Nhằm phục vụ lưu lượng hành khách di chuyển bằng đường hàng không tại Đông Nam Á dự kiến tăng trưởng mạnh trong nhiều năm tới, các sân bay trong khu vực đang bước vào một cuộc chuyển đổi mang tính cấu trúc.
Những hành trình bay “không điểm chạm’’
Khái niệm sân bay thông minh (Smart Airport) được hiểu là hệ thống cảng hàng không ứng dụng đồng bộ trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT) và sinh trắc học nhằm tự động hóa hầu hết các khâu vận hành. Mục tiêu không chỉ là giảm thời gian chờ mà còn tạo ra hành trình di chuyển gần như không tiếp xúc, không điểm chạm.
Một trong những hình mẫu tiêu biểu là Changi Airport, nơi hành khách có thể hoàn tất quy trình từ check-in, gửi hành lý, kiểm tra an ninh đến lên máy bay bằng nhận diện khuôn mặt. Hệ thống AI tại đây liên tục phân tích dòng hành khách theo thời gian thực để điều chỉnh luồng di chuyển, mở thêm làn kiểm tra xuất cảnh, nhập cảnh hoặc phân bổ nhân sự phù hợp. Nhờ đó, thời gian xử lý tại nhiều khâu giảm tới 30 - 40% so với mô hình truyền thống.
Cuối năm 2025, hãng công nghệ hàng không hàng đầu thế giới SITA vừa chính thức khai trương Trung tâm Trải nghiệm khách hàng (CEC) tại Singapore, mang đến cho các hãng hàng không, sân bay và cơ quan quản lý cơ hội trải nghiệm trực tiếp những công nghệ tiên tiến nhất hiện nay. Những điểm nhấn nổi bật nhất phải kể đến Flex Box, thiết bị di động mô phỏng quầy làm thủ tục truyền thống nhưng có kích thước chỉ bằng chiếc máy pha cà phê và hệ thống Xuất nhập cảnh điện tử.
Không chỉ Singapore, các sân bay tại Thái Lan, Malaysia và Indonesia cũng đang đầu tư mạnh vào công nghệ tự động hóa nhằm cạnh tranh vị thế trung chuyển trong khu vực.
Tại Việt Nam, xu hướng này thể hiện rõ trong quy hoạch của Sân bay quốc tế Long Thành. Sân bay quốc tế Long Thành (giai đoạn 1) đang được xây dựng để trở thành trung tâm hàng không hiện đại bậc nhất, ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số toàn diện từ khâu thi công đến vận hành. Dự án sử dụng hệ thống thông minh, hướng tới mục tiêu là trung tâm trung chuyển quốc tế, tích hợp đô thị sân bay sau năm 2030.
Trong khi đó, Sân bay quốc tế Nội Bài cũng đang từng bước triển khai các ứng dụng sân bay thông minh như kiosk check-in tự động, cổng e-gate và thanh toán không tiếp xúc. Ngay tại các cửa vào nhà ga, hành khách được hỗ trợ tra cứu thông tin thông minh bởi hệ thống màn hình đa năng. Thiết bị này tích hợp tính năng cảm ứng (touch-screen), cho phép hành khách tự tra cứu nhanh thông tin chuyến bay, vị trí các quầy làm thủ tục, tìm kiếm sơ đồ nhà ga, vị trí nhà hàng và các dịch vụ tiện ích chỉ với vài thao tác chạm đơn giản.
Bước vào khu vực check-in, thay vì phải xếp hàng chờ đợi tại các quầy thủ tục truyền thống, hành khách có thể chủ động tiến thẳng đến khu vực bố trí 24 Kiosk Check-in để tự chọn chỗ ngồi và in thẻ lên tàu bay.
Ngay sau đó, hệ thống 24 quầy gửi hành lý tự động (Self Bag Drop) sẽ hỗ trợ hành khách tự thao tác cân, in và dán thẻ hành lý chỉ trong tích tắc. Toàn bộ quá trình diễn ra nhanh chóng, hành khách hoàn toàn làm chủ thời gian của mình.
Việc thí điểm áp dụng sinh trắc học nhận diện khuôn mặt (Biometrics) tại Nhà ga hành khách T2 được xem là dấu ấn quan trọng, đánh dấu bước tiến mới trong chuyển đổi số mạnh mẽ của các cảng hàng không quốc tế Việt Nam.
Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) dự báo khu vực châu Á - Thái Bình Dương sẽ chiếm hơn 40% lượng hành khách toàn cầu trong hai thập kỷ tới. Điều này đồng nghĩa nhiều sân bay sẽ đối mặt nguy cơ quá tải nếu tiếp tục vận hành theo phương thức truyền thống.
Do đó, tự động hóa cho phép giảm phụ thuộc vào nhân lực tại các khâu lặp lại như kiểm tra giấy tờ, phân loại hành lý hay điều phối dòng khách. Đồng thời, hệ thống dữ liệu tập trung giúp nâng cao mức độ an ninh khi có thể phát hiện bất thường theo thời gian thực.
Ngoài ra, chuyển đổi số còn mang lại lợi ích tài chính dài hạn. Chi phí đầu tư ban đầu cho công nghệ khá lớn, nhưng về lâu dài giúp giảm chi phí vận hành, hạn chế sai sót và tăng doanh thu phi hàng không thông qua các dịch vụ cá nhân hóa.
Những điều hàng khách cần lưu ý để sử dụng các ứng dụng thông minh tại sân bay hiệu quả
Dù mang lại nhiều tiện ích, việc chuyển đổi sang môi trường số cũng khiến một bộ phận hành khách chưa quen công nghệ gặp khó khăn. Việc hiểu rõ cách sử dụng sẽ giúp hành trình trở nên thuận lợi hơn.
Chuẩn bị trước chuyến bay
Hành khách nên hoàn tất thủ tục check-in online nếu có thể, lưu mã QR trên điện thoại và mang theo giấy tờ định danh hợp lệ. Khi sử dụng cổng sinh trắc học, nên tháo kính râm, kính cận/kính thuốc, mũ hoặc khẩu trang để hệ thống nhận diện chính xác.
Sử dụng kiosk tự động
Tại khu self check-in, chỉ cần quét hộ chiếu hoặc nhập mã đặt chỗ để in thẻ lên máy bay. Nếu hệ thống không nhận diện, hãy điều chỉnh vị trí đứng hoặc thử lại sau vài giây.
Gửi hành lý tự động
Đảm bảo hành lý đúng trọng lượng và kích thước quy định. Những vật dụng đặc biệt như pin lithium dung lượng lớn hoặc hành lý quá khổ vẫn cần làm thủ tục tại quầy truyền thống.
Nếu gặp sự cố về công nghệ
Trong trường hợp cổng e-gate không mở hoặc dữ liệu không khớp, hành khách không cần lo lắng. Các sân bay thông minh luôn duy trì nhân viên hỗ trợ trực tiếp và luồng thủ công song song để đảm bảo phục vụ khách hàng tại mọi thời điểm.
Đối với hành khách lớn tuổi
Nhiều sân bay bố trí khu hỗ trợ riêng, hướng dẫn hành khách lớn tuổi từng bước cụ thể để sử dụng các thiết bị tự động. Việc chuyển đổi số không nhằm thay thế con người mà giúp nhân viên tập trung vào hỗ trợ trải nghiệm thay vì xử lý thủ tục lặp lại.
Xu hướng tương lai: Hành khách chỉ cần xác thực một lần
Trong 5 - 10 năm tới, ngành hàng không được dự báo sẽ tiến tới mô hình “One ID” - hành khách chỉ cần xác thực sinh trắc học một lần duy nhất cho toàn bộ hành trình, từ sân bay khởi hành đến điểm đến cuối cùng. Vé giấy, thẻ lên máy bay hay hình thức kiểm tra thủ công có thể dần biến mất.
Sân bay sẽ trở thành một hệ sinh thái số hoàn chỉnh, nơi dữ liệu chuyến bay, hành lý và hành khách được kết nối xuyên suốt giữa hãng hàng không, sân bay và cơ quan quản lý. Điều này không chỉ rút ngắn thời gian di chuyển mà còn mở ra mô hình khai thác mới dựa trên dữ liệu.
Khu vực Đông Nam Á, với tốc độ tăng trưởng hàng không nhanh và lợi thế triển khai công nghệ từ đầu, đang có cơ hội trở thành khu vực tiên phong trong làn sóng này. Đối với Việt Nam, quá trình xây dựng các sân bay thế hệ mới là cơ hội hiếm có để “đi tắt đón đầu” thay vì nâng cấp những hạ tầng cũ.
Sân bay thông minh vì thế không đơn thuần là câu chuyện công nghệ, mà là bước chuyển chiến lược quyết định năng lực cạnh tranh của ngành hàng không trong thập kỷ tới. Khi hành trình bay trở nên liền mạch, tự động và cá nhân hóa, trải nghiệm di chuyển bằng đường hàng không sẽ thay đổi căn bản - nhanh hơn, an toàn hơn và thông minh hơn bao giờ hết.
Các tính năng cốt lõi của sân bay thông minh hiện nay bao gồm:
Theo nhiều chuyên gia, lợi ích lớn nhất không nằm ở sự tiện lợi trước mắt mà ở khả năng tăng năng lực khai thác mà không cần mở rộng hạ tầng vật lý quá nhanh, điều đặc biệt quan trọng khi quỹ đất sân bay ngày càng hạn chế.
