Boeing đang đối mặt với bài toán tốn kém và phức tạp khi phải nâng cấp hơn 30 chiếc Boeing 777X sản xuất sớm hơn thời điểm dòng máy bay này được chứng nhận.
Sau nhiều năm trì hoãn chứng nhận, Boeing hiện phải triển khai một chiến dịch sửa đổi quy mô lớn đối với toàn bộ số máy bay tồn kho để cập nhật các thay đổi thiết kế phát sinh trong quá trình thử nghiệm và chứng nhận dòng Boeing 777X. Quy trình này được gọi là “tích hợp thay đổi” (change incorporation), và theo chính CEO Kelly Ortberg, có thể sẽ mất “nhiều năm” mới hoàn thành.
Giám đốc điều hành Kelly Ortberg cho biết: khoảng 30 máy bay 777X đã được chế tạo sẽ cần phải trải qua quy trình "tích hợp thay đổi" trước khi có thể được giao. Những máy bay này chiếm không gian lưu trữ quý giá tại Sân bay Quốc tế Seattle Paine Field, tiêu tốn thêm nguồn lực và không thể tạo ra doanh thu cho đến khi việc sửa chữa cần thiết hoàn tất.
Vấn đề nằm ở chỗ phần lớn những chiếc Boeing 777X này đã được sản xuất từ rất sớm, trước khi chương trình gặp hàng loạt thay đổi kỹ thuật và quy định an toàn mới. Điều đó khiến chúng trở thành những chiếc máy bay “không đồng nhất” so với tiêu chuẩn cuối cùng mà Boeing muốn đưa vào khai thác thương mại.
Theo Leeham News, ít nhất hai khách hàng lớn của Boeing 777X đã bày tỏ nghi ngờ về việc tiếp nhận các máy bay tồn kho, trong đó có Emirates - khách hàng lớn nhất của chương trình này. Chủ tịch Emirates, Sir Tim Clark, trước đây từng công khai tuyên bố hãng không muốn nhận các máy bay lưu kho do khối lượng sửa chữa và cải tiến cần thực hiện là quá lớn.
Một hãng hàng không khác được cho là cũng đã từ chối tiếp nhận các khung thân tồn kho, trong khi nhiều khách hàng khác tỏ ra không hài lòng với khả năng phải nhận những chiếc máy bay đã nằm nhiều năm trong kho thay vì các máy bay sản xuất mới.
Mối lo của các hãng hàng không không chỉ nằm ở hình ảnh hay yếu tố tâm lý. Các máy bay được sản xuất sớm thường có nguy cơ phát sinh chi phí bảo trì cao hơn do trải qua nhiều lần tháo lắp, sửa đổi và thay đổi cấu hình trong thời gian dài. Ngoài ra, lịch sử kỹ thuật phức tạp của những chiếc máy bay này cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp tới giá trị bán lại trong tương lai - yếu tố đặc biệt quan trọng đối với các hãng khai thác đội bay lớn.
Chương trình Boeing 777X được khởi động vào năm 2013 như một bước phát triển tự nhiên của dòng máy bay 777 thành công, hứa hẹn nâng cao hiệu quả nhiên liệu, thiết kế cánh được cải tiến và động cơ mới, lớn hơn. Mục tiêu là mang lại cho Boeing lợi thế cạnh tranh trong thị trường máy bay thân rộng đường dài đầy cạnh tranh, vốn bị thống trị bởi dòng A350 thành công của Airbus , đồng thời cung cấp cho các hãng hàng không sức chứa và hiệu quả lớn hơn. Do đó, Boeing 777X có các tính năng nổi bật như động cơ GE9X và đầu cánh gập cải tiến. Nó bao gồm hai biến thể chính: Boeing 777-9 (426 chỗ ngồi) và Boeing 777-8 (395 chỗ ngồi).
Ban đầu, Boeing dự kiến đưa Boeing 777X vào khai thác từ năm 2020. Tuy nhiên tính đến đầu năm 2026, nó vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm bay và việc giao hàng dự kiến sẽ bắt đầu vào năm 2027 sau nhiều lần trì hoãn. Trong thời gian đó, Boeing tiếp tục sản xuất một số lượng đáng kể máy bay trước khi chứng nhận hoàn tất, khiến số lượng khung thân tồn kho ngày càng phình to.
Theo những thông tin được công bố, mẫu Boeing 777-8 có giá niêm yết khoảng 410,2 triệu USD, trong khi mẫu Boeing 777-9 có giá niêm yết khoảng 442,2 triệu USD. Dù giá bán thực tế cho các hãng hàng không được chiết khấu sâu, nhưng với hơn 30 máy bay nằm “tồn kho” vì chương trình Boeing 777X chậm được chứng nhận và đối diện nguy cơ không thể bàn giao do các hãng hàng không từ chối nhận hàng, số tiền nhà sản xuất máy bay Mỹ chôn vốn có thể lên tới cả chục tỷ USD.
Tình huống hiện tại khiến giới quan sát liên tưởng mạnh tới bài học cay đắng mà Boeing từng trải qua với dòng Boeing 787 Dreamliner đời đầu, thường bị gọi là “Terrible Teens” hay “những chiếc máy bay tuổi teen tồi tệ”.
Đây là những chiếc Dreamliner được sản xuất trong giai đoạn Boeing còn gặp khó khăn lớn về quy trình sản xuất và chứng nhận. Dù cuối cùng hãng đã khắc phục được các vấn đề kỹ thuật, nhiều hãng hàng không vẫn không muốn nhận các máy bay đời đầu này vì lo ngại về chất lượng chế tạo và lịch sử sửa đổi phức tạp.
Kết quả là Boeing buộc phải bán nhiều chiếc với mức giá giảm sâu, thậm chí một số máy bay gần như không bao giờ được khai thác thương mại thực sự. Một ví dụ điển hình là chiếc Dreamliner thứ 17 từng được Boeing chế tạo chỉ bay khoảng 13 giờ trước khi bị tháo dỡ lấy phụ tùng.
Giám đốc điều hành Boeing, Kelly Ortberg cho biết công ty đã thành lập một nhóm chuyên trách để quản lý chương trình nâng cấp dòng máy bay 777X. Mục tiêu là đưa tất cả các máy bay đang lưu kho về một tiêu chuẩn cấu hình chung trước khi áp dụng các sửa đổi cuối cùng để chứng nhận và giao hàng.
Hiện Boeing đã phải tái sử dụng một phần dây chuyền lắp ráp cuối cùng trước đây dành cho Boeing 747 tại nhà máy Everett làm nơi thực hiện công việc sửa đổi các máy bay Boeing 777X. Những cơ sở kiểu này từng được giới nội bộ gọi là “nhà máy bóng tối” thuật ngữ xuất hiện trong thời kỳ Boeing phải sửa chữa hàng loạt máy bay Boeing 787 và Boeing 737 MAX.
Việc phải duy trì các dây chuyền sửa đổi quy mô lớn trong nhiều năm sẽ tạo ra áp lực tài chính đáng kể đối với Boeing, đặc biệt trong bối cảnh hãng vẫn đang phục hồi sau khủng hoảng Boeing 737 MAX và các vấn đề sản xuất kéo dài trên nhiều chương trình khác.
Dù vậy, nghịch lý là niềm tin của thị trường đối với Boeing 777X vẫn chưa sụp đổ. Dòng máy bay thân rộng mới này hiện đã nhận hơn 600 đơn đặt hàng chắc chắn, bao gồm đơn hàng 28 chiếc từ một khách hàng giấu tên hồi đầu tháng 5/2026.
Emirates vẫn là khách hàng lớn nhất với tổng cộng 270 chiếc đã đặt mua sau khi bổ sung thêm 65 máy bay tại Dubai Airshow 2025. Ngoài ra, Qatar Airways cũng đặt mua 124 chiếc, trong khi các khách hàng lớn khác gồm Lufthansa, Singapore Airlines, Cathay Pacific, Korean Air và Etihad Airways vẫn tiếp tục đặt cược vào chương trình này.
Chiếc Boeing 777X đầu tiên dự kiến được giao cho Lufthansa hiện đang trải qua các thử nghiệm cuối cùng với khoang hành khách hoàn chỉnh và nhiều khả năng sẽ được bàn giao vào đầu năm 2027. Đáng chú ý, đây gần như chắc chắn sẽ là một máy bay sản xuất mới thay vì một chiếc đã lưu kho nhiều năm.
Điều đó phản ánh thực tế rằng ngay cả khi Boeing 777X vẫn được xem là tương lai của phân khúc máy bay thân rộng đường dài, Boeing giờ đây phải giải quyết không chỉ bài toán kỹ thuật mà còn cả cuộc khủng hoảng niềm tin đối với chính những chiếc máy bay mà họ đã sản xuất quá sớm.
