Việc phóng thành công tên lửa đẩy mới Soyuz-5 cho thấy Nga vẫn đủ khả năng duy trì được năng lực trong lĩnh vực này trong bối cảnh bị cấm vận để tiếp tục tham gia cuộc đua khai thác thương mại không gian.
Nhiều hãng tin vừa cho biết, Nga phối hợp với Kazakhstan thực hiện thành công vụ phóng đầu tiên của tên lửa đẩy Soyuz-5 từ sân bay vũ trụ Baikonur. Tên lửa cất cánh lúc 2 giờ chiều (giờ EDT) ngày 30/4/2026, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong chương trình phát triển phương tiện phóng thế hệ mới của Nga.
Theo Cơ quan Vũ trụ Liên bang Nga (Roscosmos), toàn bộ quá trình bay diễn ra đúng kế hoạch: tầng đầu tiên hoạt động gần 3 phút trước khi tách ra, tầng hai được kích hoạt ngay sau đó, vỏ bảo vệ mở chỉ vài giây tiếp theo và tải trọng giả được triển khai sau khoảng 9 phút 32 giây. Tải trọng đã bay theo đúng quỹ đạo định sẵn và rơi xuống Thái Bình Dương. Các tầng tên lửa đều vận hành ổn định trong suốt quá trình thử nghiệm.
Đây là lần đầu tiên Nga phóng một loại tên lửa đẩy hoàn toàn mới kể từ Angara-A5 vào năm 2014. Chương trình Soyuz-5 được khởi động từ năm 2016 dưới sự điều hành của liên doanh Baiterek giữa chính phủ Nga và Kazakhstan. Tên lửa do Trung tâm Tên lửa và Không gian Progress tại Samara thiết kế - đơn vị từng phát triển dòng Soyuz huyền thoại, trụ cột của chương trình không gian Liên Xô và Nga trong nhiều thập kỷ.
Về cấu hình, Soyuz-5 là tên lửa hai tầng sử dụng nhiên liệu lỏng, có khả năng mang tới 20 tấn hàng hóa lên quỹ đạo Trái đất tầm thấp (LEO), vượt trội so với Zenit-3 và gấp hơn hai lần dòng Soyuz-2 hiện tại. Tầng đầu tiên được trang bị động cơ Energomash RD-171MV - phiên bản hiện đại hóa của động cơ được sử dụng trên Zenit-3. Theo Roscosmos, RD-171MV có thể tạo ra lực đẩy 800 tấn, khiến nó trở thành động cơ vũ trụ mạnh nhất thế giới. Trong khi đó, tầng hai sử dụng động cơ RD-0124MS do KB Khimavtomatiki của Nga thiết kế, tạo lực đẩy khoảng 60 tấn, kế thừa công nghệ từ các dòng Soyuz-2.1b và Angara-A5.
Với đường kính 4,1 m, tên lửa Soyuz-5 rộng hơn một chút so với "người tiền nhiệm" Zenit (3,9 m) nhưng vẫn vừa vặn với các bệ phóng cũ. Tuy nhiên, Soyuz-5 có kích thước đồ sộ hơn hẳn khi sở hữu trọng lượng lên tới 531 tấn và chiều cao dao động từ 58 đến 65 m (tùy loại vỏ bảo vệ), vượt xa chiều cao của tên lửa Zenit trước đây.
Theo Progress, tên lửa Soyuz-5 có thể tích hợp tầng đẩy trên Fregat để triển khai nhiều vệ tinh trong một lần phóng - yếu tố quan trọng trong bối cảnh nhu cầu xây dựng các chùm vệ tinh ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, khả năng mang tải trọng của so Soyuz-5 thấp hơn khá nhiều so với 25,1 tấn của tên lửa SpaceX. Nhưng tầng đầu tiên của Falcon 9 có thể tái sử dụng, trong khi Soyuz 5 là phương tiện sử dụng một lần.
Dù Nga chịu trách nhiệm phát triển tên lửa, Kazakhstan đóng vai trò tài trợ nâng cấp bệ phóng. Soyuz-5 được thiết kế với hệ thống phóng tự động, giúp giảm đáng kể nhân lực vận hành trên mặt đất.
Trước khi thực hiện chuyến bay đầu tiên, Soyuz-5 lần đầu tiên đến bệ phóng vào ngày 31/3, nhưng đã gặp một số trục trặc kỹ thuật liên quan đến hệ thống điều khiển, khiến lịch phóng bị trì hoãn nhiều lần. Trong thời gian tới, Roscosmos dự kiến tiếp tục tiến hành các chuyến bay thử nghiệm trước khi chính thức đưa tên lửa vào khai thác thương mại. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có đơn đặt hàng thương mại nào được công bố.
Dù vậy, Soyuz-5 có thể trở thành “cứu cánh” cho các công ty không gian của Nga, vốn đang gặp khó khăn trong việc tiếp cận các bệ phóng quốc tế do ảnh hưởng của các lệnh trừng phạt liên quan đến xung đột tại Ukraine. Đồng thời, nếu thu hút được khách hàng thương mại, Soyuz-5 sẽ giúp Roscosmos linh hoạt hơn trong việc phân bổ các dòng tên lửa cũ như Soyuz-2, Proton hay Angara cho các nhiệm vụ Chính phủ.
