Chính phủ Anh vừa triển khai cơ chế nới lỏng tạm thời đối với quy định phân bổ slot tại các sân bay, trong bối cảnh ngành hàng không toàn cầu đối mặt với nguy cơ gián đoạn nguồn cung nhiên liệu và chi phí leo thang.
Theo đó, các hãng hàng không sẽ không bị mất quyền sử dụng các suất cất hạ cánh (slot) tại những sân bay đông đúc nếu buộc phải hủy chuyến bay do thiếu nhiên liệu. Bình thường, theo quy tắc “sử dụng hoặc mất quyền”, các hãng có thể bị thu hồi slot nếu không khai thác chuyến bay trong một khoảng thời gian nhất định.
Sự điều chỉnh này được đưa ra sau khi các hãng hàng không kêu gọi chính phủ hỗ trợ, trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng cao và nguy cơ gián đoạn nguồn cung. Cơ quan điều phối slot độc lập của Anh (Airport Coordination Limited) giờ đây có thể cấp miễn trừ tạm thời khỏi quy định trên, giúp các hãng tập trung giảm thiểu gián đoạn thay vì phải duy trì các chuyến bay không cần thiết chỉ để giữ slot.
Quyết định trên được đưa ra sau khi các hãng hàng không gia tăng vận động chính sách, trong bối cảnh giá nhiên liệu hàng không biến động mạnh và chuỗi cung ứng toàn cầu tiềm ẩn nhiều rủi ro. Nhiên liệu hiện chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu chi phí khai thác, khiến các hãng phải đối mặt với bài toán cân bằng giữa duy trì mạng bay và bảo toàn biên lợi nhuận.
Dù vậy, chính phủ Anh nhấn mạnh rằng hiện chưa có lý do để hành khách thay đổi kế hoạch đi lại. Bộ Giao thông Vận tải cho biết các hãng hàng không trong nước “khẳng định rõ ràng rằng họ hiện không gặp tình trạng thiếu nhiên liệu”, đồng thời cơ quan chức năng vẫn đang theo dõi sát sao các rủi ro.
Thông báo cũng trấn an: “Chúng tôi hiểu những lo lắng của các gia đình, trong khi ngành hàng không và du lịch đang đối mặt với môi trường toàn cầu nhiều thách thức. Chính phủ đang phối hợp chặt chẽ với ngành để đảm bảo các chuyến bay tiếp tục hoạt động”.
Thông điệp chính sách hiện tại mang tính “phòng ngừa rủi ro” nhiều hơn là phản ứng với khủng hoảng thực tế.
Song song với hỗ trợ doanh nghiệp, cơ quan quản lý vẫn duy trì các cam kết bảo vệ hành khách. Trong trường hợp chuyến bay bị hủy, hành khách có quyền hoàn tiền đầy đủ hoặc được bố trí chuyến bay thay thế. Tuy nhiên, hành khách được khuyến nghị chủ động kiểm tra tình trạng chuyến bay và mua bảo hiểm du lịch để giảm thiểu rủi ro.
Ở chiều ngược lại, các hãng hàng không đang tìm cách mở rộng định nghĩa “trường hợp bất khả kháng” để bao gồm cả tình trạng thiếu nhiên liệu. Nếu được chấp thuận, điều này có thể giúp họ tránh nghĩa vụ bồi thường trong các trường hợp hủy chuyến thông báo dưới 14 ngày - yếu tố có thể làm dấy lên tranh luận về mức độ bảo vệ người tiêu dùng.
Trong khi nhiều hãng hàng không châu Âu đã chủ động thu hẹp quy mô khai thác để kiểm soát chi phí điển hình là Lufthansa với kế hoạch cắt giảm khoảng 20.000 chuyến bay trong mùa hè thì các hãng tại Anh hiện vẫn ưu tiên duy trì hoạt động ổn định nhằm giữ niềm tin thị trường.
Ở chiều ngược lại, một số doanh nghiệp lựa chọn chiến lược “hấp thụ chi phí” để bảo vệ nhu cầu. Công ty du lịch Jet2 tuyên bố không áp dụng phụ phí nhiên liệu trong mùa cao điểm hè. Giám đốc điều hành Steve Heapy cho biết: “Du khách xứng đáng được tận hưởng kỳ nghỉ mà không phải lo lắng về chi phí phát sinh, và họ có thể hoàn toàn yên tâm khi đặt dịch vụ với Jet2”.
Việc nới lỏng quy định slot cho thấy cách tiếp cận linh hoạt của Chính phủ Anh trong điều tiết ngành hàng không: ưu tiên ổn định hệ thống thay vì áp dụng cứng nhắc các tiêu chuẩn vận hành trong giai đoạn bất định.
Tuy nhiên, hiệu quả của chính sách sẽ phụ thuộc vào diễn biến thực tế của thị trường nhiên liệu. Nếu rủi ro nguồn cung gia tăng, áp lực tài chính và tranh chấp quyền lợi giữa hãng bay và hành khách có thể trở nên rõ nét hơn trong mùa cao điểm sắp tới.
