Trung Quốc có mạng lưới hàng không lớn thứ hai thế giới và có mạng lưới đường sắt cao tốc lớn nhất thế giới. Hai loại hình này được quy hoạch để bổ trợ chứ không hề cạnh tranh với nhau.
Quy mô hàng không và đường sắt Trung Quốc lớn tới mức nào?
Theo cơ quan hàng không dân dụng Trung Quốc (CAAC), Trung Quốc hiện đang có khoảng 260 sân bay dân dụng đang khai thác. Mục tiêu đến năm 2035 là khoảng 450 sân bay. Đây là thị trường hàng không lớn thứ hai thế giới chỉ sau nước Mỹ.
Những năm gần đây, lượng khách nội địa thường vượt 700 triệu lượt/năm. Trung Quốc có rất nhiều những sân bay quốc tế lớn như Beijing Capital, Beijing Daxing, Shanghai Pudong, Guangzhou Baiyun hay Shenzhen Bao'an với hàng trăm triệu lượt khách mỗi năm. Quy mô hàng không Trung Quốc gần bằng toàn bộ thị trường châu Âu cộng lại.
Trung Quốc hiện có khoảng hơn 60 hãng hàng không dân dụng đang hoạt động, với nhóm "Big Three" là Air China, China Eastern Airlines và China Southern Airlines, mỗi hàng đặt trụ sở tại 1 nơi khác nhau.
Air China là hãng hàng không quốc gia đặt trụ sở tại Bắc Kinh, mạnh về đường bay quốc tế. China Eastern Airlines có trụ sở đặt tại Thượng Hải với đội bay trên 800 máy bay. China Southern Airlines có trụ sở tại Quảng Châu, từng là hãng lớn nhất châu Á theo số lượng máy bay.
Ngoài ra Trung Quốc còn có hàng loạt các hãng lớn như Hainan Airlines, Sichuan Airlines, XiamenAir, Spring Airlines Juneyao Air, Tibet Airlines... phục vụ cho nhiều đối tượng khách hàng khác nhau trên một phạm vi lãnh thổ rộng lớn.
Hàng không đứng thứ 2, còn đường sắt thì đứng đầu thế giới. Trung Quốc hiện có hơn 50.000 km đường sắt cao tốc, chiếm hơn 70% tổng chiều dài đường sắt cao tốc toàn cầu.
Những chuyến tàu thương mại của Trung Quốc có tốc độ chạy tàu lên tới 350km/h hoặc thậm chí 400km/h. Tàu sắt cao tốc chạy các tuyến đường dài hàng nghìn km như Thượng Hải - Hàng Châu, Bắc Kinh - Thiên Tân, Quảng Châu - Thâm Quyến hay Bắc Kinh - Tế Nam.
Nguyên tắc quy hoạch để kết hợp hàng không với đường sắt
Câu hỏi đặt ra là 1 hệ thống đường sắt ưu việt, hiện đại, công nghệ cao với tốc độ chạy tàu 350km/h thì liệu có cạnh tranh với hàng không hay không?
Với 1 tuyến đường dài khoảng hơn 1000km và với tốc độ chạy tàu 350 km/h, hàng không gần như sẽ không còn lợi thế trước đường sắt. Chẳng hạn với tuyến Bắc Kinh - Thượng Hải 1.300 km, máy bay sẽ chỉ mất 2 giờ để hoàn thành chặng đường này. Nhưng với đặc trưng của di chuyển hàng không, khách hàng sẽ phải có thêm các công đoạn gồm check-in, soi chiếu, di chuyển đến sân bay, do đó tổng thời gian sẽ lên đến 5-6 giờ.
Trong khi đó, với tàu cao tốc công nghệ cao và kết nối cực tốt của Trung Quốc, khách hàng sẽ chỉ mất khoảng hơn 4 giờ để đi từ trung tâm thành phố Bắc Trung tới đúng trung tâm thành phố Thượng Hải. Kết quả là hàng không đã mất một phần lớn thị phần trên tuyến này, khách hàng lựa chọn di chuyển bằng tài cao tốc nhiều hơn.
Tuy bị cạnh tranh từ đường sắt, hàng không Trung Quốc vẫn phát triển cực mạnh bởi diện tích của Trung Quốc quá rộng lớn, những tuyến như Bắc Kinh – Quảng Châu (1900km) hay Bắc Kinh – Côn Minh (21.000km) vẫn đông cả khách dùng máy bay lẫn tàu cao tốc. Những hành trình dài hơn như Thượng Hải – Urumqi (3300km) hay Quảng Châu – Kashgar (4000km), khách hàng lựa chọn máy bay chứ không đi tàu.
Với những vùng có địa hình núi cao, sa mạc hoặc khoảng cách quá xa như Tây Tạng, Tân Cương, Nội Mông, Thanh Hải, hàng không gần như không thể thay thế.
Với sự phát triển mạnh mẽ của cả 2 ngành hàng không và đường sắt, Trung Quốc đã đặt ra chiến lược quy hoạch với mục tiêu không để đường sắt và hàng không cạnh tranh trực diện mà hỗ trợ cho nhau.
Quy hoạch này được cụ thể hóa một cách gần gũi, dễ hiểu là "đường sắt ăn ngắn, hàng không ăn dài". Nguyên tắc được đề ra dựa trên độ dài tuyến đường: nếu khoảng cách dưới 800 km, đường sắt cao tốc sẽ được ưu tiên, với khoảng cách từ 800 đến 1.200 km thì hàng không và đường sắt sẽ phải cạnh tranh, còn trên 1.200 km thì sẽ ưu tiên hàng không.
Một điều còn ít thấy ở các nước nhưng đã được thực hiện ở Trung Quốc, đó là việc sân ga tàu cao tốc được xây ngầm ngay ngay dưới nhà ga hành khách của sân bay. Hành khách có thể xuống tàu cao tốc và đi thẳng vào nhà ga máy bay chỉ trong vài phút.
Hệ thống nhà ga tàu cao tốc – sân bay, hệ thống đường sắt – đường bay tại Trung Quốc được tính toán kết nối như 1 mạng nhện khổng lồ phủ kín một diện tích khổng lồ, có tính kết nối cao sao cho có thể đi đến mọi mơi 1 cách nhanh chóng, tiện lợi, dễ dàng nhất và tốn ít chuyến nhất. Cả 2 hệ thống đều đang được ứng dụng các công nghệ mới, ứng dụng AI để tối ưu hóa hành trình di chuyển và trải nghiệm khách hàng.
Năm 2025, Trung Quốc đã vận hành trơn tru hơn 50.000 km đường sắt cao tốc và 260 sân bay dân dụng trên lãnh thổ. Trung Quốc đã quy hoạch và đang hướng tới nâng lên thành 70.000 km đường sắt cao tốc và khoảng 450 sân bay vào năm 2035.
Bằng những quy hoạch hợp lý và khoa học, Trung Quốc đã giúp hành khách không phải lựa chọn "tàu cao tốc hay máy bay" mà chọn "tàu cao tốc và máy bay". Trung Quốc xem tàu cao tốc là phương tiện gom khách từ các thành phố vệ tinh về các trung tâm lớn, còn hàng không là công cụ kết nối những khoảng cách hàng nghìn km trong một quốc gia có diện tích gần bằng cả châu Âu cộng lại.
Mô hình giao thông quy mô lớn nhất thế giới hiện nay của Trung Quốc, sự kết hợp đường sắt và sân bay trở thành giống như mạch máu kết nối thúc đẩy nền kinh tế, phục vụ việc đi lại của đất nước với hơn 1,4 tỉ dân, chiếm 17% dân số thế giới.
