Mỹ đang điều tra sự cố bất thường khi hai máy bay Boeing 737-800 cùng sử dụng mã hiệu “American 2482” trong lúc hoạt động gần sân bay Phoenix Sky Harbor.
Sự việc xảy ra ngay sau nửa đêm ngày 14/8, khi hai máy bay Boeing 737-800 của American Airlines cùng khai thác đường bay giữa Chicago O'Hare và Phoenix Sky Harbor.
Một máy bay đang bay từ Chicago đến Phoenix, trong khi chiếc còn lại vừa rời Phoenix để bay tới Chicago. Bất thường nằm ở chỗ cả hai đều sử dụng cùng mã hiệu vô tuyến “American 2482” khi liên lạc với kiểm soát không lưu.
Một kiểm soát viên không lưu có 25 năm kinh nghiệm cho biết ông chưa từng chứng kiến hai máy bay gần như hội tụ nhưng lại sử dụng cùng một tín hiệu gọi.
American Airlines sử dụng số hiệu chuyến bay 2482 cho cả hai chiều giữa Chicago và Phoenix. Cách khai thác này không gây vấn đề nếu cùng một máy bay thực hiện chặng đến và sau đó tiếp tục thực hiện chặng về.
Tuy nhiên, thời tiết xấu đã khiến chuyến bay từ Chicago đến Phoenix bị trì hoãn. Thay vì chờ chiếc máy bay này đến Phoenix rồi thực hiện chuyến bay trở về, American Airlines sử dụng một chiếc Boeing 737-800 khác đang có sẵn tại Phoenix để khai thác chuyến bay đến Chicago.
Quyết định này tạo ra tình huống bất thường: chiếc máy bay đến Phoenix vẫn đang trên đường bay với số hiệu 2482, trong khi máy bay thay thế đã cất cánh từ Phoenix cũng sử dụng chính số hiệu này.
Khi hai chuyến bay cùng xuất hiện trong một khu vực kiểm soát, kiểm soát viên không lưu phải xử lý hai máy bay cùng phản hồi với tín hiệu “American 2482”.
Dữ liệu theo dõi chuyến bay cho thấy tại thời điểm sự trùng lặp được phát hiện, một máy bay đang hạ độ cao xuống khoảng 11.000 feet (3.350 m), trong khi chiếc còn lại đang leo lên khoảng 9.000 feet (2.740 m).
Sau khi nhận ra sự trùng lặp, kiểm soát viên không lưu đã phân biệt hai máy bay bằng cách gọi rõ “American 2482 khi hạ cánh” và “American 2482 khi cất cánh” để duy trì khoảng cách an toàn khi hai đường bay hội tụ.
Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) xác nhận khoảng cách phân cách an toàn giữa hai máy bay đã được duy trì trong suốt sự cố và cho biết cơ quan này đang điều tra vụ việc. American Airlines cũng tiến hành xem xét các tình tiết liên quan.
Sau khi tình huống được giải quyết, kiểm soát viên nói với các phi công rằng mọi chuyện có thể đã trở nên nghiêm trọng hơn nhưng rất may sự việc đã kết thúc an toàn.
Trong hoạt động kiểm soát không lưu, số hiệu chuyến bay thương mại và mã nhận dạng máy bay truyền cho hệ thống ATC có vai trò khác nhau.
Các hãng hàng không có thể sử dụng cùng một số hiệu thương mại cho nhiều chặng bay trong lịch trình. Tuy nhiên, mã nhận dạng được sử dụng trong hệ thống kiểm soát không lưu cần phải giúp xác định rõ từng máy bay đang hoạt động trong một vùng không phận nhất định.
Theo hướng dẫn của FAA, mã nhận dạng chuyến bay (FLT ID) thường dựa trên mã nhận dạng của hãng kết hợp với số hiệu chuyến bay, chẳng hạn “AAL3432”. Mã nhận dạng mà máy bay truyền đi phải phù hợp với thông tin trong kế hoạch bay.
Hệ thống tự động hóa ATC sử dụng mã này để xác định từng máy bay và đối chiếu với kế hoạch bay, qua đó hỗ trợ kiểm soát viên theo dõi máy bay và duy trì khoảng cách an toàn.
Trong liên lạc vô tuyến, kiểm soát viên thường gọi máy bay bằng tên hãng hàng không kết hợp số hiệu chuyến bay, chẳng hạn “American Fifty-two” hoặc “Delta One Hundred”.
Nếu hai máy bay có tín hiệu gọi giống hệt hoặc quá tương đồng cùng hoạt động trên một tần số, nguy cơ nhầm lẫn sẽ tăng lên. Một phi công có thể nghe nhầm và thực hiện chỉ dẫn vốn dành cho máy bay khác.
Sổ tay Thông tin Hàng không của FAA cảnh báo việc sử dụng sai tín hiệu gọi có thể khiến phi công thực hiện nhầm chỉ dẫn ATC dành cho một máy bay khác. Vì vậy, phi công phải xác nhận rõ máy bay của mình trước khi thực hiện chỉ dẫn từ kiểm soát không lưu.
Những sai sót kiểu này có thể dẫn đến thay đổi độ cao không chính xác, đi chệch khỏi đường bay hoặc thực hiện các thao tác không phù hợp với chỉ dẫn.
ICAO cũng xác định nhầm lẫn tín hiệu gọi là một mối nguy hiểm an toàn đã được công nhận. Các rủi ro có thể bao gồm lỗi nghe hoặc đọc lại chỉ dẫn, vượt quá độ cao được phép và thậm chí xâm phạm đường băng.
Do nguy cơ này đã được nhận diện từ lâu, FAA và ICAO đều có những quy trình nhằm hạn chế khả năng xảy ra nhầm lẫn.
Khi hai tín hiệu gọi giống hoặc tương tự nhau xuất hiện trên cùng tần số, kiểm soát viên có thể phải nhấn mạnh các chữ số hoặc ký tự quan trọng trong mã nhận dạng. Phi công cũng được thông báo khi một máy bay khác có tín hiệu gọi tương tự đang hoạt động trên cùng tần số.
Kiểm soát viên đồng thời phải báo cáo cho người giám sát khi phát hiện các tín hiệu gọi trùng hoặc dễ gây nhầm lẫn trong cùng khu vực.
ICAO khuyến nghị các hãng hàng không cân nhắc những số hiệu chuyến bay khác đang hoạt động trong cùng môi trường kiểm soát không lưu trước khi xây dựng lịch bay.
Tổ chức này cũng khuyến nghị sử dụng số hiệu ngắn gọn và phù hợp, kết hợp chữ và số để tạo ra nhiều tổ hợp hơn, qua đó giảm khả năng trùng hoặc tương đồng.
Tại châu Âu, EUROCONTROL vận hành dịch vụ nhận diện tín hiệu gọi tương tự, cho phép các hãng hàng không phát hiện và xử lý những xung đột về mã hiệu ngay từ giai đoạn lập lịch bay.
Sự cố của American Airlines tại Phoenix không dẫn đến va chạm hay mất phân cách an toàn. Tuy nhiên, tình huống cho thấy một thay đổi tưởng như đơn giản trong khai thác - sử dụng máy bay thay thế sau khi chuyến bay bị thời tiết làm chậm có thể tạo ra vấn đề phức tạp đối với kiểm soát không lưu.
Hai máy bay cùng sử dụng số hiệu “American 2482” và hoạt động trên những đường bay giao nhau đã buộc kiểm soát viên phải nhanh chóng tìm cách phân biệt chúng trong thời gian thực.
FAA đang tiếp tục điều tra vụ việc. Trong khi đó, sự cố một lần nữa cho thấy một mã hiệu rõ ràng và duy nhất không chỉ là vấn đề về quản lý lịch bay, mà còn là một lớp bảo vệ quan trọng trong hệ thống an toàn hàng không.
