Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) vừa có văn bản gửi Cục Hàng không Việt Nam, đề nghị áp dụng cơ chế “Không sử dụng slot có lý do chính đáng” (Justified Non-Use of Slots – JNUS) trong bối cảnh gián đoạn nguồn cung nhiên liệu hàng không do căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông.
Theo IATA hiện các hãng bay đang phải đối mặt với hàng loạt điều kiện khai thác bất thường, nằm ngoài khả năng kiểm soát do tác động từ xung đột quân sự tại Trung Đông.
Những điều này đã ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động bay, chế nguồn cung nhiên liệu, khó khăn trong tiếp nhiên liệu tại một số sân bay, cho đến việc buộc phải hủy chuyến. Đáng chú ý, việc đóng cửa không phận tại một số khu vực khiến các hãng phải thay đổi đường bay, kéo dài hành trình và làm mức tiêu thụ nhiên liệu tăng đáng kể.
Những yếu tố này không thể dự báo tại thời điểm phân bổ slot- quyền cất hạ cánh tại sân bay khiến nhiều hãng không thể duy trì lịch bay như kế hoạch, dù đã nỗ lực tối đa.
Trước tình hình đó, IATA đề nghị Cục Hàng không Việt Nam xem xét xác nhận áp dụng cơ chế JNUS đối với các chuyến bay bị ảnh hưởng kể từ ngày 28/2/2026 - thời điểm khủng hoảng bắt đầu, đồng thời cho phép áp dụng theo chu kỳ dự báo trước sáu tuần.
Ông John Middleton, Trưởng Bộ phận Phân bổ Slot Sân bay Toàn cầu cho biết: "Đây là cơ chế được quy định trong Hướng dẫn Phân bổ Slot tại các Sân bay trên toàn cầu (WASG), cho phép hãng hàng không không sử dụng slot trong những trường hợp bất khả kháng mà không bị mất quyền slot lịch sử hoặc bị xử phạt".
Theo IATA, việc áp dụng JNUS sẽ mang lại nhiều lợi ích thiết thực trong bối cảnh hiện nay. Trước hết, cơ chế này giúp tạo sự chắc chắn về khung pháp lý, hỗ trợ các hãng chủ động điều chỉnh kế hoạch khai thác trong môi trường biến động và khó lường.
Bên cạnh đó, việc không buộc phải duy trì các chuyến bay trong điều kiện bất lợi cũng góp phần hạn chế những chuyến bay không cần thiết, qua đó giảm áp lực lên nguồn nhiên liệu vốn đang khan hiếm.
Đồng thời, tạo cơ hội cho các hãng hàng không có khả năng khai thác lấp đầy năng lực cảng hàng không thông qua việc hoàn trả slot, đồng thời vẫn bảo vệ quyền slot lịch sử của các hãng.
Quan trọng hơn, cơ chế này cũng đảm bảo các hãng hàng không không bị xử phạt trong trường hợp không sử dụng slot do các yếu tố bất thường, nằm ngoài khả năng kiểm soát.
Cùng với đề xuất trên, IATA cũng kiến nghị tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, các hãng hàng không và các bên liên quan nhằm thường xuyên rà soát tác động thực tế, cập nhật diễn biến và điều chỉnh chính sách khi cần thiết.
Trong trường hợp điều kiện khai thác được cải thiện đáng kể, nhu cầu áp dụng cơ chế JNUS có thể được xem xét lại để phù hợp với tình hình mới.
Đại diện IATA cho biết, tổ chức này sẵn sàng tiếp tục trao đổi chi tiết với phía Việt Nam, cung cấp thêm thông tin và phối hợp chặt chẽ để giảm thiểu tác động từ cuộc khủng hoảng hiện nay đối với hoạt động hàng không.
IATA là tổ chức đại diện cho hơn 360 hãng hàng không, chiếm khoảng 85% lưu lượng vận tải hàng không toàn cầu. Tổ chức này giữ vai trò then chốt trong điều phối và tối ưu hóa hoạt động mạng bay toàn cầu.
Tổ chức này xây dựng các tiêu chuẩn chung về lập lịch bay, phân bổ slot tại sân bay, mã hóa đường bay và phối hợp giữa các hãng hàng không, giúp hệ thống vận hành đồng bộ, giảm xung đột khai thác và nâng cao hiệu quả sử dụng hạ tầng.
Đồng thời, IATA còn cung cấp dữ liệu thị trường, công cụ phân tích và cơ chế hợp tác, hỗ trợ các hãng thiết kế mạng bay phù hợp với nhu cầu hành khách và điều kiện khai thác thực tế.
Không sử dụng slot có lý do chính đáng” (Justified Non-Use of Slots – JNUS) là một cơ chế trong quy định phân bổ slot sân bay toàn cầu, cho phép hãng hàng không không khai thác một slot đã được cấp mà không bị mất quyền khai thác lịch sử, nếu việc không sử dụng đó xuất phát từ các yếu tố bất khả kháng.
Hiểu đơn giản: Slot là “lượt cất/hạ cánh” được cấp tại sân bay theo giờ cụ thể. Bình thường, hãng phải sử dụng tối thiểu một tỷ lệ nhất định (thường là 80%) để giữ slot cho mùa sau. Nếu không đạt, họ có thể bị thu hồi. Tuy nhiên, với JNUS, quy định này được “nới” trong những tình huống đặc biệt.
Theo tiêu chuẩn quốc tế (như của IATA) các lý do này thường bao gồm:
.jpg "Hàng không khủng hoảng làm gián đoạn chuỗi cung ứng dược phẩm toàn cầu")
