Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) vừa hạ mạnh triển vọng tài chính của ngành hàng không toàn cầu năm 2026 khi cuộc chiến tại Trung Đông và cú sốc giá nhiên liệu đang tạo ra áp lực lớn lên hoạt động của các hãng bay trên toàn thế giới.
Tại Đại hội đồng thường niên lần thứ 82 của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) và Hội nghị Thượng đỉnh Vận tải Hàng không Thế giới tại Rio de Janeiro (Brazil) từ 6 đến 8/6/2026 vừa qua, đại diện IATA đưa ra dự báo, lợi nhuận hoạt động năm 2026 dự kiến đạt 48,0 tỷ USD (giảm so với 76,4 tỷ USD năm 2025) với tỷ suất lợi nhuận hoạt động là 4,1% (giảm so với 7,2% năm 2025).
Lợi nhuận ròng toàn ngành chỉ còn khoảng 23 tỷ USD trong năm 2026, giảm gần một nửa so với mức 45 tỷ USD ước đạt năm 2025 và thấp hơn rất nhiều so với dự báo trước đó là 41 tỷ USD. Tỷ suất lợi nhuận ròng cũng giảm từ 4,2% xuống còn 2%, trong khi lợi nhuận bình quân trên mỗi hành khách chỉ còn 4,5 USD, bằng một nửa so với mức 9,10 USD đạt được trong năm 2025.
Ông Willie Walsh, Tổng giám đốc IATA, cho biết các hãng hàng không đang phải đối mặt với tác động kép từ chiến tranh Trung Đông và giá nhiên liệu tăng mạnh. Giá nhiên liệu máy bay dự kiến tăng gần 70% trong năm 2026, buộc các hãng phải tăng giá vé và cải thiện hiệu quả hoạt động để bù đắp chi phí. Tuy nhiên, những biện pháp này không đủ để duy trì mức lợi nhuận như năm 2025.
Đáng chú ý, tỷ suất lợi nhuận trên vốn đầu tư (ROIC) của ngành được dự báo chỉ đạt 4,3%, thấp hơn đáng kể so với chi phí vốn bình quân 8,5%. Điều này tiếp tục phản ánh điểm yếu mang tính cấu trúc của ngành hàng không khi khả năng sinh lời thường thấp hơn chi phí sử dụng vốn.
Dù lợi nhuận suy giảm, doanh thu toàn ngành vẫn được dự báo đạt mức kỷ lục 1.165 nghìn tỷ USD trong năm 2026, tăng 9,4% so với 1.065 nghìn tỷ USD năm 2025. Số lượng hành khách dự kiến tăng lên 5,1 tỷ lượt tăng 2,4% so với năm 2025, trong khi hệ số ghế sử dụng tiếp tục lập kỷ lục mới ở mức 84%. Con số này cao hơn mức 83,5% của năm 2025.
Doanh thu vận chuyển hành khách được dự báo đạt 839 tỷ USD, tăng 9,2% nhờ giá vé tăng khoảng 7% để bù đắp chi phí nhiên liệu. Doanh thu vận tải hàng hóa cũng tăng 7,2%, đạt 162 tỷ USD, chủ yếu nhờ giá cước cao hơn thay vì tăng trưởng sản lượng.
Một điểm đáng chú ý là doanh thu phụ trợ như hành lý, lựa chọn chỗ ngồi và các dịch vụ bổ sung khác dự kiến tăng 12,6%, đạt 165 tỷ USD. Đây sẽ là lần đầu tiên kể từ năm 2019 doanh thu phụ trợ đóng góp nhiều hơn doanh thu vận tải hàng hóa.
Tuy nhiên, tốc độ tăng doanh thu vẫn thấp hơn đáng kể mức tăng 13% của tổng chi phí hoạt động. Chi phí toàn ngành dự kiến lên tới 1.117 nghìn tỷ USD, khiến lợi nhuận bị thu hẹp đáng kể.
Yếu tố gây áp lực mạnh nhất lên ngành hàng không năm 2026 là chi phí nhiên liệu. IATA dự báo chi phí nhiên liệu toàn ngành sẽ tăng gần 40%, từ 252 tỷ USD năm 2025 lên 350 tỷ USD. Giá dầu Brent trung bình được dự báo ở mức 95 USD/thùng, tăng 37% so với năm trước, trong khi giá nhiên liệu máy bay có thể lên tới 152 USD/thùng, tăng gần 70% so với 90 USD năm 2025.
Dù các hãng hàng không đã phòng ngừa rủi ro giá nhiên liệu cho khoảng một phần ba nhu cầu tiêu thụ trong năm, biện pháp này chỉ giúp giảm bớt tác động ngắn hạn. Nhiều hãng vẫn chịu rủi ro lớn do chênh lệch giữa giá dầu thô và nhiên liệu máy bay tăng lên mức kỷ lục ở mức trung bình 57 USD/thùng.
Tổng lượng nhiên liệu tiêu thụ trong năm 2026 dự kiến sẽ không thay đổi so với năm 2025, ở mức 104 tỷ gallon. Hệ quả là tỷ trọng chi phí nhiên liệu trong tổng chi phí hoạt động tăng từ 25,4% lên 31,4%, trở thành khoản chi lớn nhất của ngành.
Bên cạnh đó, các hãng hàng không còn phải đối mặt với chi phí môi trường ngày càng tăng. Chi phí tuân thủ chương trình giảm phát thải CORSIA ước từ 1,2-1,6 tỷ USD, trong khi chi phí bổ sung cho nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) dự kiến đạt 4,3 tỷ USD với khối lượng dự kiến là 2,4 triệu tấn SAF (chiếm 0,8% tổng lượng tiêu thụ nhiên liệu).
Ngoài chi phí nhiên liệu, ngành hàng không vẫn đang chịu ảnh hưởng từ tình trạng đứt gãy chuỗi cung ứng kéo dài sau đại dịch.
Đến tháng 5/2026, lượng đơn đặt hàng máy bay tồn đọng trên toàn cầu đã lên tới 18.100 chiếc, tăng từ 17.000 chiếc vào năm 2024, con số này tương đương hơn 50% đội bay đang hoạt động trên thế giới. Tốc độ bàn giao máy bay mới vẫn không đủ để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng.
Việc thiếu máy bay khiến các hãng phải kéo dài thời gian khai thác đội bay cũ, làm tăng chi phí bảo dưỡng, trong khi giá thuê máy bay leo lên mức kỷ lục. Tình trạng này không chỉ làm giảm khả năng mở rộng công suất mà còn làm chậm quá trình nâng cao hiệu quả nhiên liệu và giảm phát thải của ngành.
Tác động của cuộc chiến Trung Đông đang lan rộng ra toàn bộ ngành hàng không nhưng mức độ ảnh hưởng khác nhau giữa các khu vực.
Trung Đông là khu vực duy nhất được dự báo thua lỗ tới 4,3 tỷ USD trong năm 2026, trước đó trong năm 2025 khu vực này ghi nhận lãi ròng 7,2 tỷ USD, tương đương tỷ lệ lợi nhuận ròng giảm mạnh từ 9,4% trong năm 2025 xuống mức âm 6,1% trong năm 2026. Việc đóng cửa hoặc hạn chế không phận, hủy chuyến, mất lượng khách trung chuyển và chi phí nhiên liệu tăng mạnh đang làm suy yếu mô hình trung tâm trung chuyển vốn là thế mạnh của các hãng hàng không vùng Vịnh.
Ngược lại, một số khu vực như châu Á - Thái Bình Dương và châu Âu được hưởng lợi phần nào từ việc lưu lượng hành khách và hàng hóa chuyển hướng khỏi các trung tâm Trung Đông. Tuy nhiên, những lợi ích này phần lớn bị bào mòn bởi giá nhiên liệu cao hơn và các tuyến bay dài hơn do phải tránh các khu vực xung đột.
Theo dự báo của IATA, lợi nhuận ròng khu vực châu Á - Thái Bình Dương giảm từ 9,8 tỷ USD trong năm 2025 xuống còn 6,6 tỷ USD trong năm 2026. Tương đương mức lợi nhuận ròng giảm từ 3,5% xuống còn 2,1%. Khu vực châu Âu, lợi nhuận ròng giảm từ 13 tỷ USD của năm 2025 xuống còn 9,6 tỷ USD trong năm nay, tương đương tỷ lệ lợi nhuận ròng giảm từ 4,5% xuống còn 3,1%.
Bắc Mỹ vẫn là khu vực có khả năng chống chịu tốt hơn nhờ lợi nhuận tích lũy trong những năm gần đây, dù chi phí lao động và nhiên liệu gia tăng đang tạo áp lực lớn. Lợi nhuận ròng của khu vực này giảm từ 12,4 tỷ USD trong năm 2025 xuống còn 9,4 tỷ USD trong năm nay, tương đương tỷ lệ lợi nhuận ròng giảm từ 3,5% xuống còn 2,5%.
Trong khi đó, Mỹ Latinh và châu Phi tiếp tục đối mặt với các hạn chế về vốn, cơ sở hạ tầng và khả năng mở rộng đội bay. Theo dự báo của IATA, lợi nhuận ròng của khu vực Mỹ Latinh giảm từ 1,9 tỷ USD trong năm 2025 xuống còn 1,2 tỷ USD trong năm nay, tương đương tỷ lệ lợi nhuận ròng giảm từ 3,8% xuống còn 2,1%.
Mặc dù môi trường kinh doanh trở nên khó khăn hơn, nhu cầu đi lại bằng đường hàng không vẫn được đánh giá là tương đối khả quan.
Khảo sát của IATA tại 15 quốc gia cho thấy 97% hành khách hài lòng với trải nghiệm bay gần nhất, 88% cho rằng hàng không mang lại lợi ích cho cuộc sống và 89% đánh giá kết nối hàng không có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế.
Khoảng 41% người được hỏi dự định đi lại nhiều hơn trong 12 tháng tới, trong khi 52% dự kiến duy trì mức đi lại hiện tại. Đáng chú ý, 91% cho rằng đi máy bay là an toàn, bất chấp những bất ổn địa chính trị đang diễn ra.
Tuy nhiên, người tiêu dùng đang trở nên nhạy cảm hơn với giá cả. Có tới 83% hành khách cho biết họ quan tâm nhiều hơn đến chi phí đi lại và 86% dự đoán giá vé sẽ tiếp tục biến động theo diễn biến của giá dầu.
Theo IATA, ngành hàng không toàn cầu vẫn cho thấy khả năng chống chịu đáng kể trước cú sốc năng lượng và bất ổn địa chính trị. Tuy nhiên, với biên lợi nhuận chỉ còn khoảng 2%, các hãng hàng không sẽ phải đối mặt với một năm 2026 đầy thách thức khi bất kỳ biến động nào về chi phí hoặc nhu cầu đều có thể ảnh hưởng mạnh đến khả năng sinh lời của toàn ngành.
