Vận chuyển hàng hóa đặc biệt bao gồm động vật sống, hàng dễ hư hỏng và dược phẩm đang trở thành một lợi thế cạnh tranh mới của ngành vận tải hàng không toàn cầu.
Tầm quan trọng của lĩnh vực này sẽ được đặt làm trọng tâm thảo luận tại Hội nghị Hàng hóa Thế giới (WCS) do Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) tổ chức tại Lima (Peru) từ ngày 10-12/3, với chủ đề xuyên suốt là “Thúc đẩy vận tải hàng không trong một thế giới năng động”.
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc mạnh mẽ vì địa chính trị, thương mại điện tử và yêu cầu ngày càng cao về an toàn - minh bạch, việc “nâng cấp” vận chuyển hàng hóa đặc biệt không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là chiến lược cạnh tranh dài hạn của toàn ngành.
Thị trường lớn, yêu cầu cao
Vận chuyển động vật sống là lĩnh vực đã được thiết lập vững chắc hơn nửa thế kỷ với bộ quy chuẩn chặt chẽ. Hàng dễ hư hỏng là nhóm xuất khẩu chủ lực của nhiều quốc gia châu Phi và Nam Mỹ, nơi nông sản và hoa tươi phụ thuộc vào tốc độ và điều kiện bảo quản nghiêm ngặt. Trong khi đó, theo Precedence Research, ngành dược phẩm toàn cầu được dự báo đạt quy mô khoảng 3.000 tỷ USD vào năm 2034, tạo ra nhu cầu khổng lồ đối với chuỗi vận chuyển kiểm soát nhiệt độ.
Theo IATA, việc vận chuyển an toàn nhóm hàng này dựa trên ba trụ cột cốt lõi: Tiêu chuẩn – Hệ thống quy định đủ mạnh để đảm bảo mọi lô hàng được xử lý đúng cách, an toàn và liền mạch; Đào tạo – Nhân viên phải hiểu và tuân thủ đầy đủ các hướng dẫn kỹ thuật; Xác minh – Các quy trình phải được đo lường, kiểm toán và liên tục cải tiến.
.jpg)
Ông André Majeres, Trưởng bộ phận Vận hành Hàng hóa, Bưu phẩm & Thương mại điện tử của IATA, nhấn mạnh: “Chứng nhận Trung tâm Xuất sắc cho các Đơn vị Thẩm định Độc lập (CEIV) của IATA trong các lĩnh vực Động vật sống (Live Animals), Hàng tươi sống (Fresh) và Dược phẩm (Pharma) là bệ phóng giúp các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng hàng không đạt được sự vận hành ưu việt trong việc xử lý và vận chuyển các loại hàng hóa đặc thù”.
"Sức lan tỏa của các tiêu chuẩn CEIV là không thể phủ nhận. Đến cuối năm 2025, mạng lưới các tổ chức được chứng nhận đã mở rộng lên đến 562 đơn vị cho mảng Dược phẩm, 55 cho Hàng tươi sống và 36 cho Động vật sống. Chúng tôi cũng ghi nhận làn sóng quan tâm lớn từ cộng đồng thông qua số lượng học viên tham gia đào tạo tăng vọt”, ông Majeres cho biết thêm.
Hai điểm nghẽn chiến lược
Với động vật sống, yếu tố quan trọng nhất là điều kiện sống: không gian phù hợp, thức ăn, nước uống và điều kiện chăm sóc. Tính đến cuối năm 2025, đã có 46 quốc gia đưa tiêu chuẩn này vào quy định quốc gia, và Cơ quan An toàn Hàng không Châu Âu (EASA) đã phê chuẩn Quy định về Vận chuyển Động vật Sống (LAR) của IATA.
Các quy định này nhằm đảm bảo rằng động vật sống được xử lý và vận chuyển theo cách mà phúc lợi của chúng được đặt lên hàng đầu bởi tất cả các bên liên quan và chúng luôn được vận chuyển trong điều kiện an toàn, lành mạnh và nhân đạo.
“Đây là một khởi đầu tốt, nhưng vẫn còn rất nhiều quốc gia khác cần tham gia”, ông Majeres nói.
Ngành vận tải hàng không cũng đang hưởng lợi từ LAR Verify – công cụ hỗ trợ các bên liên quan trong việc lập kế hoạch, thẩm định và thực hiện vận chuyển động vật sống. Giải pháp này giúp chuyển đổi quy trình từ việc giải quyết vấn đề mang tính đối phó sang quản lý tuân thủ chủ động dựa trên nền tảng kỹ thuật số.
Trong khi đó, hàng dễ hư hỏng và dược phẩm phụ thuộc gần như tuyệt đối vào tính toàn vẹn của chuỗi lạnh. Các quy định như TCR (Quy định Kiểm soát Nhiệt độ) và PCR (Quy định Hàng hóa Dễ hư hỏng) đã thiết lập nền tảng kỹ thuật. Tuy nhiên, rủi ro vẫn tồn tại.
“Nhìn chung, tính toàn vẹn của chuỗi cung ứng lạnh được duy trì tốt, nhưng vẫn có những trường hợp không được đảm bảo. Trên thực tế, sản phẩm có thể bị để ở nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp”, ông Majeres thừa nhận.
Công nghệ đang trở thành “lá chắn” giảm thiểu sai sót: Thiết bị làm lạnh cải tiến, các thiết bị chất xếp chuyên dụng (ULD), container làm mát thụ động và chủ động, cùng dữ liệu vận hành chính xác theo thời gian thực. Đặc biệt, nền tảng One Source của IATA giúp kết nối nhu cầu vận chuyển với năng lực hạ tầng và chứng nhận của nhà cung cấp dịch vụ trong toàn chuỗi giá trị.
.jpg)
Cần dữ liệu lớn và truy vết thời gian thực
Bước tiến tiếp theo không chỉ nằm ở hạ tầng mà còn ở khai thác dữ liệu. CEIV Live Animals, CEIV Fresh và CEIV Pharma đều có lượng dữ liệu khổng lồ có thể được khai thác - dữ liệu CEIV Pharma đã có từ hơn một thập kỷ trước. Đồng thời, nền tảng Quản lý Dữ liệu Hàng không Toàn cầu (GADM) tích hợp nhiều nguồn dữ liệu vận hành để nâng cao an toàn và hiệu quả.
"Chúng tôi đã xây dựng một hệ thống phân loại chi tiết để xác định chính xác vị trí và nguyên nhân phát sinh lỗi trong quá trình vận chuyển. Đặc biệt, nhờ tiêu chuẩn ONE Record, chúng tôi hiện có thể theo dõi theo thời gian thực (real-time) lộ trình của hàng hóa: từ lúc cập bến, đi qua kho bãi cho đến khi ra tận đường băng. Trong tương lai gần, toàn bộ hành trình này sẽ được số hóa mốc thời gian một cách trọn vẹn", ông Majeres giải thích.
Tầm quan trọng của vấn đề này càng được khẳng định khi các rủi ro về trách nhiệm pháp lý đang có xu hướng gia tăng. Các hãng hàng không chịu trách nhiệm đối với lô hàng từ khâu tiếp nhận (RCS) cho đến khi giao hàng (DLV). Tuy nhiên, trên thực tế, giữa người gửi hàng, đại lý, đơn vị xử lý hàng hóa và hãng vận chuyển luôn tồn tại một mạng lưới trách nhiệm phức tạp, đặc biệt là khi một tổ chức có thể đảm nhận nhiều vai trò cùng lúc.
Từ tiêu chuẩn đến lợi thế cạnh tranh
Có thể thấy, vận chuyển hàng hóa đặc biệt đang bước vào giai đoạn chuyển mình: Từ tuân thủ tiêu chuẩn sang tối ưu hóa dữ liệu và số hóa toàn diện. Ba trụ cột – tiêu chuẩn, đào tạo, xác minh – vẫn là nền tảng, nhưng lợi thế cạnh tranh sẽ thuộc về những doanh nghiệp tích hợp thành công công nghệ, minh bạch dữ liệu và quản trị rủi ro.
Như ông Majeres kết luận: “Các tiêu chuẩn của IATA và chương trình CEIV đã tạo ra những cải thiện rõ rệt trong quy trình xử lý hàng hóa đặc biệt. Chúng tôi đã thiết lập được các quy chuẩn giúp vận chuyển động vật một cách nhân đạo, nhanh chóng, cũng như đảm bảo hành trình kiểm soát nhiệt độ nghiêm ngặt cho các mặt hàng nhạy cảm. Tuy nhiên, chúng tôi sẽ không dừng lại ở đó. IATA sẽ không ngừng hoàn thiện và nâng cấp các tiêu chuẩn, hạ tầng cũng như quy trình vận hành trong tương lai”.
Trong một thế giới thương mại ngày càng phân mảnh và đòi hỏi tốc độ, việc nâng tầm vận chuyển hàng hóa đặc biệt không chỉ là nâng cao chất lượng dịch vụ mà còn là điều kiện để vận tải hàng không giữ vai trò huyết mạch của kinh tế toàn cầu.
.jpg)
Áp lực về hạ tầng và quy định
Một thách thức khác là phân bổ giờ hạ cánh, cất cánh. IATA kêu gọi các sân bay tuân thủ Hướng dẫn phân bổ giờ toàn cầu (WASG) nhằm đảm bảo công bằng và minh bạch.
“Nếu hàng hóa bị hạn chế tại các sân bay trọng điểm, nền kinh tế sẽ bị ảnh hưởng, chuỗi cung ứng chậm lại và người tiêu dùng sẽ phải gánh chịu hậu quả”, ông Sullivan cảnh báo.
Trước thềm Hội nghị Chuyên đề Hàng hóa Thế giới (WCS) năm 2026 với chủ đề “Thúc đẩy Vận tải Hàng không trong một Thế giới Năng động”, ông Willie Walsh, Tổng Giám đốc IATA nhấn mạnh: "Thuế quan và những bất ổn địa chính trị đã tái định hình thương mại toàn cầu cũng như các chuỗi cung ứng. Xu hướng tăng trưởng 3,4% của nhu cầu vận tải hàng không trong năm 2025 chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ những diễn biến này, và dự kiến kịch bản tương tự sẽ tiếp diễn trong năm 2026. WCS năm nay sẽ tập trung vào việc tăng cường hơn nữa khả năng đáp ứng nhanh chóng và hiệu quả của vận tải hàng không khi các tuyến thương mại thay đổi".
Hội nghị lần này do LATAM Cargo đăng cai, đánh dấu lần đầu tiên WCS được tổ chức tại Nam Mỹ. Ông Andres Bianchi, CEO LATAM Cargo, cho biết: “Việc lần đầu tiên đăng cai tổ chức Hội nghị chuyên đề vận tải hàng không thế giới tại Nam Mỹ là sự ghi nhận tầm quan trọng ngày càng tăng của khu vực này trong lĩnh vực vận tải hàng không toàn cầu.”
Theo công bố, Tổng Giám đốc của IATA, Willie Walsh và Giám đốc điều hành của LATAM Cargo, Andres Bianchi sẽ phát biểu tại sự kiện cùng với: Bà Teresa Mera Gómez, Bộ trưởng Bộ Thương mại và Du lịch Peru, ông Roberto Alvo, Giám đốc điều hành, Tập đoàn LATAM Airlines, bà Ali Faddis, Giám đốc Điều hành Hàng không Toàn cầu, Amazon Global Air Technology & Infrastructure, ông Brendan Sullivan, Trưởng bộ phận Vận tải hàng hóa toàn cầu của IATA, bà Julia Seiermann, Trưởng bộ phận Phân tích Ngành của IATA.
Bên cạnh các chủ đề chính về Số hóa, Quy định và Hàng hóa đặc biệt, Hội nghị WCS sẽ mang đến ba phiên thảo luận chuyên sâu (Spotlight Sessions). Các phiên này tập trung khai phá những lộ trình thực tiễn cho chuỗi cung ứng nhằm: thúc đẩy các hoạt động bền vững, đẩy nhanh việc ứng dụng công nghệ và quy trình mới, đồng thời nâng cao hiệu quả vận hành và khả năng thích ứng của toàn ngành.
