Không quân Mỹ đang bước vào giai đoạn phát triển mới thông qua hiện đại hóa trang bị, ứng dụng công nghệ cao và mở rộng phạm vi hoạt động sang các lĩnh vực mới như không gian và tác chiến số.
Không quân Mỹ (USAF) từ lâu được công nhận là lực lượng không quân lớn nhất thế giới về quy mô tổng thể. So với các quốc gia đứng sau như Trung Quốc, Nga hay Ấn Độ, Mỹ vẫn duy trì khoảng cách đáng kể về số lượng máy bay quân sự, phạm vi hoạt động toàn cầu và trình độ công nghệ.
Trong nhiều thập kỷ, quy mô không quân thường được đánh giá dựa trên số lượng tiêm kích, máy bay ném bom và vận tải. Nhưng bối cảnh chiến tranh hiện đại đã thay đổi. Không quân không chỉ chiến đấu trên bầu trời mà còn giữ vai trò trung tâm trong tác chiến không gian, chiến tranh mạng, hệ thống chỉ huy – kiểm soát và kết nối dữ liệu. Điều này khiến khái niệm “tăng trưởng” của lực lượng không quân mang ý nghĩa rộng hơn nhiều so với trước đây.
Tính đến giai đoạn 2025–2026, Mỹ đang sở hữu lực lượng không quân lớn nhất thế giới xét trên tổng thể mọi quân binh chủng, bao gồm Không quân Mỹ (USAF), Hải quân Mỹ (US Navy), Thủy quân lục chiến (US Marine Corps) và Lục quân (US Army).
Tổng số máy bay quân sự của Mỹ ước tính vào khoảng 13.000–14.000 chiếc, chiếm gần 1/4 tổng số máy bay quân sự toàn cầu. Riêng USAF vận hành hơn 5.000 máy bay, giữ vai trò nòng cốt trong năng lực không chiến chiến lược của Washington.
Về ngân sách, Mỹ tiếp tục duy trì mức chi tiêu quốc phòng cao nhất thế giới. Năm 2025, ngân sách quốc phòng Mỹ xấp xỉ 880–900 tỷ USD, trong đó riêng cho Không quân và các chương trình liên quan đến vũ trụ – hàng không quân sự chiếm hàng trăm tỷ USD. Chỉ riêng chương trình hiện đại hóa không quân, bao gồm máy bay thế hệ mới, UAV, vệ tinh quân sự và hạ tầng chỉ huy số, đã tiêu tốn hàng chục tỷ USD mỗi năm. Đây là nền tảng tài chính cho phép USAF duy trì ưu thế tuyệt đối về công nghệ so với các đối thủ.
So sánh tương quan lực lượng:
Khoảng cách này cho thấy ưu thế của Mỹ không chỉ nằm ở số lượng, mà còn ở khả năng duy trì đồng thời nhiều lực lượng không quân hoạt động trên phạm vi toàn cầu.
Giảm máy bay truyền thống, tăng UAV
Trong những năm gần đây, dữ liệu thống kê cho thấy các lực lượng không quân trên thế giới, đặc biệt là USAF, đang chứng kiến sự thay đổi đáng kể trong cơ cấu đội bay. Số lượng máy bay có phi công của Mỹ đang giảm, trong khi số lượng máy bay chiến đấu không người lái (UAV) và máy bay hỗ trợ ngày càng gia tăng. Điều này khiến bảng tổng số máy bay của không quân Mỹ duy trì ở mức cao và tiếp tục được coi là đứng đầu thế giới.
Mặc dù tổng số máy bay có người lái của USAF đã giảm mạnh so với thời Chiến tranh Lạnh (từng vượt quá 10.000 chiếc), giá trị chiến đấu của mỗi nền tảng hiện nay lại cao hơn nhiều lần. Một tiêm kích thế hệ 5 hiện đại có thể đảm nhiệm vai trò mà trước đây cần đến nhiều loại máy bay khác nhau. Điều này giúp không quân Mỹ “tinh gọn” về số lượng nhưng “nâng cấp” về chất lượng.
Song song với đó, số lượng UAV quân sự của Mỹ đang tăng nhanh, với hàng nghìn hệ thống các loại, từ UAV trinh sát tầm xa đến UAV tác chiến. Đây là yếu tố khiến tổng quy mô lực lượng không quân Mỹ vẫn tiếp tục mở rộng nếu tính theo nghĩa rộng của khái niệm “không quân hiện đại”.
Ngược lại, các đối thủ như Không quân Nhân dân Giải phóng Trung Quốc (PLAAF) đang mở rộng cả về số lượng máy bay có người lái, cho thấy xu hướng tăng trưởng đội bay chiến đấu truyền thống ở nhiều nước khác.
Kế hoạch phát triển
1. Tăng cường UAV và công nghệ không người lái
Máy bay không người lái ngày càng trở thành trụ cột trong hoạt động trinh sát, giám sát, thu thập tình báo và tấn công chính xác. Dù không phải lúc nào cũng được tính gộp trong thống kê truyền thống về đội bay, lực lượng UAV lại phản ánh rõ rệt xu hướng hiện đại hóa và gia tăng năng lực tác chiến của không quân Mỹ. So với các phương tiện có người lái, UAV cho phép triển khai linh hoạt hơn, giảm thiểu rủi ro về nhân mạng và có thể hoạt động trong thời gian dài với chi phí thấp hơn.
2. Ưu tiên hiện đại hóa và nâng cấp
Bên cạnh UAV, việc đầu tư vào công nghệ hàng không chiến lược cũng góp phần giữ vững vị thế hàng đầu của USAF. Quá trình nâng cấp các dòng máy bay hiện hữu với hệ thống điện tử, radar và vũ khí tiên tiến giúp duy trì sức mạnh tác chiến trong bối cảnh môi trường an ninh toàn cầu thay đổi nhanh chóng.
Hiện nay, USAF đang vận hành và phát triển một loạt nền tảng không quân được coi là hiện đại bậc nhất thế giới, tiêu biểu như:
Những phương tiện này không chỉ có giá trị cao về mặt công nghệ mà còn có chi phí đầu tư rất lớn. Một chiếc F-35 có giá hàng chục đến hơn 100 triệu USD, trong khi mỗi chương trình như B-21 Raider có tổng vốn đầu tư lên tới hàng trăm tỷ USD trong suốt quá trình khai thác.
3. Khi không quân không chỉ còn hoạt động trên bầu trời
Việc Mỹ thành lập Lực lượng Không gian Hoa Kỳ (US Space Force) và gắn chặt nó với USAF cho thấy khái niệm “không quân” đang được mở rộng lên không gian vũ trụ. Các vệ tinh quân sự, hệ thống cảnh báo sớm tên lửa, mạng lưới thông tin chiến trường số đều trở thành một phần của sức mạnh không quân hiện đại. Điều này khiến tổng giá trị tài sản quân sự gắn với không quân Mỹ không còn được đo bằng số lượng máy bay, mà bằng cả hệ sinh thái công nghệ hàng không – vũ trụ – mạng.
Áp lực cạnh tranh từ các cường quốc không quân khác
Trong bối cảnh toàn cầu, các lực lượng không quân khác cũng đang tăng tốc hiện đại hóa. Trung Quốc không ngừng mở rộng đội bay và đầu tư mạnh vào tiêm kích thế hệ mới, trong khi Nga vẫn duy trì một trong những lực lượng không quân lớn nhất thế giới về số lượng.
Sự cạnh tranh này buộc Mỹ phải tiếp tục đầu tư mạnh mẽ để giữ vững ưu thế chiến lược. Do đó, việc USAF “tiếp tục phát triển” không chỉ xuất phát từ nhu cầu nội tại, mà còn từ áp lực cạnh tranh ngày càng gay gắt trên bình diện quốc tế.
Khi đặt trong tương quan với các lực lượng không quân lớn nhất thế giới, có thể thấy xu hướng chung không còn là chạy đua về số lượng, mà là chạy đua về công nghệ, khả năng tích hợp và tính linh hoạt tác chiến. Mỹ, với vị thế dẫn đầu, đang đi đầu trong việc tái định nghĩa sức mạnh không quân theo hướng hiện đại, đa chiều và dựa trên nền tảng công nghệ cao.
Việc lực lượng không quân lớn nhất thế giới vẫn “mở rộng” không nên được hiểu là mở rộng về quy mô vật lý thuần túy, mà là mở rộng về năng lực, phạm vi hoạt động và chiều sâu chiến lược. USAF đang chuyển mình từ một lực lượng tập trung vào số lượng máy bay sang một hệ thống tác chiến toàn diện, kết nối chặt chẽ giữa không trung, không gian, mạng lưới thông tin và trí tuệ nhân tạo. Chính sự chuyển dịch này tạo nên bản chất của sự phát triển trong kỷ nguyên không chiến hiện đại.
