình đặc thù phù hợp với điều kiện vận hành và thói quen hành khách nội địa.
Sớm nhất có thể kể đến Cảng HKQT Tân Sơn Nhất, nơi được xem là đơn vị tiên phong thử nghiệm mô hình này từ năm 2019. Khi đó, nhà ga quốc tế bắt đầu ngừng phát thanh hàng loạt thông tin chuyến bay như giờ khởi hành hay mời lên máy bay, sau đó mở rộng sang nhà ga nội địa. Thay vào đó, toàn bộ dữ liệu được chuyển sang hệ thống màn hình hiển thị FIDS.
.png)
Việc thay đổi này nhằm giảm tiếng ồn trong nhà ga vốn luôn trong tình trạng đông đúc, đồng thời hướng hành khách đến việc chủ động theo dõi thông tin. Tuy nhiên, ngay trong giai đoạn đầu triển khai, mô hình này cũng ghi nhận những phản hồi trái chiều, khi một bộ phận hành khách vẫn chưa quen với việc không còn nghe gọi loa và lo ngại nguy cơ lỡ chuyến nếu không chú ý màn hình.
Tiếp nối Tân Sơn Nhất, sân bay Đà Nẵng triển khai mô hình “sân bay im lặng” tại nhà ga nội địa từ tháng 5/2020. Sân bay này chủ động ngừng phát thanh các thông tin chuyến bay thường lệ, chuyển sang hiển thị hoàn toàn qua hệ thống màn hình điện tử. Mục tiêu được xác định rõ là giảm ô nhiễm tiếng ồn, nâng cao trải nghiệm hành khách và từng bước tiệm cận tiêu chuẩn dịch vụ của các sân bay quốc tế. Cách làm của Đà Nẵng cho thấy sự chủ động trong việc cải thiện chất lượng môi trường nhà ga, đồng thời thử nghiệm khả năng thích ứng của hành khách với mô hình mới.
Trong khi đó, Phú Quốc lại là một trong những sân bay áp dụng mô hình này khá rõ nét từ năm 2021. Tại đây, việc phát thanh thông tin chuyến bay gần như được loại bỏ, thay vào đó là hệ thống màn hình hiển thị song ngữ Việt - Anh với mật độ dày hơn, giúp hành khách dễ dàng tiếp cận thông tin. Tuy nhiên, sân bay vẫn duy trì phát thanh trong các trường hợp cần thiết như thay đổi cửa khởi hành, thông báo an toàn hoặc tình huống khẩn cấp. Cách vận hành này cho thấy sự cân bằng giữa mục tiêu “im lặng” và yêu cầu đảm bảo thông tin không bị gián đoạn.
.jpg)
Cùng nằm trong nhóm triển khai sớm, sân bay Cam Ranh cũng áp dụng mô hình tương tự với định hướng giảm phát thanh, tăng cường hiển thị thông tin và chỉ giữ lại các thông báo quan trọng. Dù không có nhiều thông tin chi tiết được công bố rộng rãi, nhưng cách tiếp cận của Cam Ranh nhìn chung không khác biệt so với các sân bay lớn khác, cho thấy một xu hướng chung trong toàn hệ thống.
Kết hợp linh hoạt giữa các mô hình mang lại trải nghiệm tốt nhất cho hành khách
Có thể thấy, mô hình “silent airport” được triển khai tại các sân bay nhằm nâng cao trải nghiệm hành khách. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là nên hướng tới “im lặng tuyệt đối”, hay tiếp tục duy trì cách tiếp cận kết hợp, song song với hệ thống phát thanh truyền thống để đảm bảo hiệu quả vận hành.
Trước hết, cần nhìn nhận rằng “silent airport” không phải là một chuẩn cứng, mà là một triết lý vận hành lấy hành khách làm trung tâm, trong đó mục tiêu chính là giảm tiếng ồn và nâng cao trải nghiệm, chứ không phải loại bỏ hoàn toàn âm thanh.
Ngay cả tại những sân bay được xem là hình mẫu như Amsterdam hay Changi, hệ thống phát thanh vẫn tồn tại như một lớp dự phòng cho các tình huống đặc biệt. Vì vậy, việc các sân bay Việt Nam không “im lặng tuyệt đối” mà kết hợp linh hoạt các biện pháp đang đi theo cách phù hợp với bản chất của mô hình này.
.png)
Điểm quan trọng hơn lại nằm ở đặc thù hành vi hành khách. Tại Việt Nam, một tỷ lệ không nhỏ hành khách, đặc biệt là người lớn tuổi, khách đi lần đầu hoặc khách nội địa vẫn có xu hướng phụ thuộc vào thông báo bằng âm thanh. Trong khi đó, mức độ tiếp cận công nghệ, khả năng sử dụng ứng dụng di động hay thói quen quan sát màn hình thông tin chưa đồng đều.
Nếu chuyển sang “silent airport” một cách triệt để, nguy cơ phát sinh tình huống hành khách lỡ chuyến, nhầm cửa ra tàu bay hoặc bị gián đoạn hành trình là hoàn toàn có thể xảy ra. Do đó, việc duy trì một phần phát thanh chính là cơ chế an toàn hành vi, giúp bù đắp cho khoảng trống trong thói quen người dùng.
Thứ hai, cần xét đến điều kiện vận hành và hạ tầng. Các sân bay lớn như Tân Sơn Nhất, Nội Bài có mật độ khai thác cao, với những thay đổi chuyến bay diễn ra trong thời gian ngắn. Trong môi trường như vậy, phát thanh trực tiếp vẫn là kênh truyền tải nhanh nhất trong những tình huống cần xử lý tức thời, đặc biệt là khi cần gọi hành khách cuối hoặc điều phối dòng người.
Ngay cả khi hệ thống FIDS và ứng dụng di động hoạt động tốt, vẫn tồn tại độ trễ nhất định hoặc khả năng hành khách không kịp cập nhật. Vì vậy, phát thanh đóng vai trò như một kênh thông tin “thời gian thực tức thì”, không thể thay thế hoàn toàn bằng hiển thị.
Thứ ba là yếu tố an toàn và quản trị rủi ro. Trong ngành hàng không, mọi thay đổi về quy trình đều phải đặt an toàn lên hàng đầu. Các thông báo khẩn cấp như cháy nổ, sự cố an ninh hay sơ tán bắt buộc phải có khả năng truyền tải nhanh, rõ và đồng loạt đến toàn bộ khu vực nhà ga. Dù công nghệ hiển thị hay ứng dụng có phát triển đến đâu, phát thanh vẫn là công cụ hiệu quả nhất trong những tình huống này. Do đó, việc giữ lại hệ thống loa không chỉ là giải pháp vận hành, mà còn là yêu cầu bắt buộc trong quản trị rủi ro.
.png)
Từ những phân tích trên, có thể thấy không thể loại bỏ hoàn toàn việc phát thanh truyền thống mà cần kết hợp linh hoạt. Ở góc độ dài hạn, việc duy trì mô hình kết hợp không nên được xem là trạng thái “tạm thời” mà có thể trở thành một chuẩn vận hành ổn định, nếu được tối ưu đúng cách. Thay vì đặt mục tiêu “xóa bỏ hoàn toàn loa phát thanh”, các sân bay tại Việt Nam vẫn nên tập trung vào việc giảm tối đa các thông báo dư thừa, chuẩn hóa nội dung phát thanh và nâng cao hiệu quả của các kênh thông tin số.
Nói cách khác, “im lặng” trong hàng không không phải là trạng thái tuyệt đối, mà là sự kiểm soát âm thanh. Với điều kiện hiện tại, việc các sân bay Việt Nam lựa chọn cách tiếp cận linh hoạt, vừa giảm tiếng ồn vừa duy trì các thông báo cần thiết, không chỉ là giải pháp an toàn mà còn là bước đi phù hợp để tiến dần tới các chuẩn mực quốc tế mà không tạo ra cú sốc đối với hành khách.
