Chính phủ Canada ngày 8/6 công bố chương trình cho vay mới dành cho các hãng hàng không trong nước nhằm giúp ngành vượt qua cú sốc giá nhiên liệu đang gia tăng do xung đột tại Trung Đông.
Theo kế hoạch, mỗi hãng hàng không đủ điều kiện có thể vay tối đa 150 triệu CAD (khoảng 107,5 triệu USD – khoảng 2.800 tỷ đồng) trong bối cảnh giá nhiên liệu máy bay tăng mạnh đang buộc nhiều doanh nghiệp phải cắt giảm chuyến bay và hạ dự báo lợi nhuận.
Bộ trưởng Tài chính Canada François-Philippe Champagne cho biết chi phí nhiên liệu leo thang đang gây áp lực lớn lên bảng cân đối kế toán của các hãng hàng không. Chính phủ kỳ vọng chương trình sẽ giúp duy trì các dịch vụ vận tải hàng không đáng tin cậy, bảo vệ việc làm và hạn chế tác động của giá vé tăng đối với hành khách.
Để tiếp cận nguồn vốn, các hãng hàng không phải cam kết duy trì việc làm trong nước, hạn chế chi trả cổ tức và lương thưởng cho lãnh đạo cấp cao, đồng thời ưu tiên mua sắm trong nước. Chính phủ cho biết các điều khoản hỗ trợ sẽ được xem xét riêng cho từng trường hợp thay vì áp dụng một công thức cố định.
Nguyên nhân dẫn đến gói hỗ trợ lần này là cuộc khủng hoảng nhiên liệu kéo dài sau khi chiến sự tại Trung Đông làm gián đoạn hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz, tuyến đường trung chuyển gần 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Giá nhiên liệu máy bay tăng vọt đã khiến chi phí khai thác của các hãng hàng không leo thang trong nhiều tháng liên tiếp.
Ngày 7/6 vừa qua, Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) dự báo lợi nhuận của các hãng hàng không lớn tại Bắc Mỹ sẽ giảm khoảng 3 tỷ USD trong năm nay, từ 12,4 tỷ USD trong năm 2025 xuống còn 9,4 tỷ USD trong năm nay, tương đương tỷ lệ lợi nhuận ròng giảm từ 3,5% xuống còn 2,5%.
Dù nhu cầu đi lại vẫn duy trì ổn định, nhiều hãng hàng không Canada đã phải cắt giảm các tuyến bay kém hiệu quả, tăng giá vé và áp dụng phụ phí nhiên liệu để bảo vệ lợi nhuận.
Air Canada đã cắt bỏ ít nhất sáu tuyến bay và hạ dự báo lợi nhuận năm 2026 khoảng 200 triệu USD. Trong khi đó, WestJet thông báo cắt giảm công suất khai thác, ảnh hưởng tới gần 6% tổng số chuyến bay trong tháng 6/2026.
Theo dữ liệu từ nền tảng du lịch Kayak, giá vé khứ hồi hạng phổ thông giữa các thành phố tại Canada đã tăng 17% vào cuối tháng 5/2026 so với cùng kỳ năm trước.
Tuy nhiên, hai hãng hàng không lớn nhất Canada lại không mặn mà với chương trình hỗ trợ của chính phủ. Air Canada cho biết hãng sở hữu bảng cân đối tài chính đủ mạnh để ứng phó với biến động giá nhiên liệu và có thể tự điều chỉnh hoạt động kinh doanh.
WestJet thậm chí công khai phản đối chương trình. Hãng cho rằng Ottawa đang đứng trước lựa chọn giữa việc tiếp tục các khoản trợ cấp gây méo mó thị trường hoặc xây dựng một môi trường cạnh tranh bền vững hơn cho ngành hàng không Canada.
WestJet cũng nhắc lại việc chính phủ từng xóa khoảng 380 triệu USD nợ liên quan đến COVID-19 cho công ty mẹ của Air Transat, cho rằng các khoản hỗ trợ như vậy thực chất là trợ cấp từ tiền thuế của người dân.
Ngược lại, Air Transat và Porter Airlines hoan nghênh sáng kiến mới và cho biết sẽ nghiên cứu khả năng tham gia chương trình. Flair Airlines cho biết hãng vẫn đang ứng phó với khủng hoảng nhiên liệu bằng các biện pháp kiểm soát chi phí và nâng cao hiệu quả hoạt động.
Các chuyên gia nhận định cuộc khủng hoảng hiện nay đang làm lộ rõ sự khác biệt giữa các hãng hàng không lớn và các hãng giá rẻ. Những doanh nghiệp như Air Canada có lợi thế nhờ lượng khách doanh nhân ổn định, chương trình khách hàng thân thiết và các hợp đồng phòng ngừa rủi ro giá nhiên liệu.
Theo nhà phân tích Cameron Doerksen của National Bank, Air Canada có thể bù đắp từ 50% đến 60% phần chi phí nhiên liệu tăng thêm trong quý II nhờ các biện pháp phòng ngừa rủi ro và khả năng tăng giá vé.
Trong khi đó, các hãng hàng không giá rẻ dễ bị tổn thương hơn do nhiên liệu chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí vận hành và khả năng tăng giá vé bị hạn chế.
Đây là lần thứ hai kể từ đại dịch COVID-19 Ottawa triển khai hỗ trợ tài chính trực tiếp cho ngành hàng không. Trước đó, năm 2021, Air Canada từng đạt thỏa thuận cứu trợ trị giá 5,9 tỷ CAD với chính phủ liên bang. Ngoài ra, đầu năm 2026, Canada cũng tạm thời miễn thuế tiêu thụ đặc biệt đối với nhiên liệu hàng không đến tháng 9 nhằm giảm bớt áp lực chi phí cho các hãng bay.
Quan điểm của Canada trái ngược với Mỹ. Tháng 5/2026, Bộ trưởng Giao thông Vận tải Mỹ Sean Duffy cho biết chính phủ không có kế hoạch cứu trợ các hãng hàng không giá rẻ, bất chấp đề xuất hỗ trợ 2,5 tỷ USD từ các doanh nghiệp trong ngành. Ông cho rằng các hãng nên tìm kiếm nguồn vốn từ khu vực tư nhân thay vì dựa vào ngân sách nhà nước.
Tác động từ giá nhiên liệu tăng cao đã bắt đầu xuất hiện rõ rệt. Tháng 5 vừa qua, hãng hàng không giá rẻ Spirit Airlines của Mỹ phải ngừng hoạt động sau khi chi phí nhiên liệu tăng mạnh làm xói mòn khả năng tài chính. Mới đây nhất, S&P Global Ratings đã hạ xếp hạng tín nhiệm của JetBlue xuống mức CCC+, cho rằng chi phí nhiên liệu leo thang đang làm gia tăng thua lỗ và kéo dài quá trình phục hồi của hãng.
Những diễn biến này cho thấy giá nhiên liệu đang trở thành thách thức lớn nhất của ngành hàng không toàn cầu. Trong khi nhiều chính phủ vẫn tranh luận về mức độ hỗ trợ phù hợp, Canada đã lựa chọn hành động sớm nhằm bảo vệ năng lực vận tải hàng không, việc làm và khả năng cạnh tranh của ngành trước một cuộc khủng hoảng chi phí chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
