Trong nhiều năm, Elon Musk luôn được xem là biểu tượng của tham vọng chinh phục Sao Hỏa, giúp con người khám phá “nền văn minh đa hành tinh”. Tuy nhiên, mới đây ông đã "lùi một bước" và chọn Mặt Trăng là mục tiêu trong ngắn hạn.
Sự thay đổi đột ngột này được đăng tải trên mạng xã hội X và thu hút sự quan tâm lớn của cộng đồng, đặc biệt là những người có đam mê với ngành khoa học vũ trụ. Nhiều ý kiến nhận định rằng, thay đổi này diễn ra trong bối cảnh chính sách không gian của Mỹ đang tái định hình, SpaceX đang điều chỉnh trọng tâm ngắn và trung hạn, ưu tiên Mặt Trăng thay vì tham vọng chinh phục Sao Hỏa cần nhiều thời gian hơn.
Trên mạng xã hội X, Elon Musk nhấn mạnh lý do then chốt nằm ở yếu tố tốc độ và khả năng “lặp lại” nhanh trong quá trình phát triển. SpaceX có thể xây dựng một thành phố trên Mặt Trăng trong vòng chưa đầy 10 năm, trong khi việc định cư trên Sao Hỏa sẽ cần hơn 20 năm.
Để phóng tàu lên Sao Hỏa thì tần suất là mỗi 26 tháng một lần, thời điểm hai hành tinh thẳng hàng, trong thời gian kéo dài khoảng 6 tháng. Trong khi đó, các chuyến bay lên Mặt Trăng có thể được thực hiện gần như 10 ngày một lần, với thời gian bay chỉ khoảng 2 ngày. Do đó, tần suất thử nghiệm sẽ nhiều hơn và có thể mở rộng quy mô nhanh hơn.
Ông Musk cũng nhấn mạnh thêm rằng Starship, siêu tên lửa tái sử dụng hoàn toàn mà SpaceX đang phát triển, đóng vai trò trung tâm trong chiến lược này. Nhờ các công nghệ như tiếp nhiên liệu ngoài không gian, Starship có thể vận chuyển khối lượng hàng hóa khổng lồ xuống bề mặt Mặt Trăng, mở đường cho việc xây dựng các cơ sở khoa học, sản xuất và thậm chí là nhà máy.
Bên cạnh đó, các nhà máy trên Mặt Trăng có thể tận dụng tài nguyên tại chỗ để sản xuất vệ tinh và triển khai chúng sâu hơn vào không gian, góp phần giúp nhân loại tiến gần hơn trên “thang Kardashev” – thước đo mức độ phát triển của các nền văn minh dựa trên khả năng khai thác năng lượng.
Sự điều chỉnh này được xem là phù hợp với định hướng của chính quyền Mỹ, đặc biệt là dưới thời cựu Tổng thống Donald Trump, khi chương trình Artemis được xác lập với mục tiêu đưa con người trở lại Mặt Trăng như một bước đệm chiến lược.
SpaceX hiện là đối tác then chốt của NASA và đang nắm giữ những hợp đồng quan trọng trị giá 4 tỷ USD, bao gồm dự án tàu đổ bộ (Human Landing System – HLS) và sứ mệnh Artemis III. Việc ưu tiên Mặt Trăng giúp tỷ phú Musk duy trì được lộ trình hoàn thành cam kết với chính phủ Mỹ, củng cố niềm tin của các nhà đầu tư.
Trên thực tế, SpaceX đã tham gia sâu vào các kế hoạch Mặt Trăng của NASA. Năm 2021, NASA chọn Starship làm tàu đổ bộ có người lái cho chương trình Artemis, với mục tiêu đưa con người trở lại Mặt Trăng và thiết lập sự hiện diện lâu dài vào cuối thập kỷ này. Tuy nhiên, tiến độ phát triển Starship vẫn còn nhiều thách thức, khi tên lửa này mới chỉ thực hiện các chuyến bay thử nghiệm dưới quỹ đạo và chưa hoàn tất các cột mốc kỹ thuật then chốt.
Từ góc nhìn chiến lược, việc ưu tiên Mặt Trăng không có nghĩa SpaceX từ bỏ giấc mơ Sao Hỏa, mà phản ánh cách tiếp cận thực tế và khả thi hơn. Dự án chinh phục Sao Hoả sẽ cần nhiều thời gian hơn để Elon Musk tập trung đầu tư, nghiên cứu về yêu cầu kỹ thuật khắt khe liên quan đến bay quỹ đạo, tiếp nhiên liệu ngoài không gian, hạ cánh chính xác và bảo đảm an toàn cho phi hành gia.
Xây dựng thành phố trên Mặt Trăng sẽ là bước đệm phù hợp hơn giúp Elon Musk thử nghiệm các công nghệ quan trọng như tái sử dụng tàu vũ trụ, khai thác tài nguyên tại chỗ và xây dựng cơ sở hạ tầng ngoài Trái Đất.
“Cuộc đua lên Mặt Trăng” đang tạo ra sức hút lớn khi Trung Quốc ráo riết triển khai các kế hoạch khai thác vào năm 2030, khiến Mỹ không thể đứng ngoài. Việc Elon Musk “lùi một bước” với Sao Hỏa không phải là từ bỏ tham vọng, mà là bước đi chiến lược nhằm bảo đảm thành công bền vững cho mục tiêu dài hạn của SpaceX trong thập kỷ tới.
Vào thời điểm năm 2002 khi tuyên bố thành lập SpaceX, tỷ phú Elon Musk đã tuyên bố theo đuổi tham vọng đưa loài người định cư trên “Hành tinh Đỏ” - xây dựng một thành phố tự phát triển. Cho đến nay, ông vẫn cam kết theo đuổi bền bỉ mục tiêu này.
Ngay trên website của SpaceX, Sao Hỏa luôn được đặt ở vị trí trung tâm trong tầm nhìn mở rộng sự sống ra ngoài Trái Đất. Hai dự án này sẽ vẫn được triển khai song song và việc xây dựng thành phố trên Sao Hỏa dự kiến sẽ phát triển trong vòng 5-7 năm tới.
Cuộc đua ngoài không gian giữa Mỹ - Trung Quốc
Hiện nay, Trung Quốc đang tiến tới tầm nhìn trở thành cường quốc không gian thông qua cách tiếp cận huy động toàn quốc, phát triển song song cả nhiệm vụ nhà nước và không gian thương mại.
Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026-2030) của Trung Quốc lần đầu tiên kêu gọi đẩy nhanh việc xây dựng "cường quốc không gian". Lĩnh vực không gian thương mại cũng được đưa vào báo cáo công tác chính phủ hai năm liên tiếp từ 2024. Hiện có hơn 600 công ty không gian thương mại tại Trung Quốc.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định, dù Trung Quốc có lợi thế về sự ổn định chính sách dài hạn, Mỹ vẫn duy trì vị thế dẫn đầu nhờ các công ty tư nhân đổi mới sáng tạo hơn, hệ sinh thái nghiên cứu trưởng thành và mạng lưới đồng minh rộng lớn.
