Boeing loại bỏ một chiếc 777-9 hoàn toàn mới trước khi được chứng nhận, cho thấy hệ lụy nghiêm trọng từ quá trình phát triển và phê duyệt kéo dài dòng máy bay này.
Boeing loại bỏ một chiếc 777-9 hoàn toàn mới trước khi được chứng nhận, cho thấy hệ lụy nghiêm trọng từ quá trình phát triển và phê duyệt kéo dài dòng máy bay này.
Theo Jon Ostrower của The Air Current, chiếc máy bay mang số hiệu WH007 ban đầu được dành cho Emirates, khách hàng lớn nhất của Boeing 777X với đơn đặt hàng lên tới 270 máy bay.
Tuy nhiên, Boeing kết luận việc loại bỏ chiếc máy bay sẽ kinh tế hơn so với tân trang, sửa đổi để đưa nó về cấu hình mới nhất và tiếp tục hoàn tất quá trình thử nghiệm, chứng nhận cũng như giao hàng.
Chiếc WH007 được chế tạo vào năm 2019 và từng được sơn một phần theo màu sắc của Emirates. Tuy nhiên, máy bay chưa bao giờ được lắp động cơ, chưa từng cất cánh và phải nằm tại Paine Field trong khoảng sáu năm trước khi bị tháo dỡ tại Everett vào cuối năm 2025.
Việc Boeing loại bỏ WH007 không đơn thuần là câu chuyện về một khung máy bay không được đưa vào khai thác. Chiếc Boeing 777-9 này là ví dụ điển hình cho vấn đề phát sinh khi quá trình chứng nhận kéo dài quá lâu.
Trong thời gian Boeing 777X chờ được cấp chứng nhận, Boeing liên tục phải thực hiện các thay đổi về thiết kế, hệ thống, cấu trúc và động cơ để đáp ứng yêu cầu của Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) cũng như các tiêu chuẩn mới.
Điều đó khiến những chiếc Boeing 777-9 được chế tạo từ những năm đầu của chương trình ngày càng khác biệt so với cấu hình cuối cùng. Sau nhiều năm nằm kho, việc đưa chúng trở lại trạng thái sẵn sàng khai thác có thể đòi hỏi sửa chữa, nâng cấp và thay thế hàng loạt bộ phận.
Trong trường hợp của WH007, Boeing đánh giá chi phí và thời gian cần thiết để tân trang không còn hợp lý về mặt kinh tế. Thay vì tiếp tục đầu tư vào một khung máy bay đã nằm im nhiều năm, nhà sản xuất lựa chọn cắt lỗ và tháo dỡ.
Một số chiếc Boeing 777-9 khác cũng đang phải trải qua quá trình sửa chữa và nâng cấp. Với những máy bay không còn phù hợp để hoàn thiện, Boeing có thể tháo dỡ các bộ phận còn giá trị để sử dụng làm phụ tùng, qua đó giảm chi phí.
Đây không phải vấn đề hoàn toàn mới đối với Boeing. Những trường hợp tương tự từng xuất hiện trên chương trình Boeing 787, khi một số máy bay được sản xuất sớm phải loại bỏ hoặc tháo dỡ sau thời gian dài không được giao cho khách hàng.
Một trong những nguyên nhân khiến Boeing rơi vào tình thế hiện nay bắt nguồn từ chính thành công ban đầu của Boeing 777X.
Boeing công bố chương trình Boeing 777X tại Triển lãm Hàng không Dubai năm 2013 và nhanh chóng nhận được sự quan tâm lớn từ các hãng hàng không. Hơn 250 đơn đặt hàng được công bố ngay tại sự kiện, với tổng giá trị gần 100 tỷ USD theo giá niêm yết.
Boeing 777X khi đó được định vị là thế hệ tiếp theo của dòng Boeing 777, hướng tới vai trò máy bay thân rộng chủ lực cho các đường bay dài. Boeing kỳ vọng những chiếc đầu tiên sẽ được giao từ năm 2020.
Với lượng đơn hàng lớn, nhà sản xuất bắt đầu chế tạo máy bay từ sớm, trong đó có khoảng 30 chiếc thuộc những lô sản xuất ban đầu dành cho các khách hàng như Lufthansa và Emirates.
Nhưng thời gian chứng nhận không diễn ra như kế hoạch. Khi chương trình bị kéo dài qua nhiều năm, những chiếc máy bay được chế tạo theo tiêu chuẩn ban đầu bắt đầu trở thành tài sản khó xử lý.
Nếu Boeing tiếp tục giữ chúng trong kho, hãng phải chịu chi phí bảo quản và vốn bị mắc kẹt. Nếu muốn giao cho khách hàng, máy bay phải được nâng cấp để đáp ứng cấu hình mới. Trong một số trường hợp, chi phí sửa chữa có thể cao cả phương án tháo dỡ.
Boeing 777X bị ảnh hưởng bởi hàng loạt vấn đề trong quá trình phát triển và chứng nhận.
Một trong những yếu tố quan trọng là cuộc khủng hoảng Boeing 737 MAX từ năm 2018-2019. Các vụ tai nạn liên quan đến Boeing 737 MAX khiến Boeing chịu sự giám sát chặt chẽ hơn từ FAA, đồng thời buộc hãng phải dành nguồn lực lớn để xử lý khủng hoảng và khôi phục niềm tin với cơ quan quản lý, khách hàng và hành khách.
Đối với Boeing 777X, quá trình chứng nhận vì thế trở nên phức tạp và kéo dài hơn dự kiến. Những vấn đề liên quan đến động cơ GE9X, các yêu cầu về cấu trúc và những bài kiểm tra cần thiết để đáp ứng tiêu chuẩn khai thác đường dài cũng góp phần đẩy lùi lịch trình.
Kết quả là thời điểm giao hàng dự kiến ban đầu vào năm 2020 liên tục bị lùi. Hiện Boeing dự kiến Boeing 777X được chứng nhận và bắt đầu giao hàng trong năm 2027, muộn khoảng bảy năm so với kế hoạch ban đầu.
Nếu tính từ thời điểm chương trình được công bố năm 2013, Boeing 777X có thể mất khoảng 14 năm trước khi chiếc máy bay thương mại đầu tiên được giao cho khách hàng.
Emirates, khách hàng lớn nhất và cũng là một trong những hãng theo sát chương trình Boeing 777X nhất. Tuy nhiên, sự kiên nhẫn của hãng đối với những chiếc máy bay được sản xuất từ giai đoạn đầu đang có giới hạn.
Chủ tịch Emirates, Tim Clark từng tuyên bố tại Triển lãm Hàng không Farnborough 2026 rằng, hãng không muốn nhận khoảng 10 hoặc 11 chiếc Boeing 777-9 đời đầu đã được Boeing chế tạo.
Lý do nằm ở tuổi đời của những chiếc máy bay này. Dù chưa từng chở hành khách, chúng đã được chế tạo từ nhiều năm trước và phải nằm trong kho trong thời gian dài. Nếu tiếp tục được nâng cấp để đáp ứng cấu hình chứng nhận mới, chi phí có thể rất lớn.
Đối với Emirates, việc nhận những chiếc máy bay mới nhưng đã trải qua nhiều năm lưu kho cũng không phù hợp với chiến lược duy trì đội bay trẻ.
Điều đáng chú ý là Emirates vẫn không từ bỏ Boeing 777X. Hãng thậm chí tiếp tục duy trì đơn hàng lớn đối với chương trình này. Vấn đề chỉ nằm ở những chiếc máy bay được sản xuất quá sớm và không còn phù hợp với yêu cầu hiện tại.
Một số hãng hàng không khác cũng được cho là có quan ngại tương tự. United Airlines từng được cho là quan tâm đến những chiếc Boeing 777-9 bị khách hàng từ chối, nhưng sau đó phủ nhận thông tin hãng sẽ trở thành khách hàng Mỹ đầu tiên của Boeing 777X.
Quá trình phát triển kéo dài khiến một câu hỏi ngày càng được đặt ra: liệu Boeing 777X có còn là một mẫu máy bay “thế hệ mới” khi bắt đầu được giao hàng?
Từ góc độ công nghệ, câu trả lời chưa chắc là có. Khi được giới thiệu năm 2013, Boeing 777X được thiết kế để trở thành máy bay thân rộng hai động cơ lớn và hiệu quả nhất trong phân khúc. Nhưng sau hơn một thập kỷ, ngành hàng không đã có thêm nhiều thay đổi về công nghệ, hiệu quả nhiên liệu và yêu cầu khai thác.
Tuy nhiên, Boeing 777X vẫn có những lợi thế quan trọng. Các hãng hàng không đang chờ giao máy bay có nhu cầu thay thế những đội bay cũ. Quan trọng hơn, hiện chưa có nhiều lựa chọn có thể thay thế trực tiếp Boeing 777X về sự kết hợp giữa sức chở lớn, tầm bay xa và hiệu quả nhiên liệu.
Đây cũng là lý do các khách hàng lớn vẫn tiếp tục theo đuổi chương trình bất chấp những lần trì hoãn.
Với Emirates, việc từ chối những chiếc Boeing 777-9 đời đầu không đồng nghĩa hãng quay lưng với dòng máy bay này. Ngược lại, đây có thể được xem là cách hãng bảo đảm họ sẽ nhận được những chiếc máy bay có cấu hình mới nhất và phù hợp nhất với yêu cầu khai thác.
Việc loại bỏ WH007 vì thế không phải một sự cố đơn lẻ mà phản ánh một vấn đề lớn hơn của chương trình Boeing 777X: sản xuất máy bay trước khi quá trình chứng nhận hoàn tất có thể biến lợi thế ban đầu thành gánh nặng tài chính nếu chương trình liên tục trì hoãn.
Boeing đã phải xử lý hàng chục chiếc Boeing 777-9 được chế tạo theo những tiêu chuẩn khác nhau. Một số được nâng cấp để giao cho khách hàng, một số tiếp tục nằm kho, trong khi những chiếc khác có thể được tháo dỡ để tận dụng phụ tùng.
Chi phí của những vấn đề này đã được phản ánh trong kết quả tài chính của Boeing. Chương trình Boeing 777X đã khiến nhà sản xuất phải gánh khoảng 15 tỷ USD chi phí kể từ khi bắt đầu.
WH007 vì vậy trở thành biểu tượng cho cái giá phải trả khi một chương trình máy bay kéo dài hơn dự kiến. Những chiếc máy bay chưa từng cất cánh nhưng vẫn có thể trở thành khoản lỗ lớn chỉ vì chúng được chế tạo quá sớm so với thời điểm sản phẩm thực sự sẵn sàng.
