Thiếu kiểm soát viên không lưu gây áp lực lên hệ thống hàng không Australia khi sân bay Sydney ghi nhận 4 sự cố suýt xảy ra tai nạn trong vòng một tháng.
Theo South China Morning Post, từ cuối tháng 7/2026, sân bay Sydney liên tiếp xảy ra các sự cố liên quan đến máy bay trên đường băng. Trong vụ mới nhất, hai máy bay Qantas được cho là di chuyển về phía nhau trên đường băng, trong khi cả hai phi hành đoàn đều cho biết đã nhận được phép tiếp tục hành trình.
Khoảng một tuần trước đó, một máy bay Virgin Australia phải hủy cất cánh khi phát hiện một máy bay Qantas đang băng qua đường băng. Cùng ngày, một máy bay Jetstar suýt va chạm với máy bay Qatar Airways đang được kéo, khiến một thành viên phi hành đoàn bị thương.
Một sự cố tương tự giữa hai máy bay Qantas cũng xảy ra vào cuối tháng 7/2026. Các cơ quan chức năng Australia đang điều tra toàn bộ các vụ việc.
Tần suất sự cố tại Sydney đang làm lộ rõ áp lực đối với lực lượng kiểm soát không lưu. Công đoàn của các kiểm soát viên không lưu (Civil Air) cho biết các nhân viên tại tháp kiểm soát sân bay Sydney thường xuyên phải làm thêm giờ để lấp đầy ca trực. Có thời điểm khoảng 20% số ca làm việc theo lịch bị bỏ trống, chưa tính những trường hợp nhân viên nghỉ ốm.
Scott Nugent, Chủ tịch Civil Air, cho biết tình trạng thiếu người khiến một số kiểm soát viên phải làm việc liên tục tới 10 ngày. Vấn đề không chỉ nằm ở số lượng nhân viên mà còn ở việc thiếu người có đủ kỹ năng để đảm nhiệm các vị trí khác nhau. “Tuyển dụng chỉ là một phần nhỏ trong bức tranh tổng thể”, Nugent nhận định.
Andrew Marshall, Chủ tịch Hiệp hội Phi công Australia và Quốc tế, đại diện cho phi hành đoàn của hãng hàng không quốc gia Qantas Airways, cũng cảnh báo số lượng kiểm soát viên hiện không đáp ứng được nhu cầu. Theo ông, việc phi công phải chủ động phát hiện và xử lý các tình huống nguy hiểm không thể trở thành giải pháp lâu dài.
Tình trạng thiếu kiểm soát viên không lưu tại Australia bắt nguồn một phần từ cú sốc nhân sự sau đại dịch Covid-19.
Khi hoạt động hàng không gần như đình trệ, hàng trăm nhân viên rời ngành. Theo hồ sơ của Airservices Australia, khoảng 450 nhân viên tự nguyện nghỉ việc trong năm 2021 và 2022.
Đến cuối tháng 6/2025, Airservices có hơn 1.000 kiểm soát viên không lưu toàn thời gian và tuyển thêm 109 người trong 12 tháng tiếp theo. Tuy nhiên, quá trình đào tạo một kiểm soát viên mới cần nhiều năm, khiến nguồn nhân lực chưa thể nhanh chóng đáp ứng tốc độ phục hồi và tăng trưởng của ngành hàng không.
Ian Douglas, giảng viên cao cấp tại Trường Hàng không thuộc Đại học UNSW, cho rằng việc mất đi nhiều nhân sự giàu kinh nghiệm sau đại dịch tạo ra khoảng trống khó bù đắp trong thời gian ngắn.
Trong khi đó, nhu cầu đi lại bằng đường hàng không tiếp tục tăng, khiến áp lực lên hệ thống ngày càng lớn.
Thiếu kiểm soát viên không chỉ đặt ra vấn đề an toàn mà còn gây gián đoạn khai thác. Rob Sharp, Giám đốc điều hành của Airservices Australia, một tổ chức thuộc sở hữu nhà nước quản lý không phận quốc gia, đã đưa ra lời xin lỗi công khai.
Ông cho biết tổ chức này đang xây dựng một đội ngũ kiểm soát viên dự bị lớn hơn để tăng cường cho lịch trực tại Sydney và cơ quan này cũng đang triển khai chương trình tuyển dụng mới.
Các hãng hàng không cho rằng việc thiếu nhân sự tại tháp kiểm soát làm phát sinh thêm chi phí về nhân sự, nhiên liệu và bồi thường hành khách.
Stephen Beckett, CEO Hiệp hội các hãng hàng không Australia và New Zealand đại diện cho Qantas, Jetstar và Virgin Australia cho rằng vấn đề nhân lực kiểm soát không lưu cần được giải quyết nhanh chóng để tránh ảnh hưởng ngày càng lớn tới hoạt động của các hãng.
Australia đang đứng trước bài toán kép: vừa phải đẩy nhanh tuyển dụng và đào tạo, vừa duy trì an toàn trong bối cảnh lực lượng hiện tại chưa đáp ứng đủ nhu cầu.
Khủng hoảng nhân lực kiểm soát không lưu đang trở thành vấn đề toàn cầu.
Theo IATA, các hãng hàng không tại Mỹ thiệt hại gần 11 tỷ USD do chậm chuyến liên quan đến kiểm soát không lưu trong giai đoạn 2015-2025. Tại châu Âu, thiệt hại của các hãng bay và hành khách trong cùng giai đoạn được ước tính khoảng 17,5 tỷ euro (20 tỷ USD).
Theo dự báo của nhà cung cấp đào tạo hàng không CAE, ngành hàng không thế giới cần bổ sung hơn 71.000 kiểm soát viên không lưu mới vào năm 2034 gồm khoảng 46.000 người thay thế nhân sự nghỉ việc và 25.000 người bổ sung để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng.
Một trong những giải pháp đang được quan tâm là ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào hoạt động kiểm soát không lưu.
Ugur Turhan, giảng viên hàng không tại Đại học New South Wales Canberra, cho rằng AI có thể hỗ trợ các nhiệm vụ thường nhật như quản lý máy bay trên đường lăn, phát hiện nguy cơ xung đột và điều phối số lượng máy bay không người lái ngày càng tăng.
Một số sân bay đã bắt đầu thử nghiệm các hệ thống sử dụng camera và AI để phát hiện nguy cơ trên khu vực sân bay. Theo đó, tại sân bay Hồng Kông, một hệ thống được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo, sử dụng dữ liệu từ các camera độ phân giải cao, được thiết kế để ngăn chặn những thảm kịch như vụ việc hồi tháng 3/2026 tại sân bay LaGuardia của thành phố New York, nơi một máy bay Air Canada Express chở 76 người đã đâm vào xe cứu hỏa ngay sau khi hạ cánh, khiến cả hai phi công thiệt mạng.
Tuy nhiên, theo Turhan, các hệ thống AI sẽ cần nhiều năm thử nghiệm trước khi được triển khai hiệu quả, và trong tương lai gần, con người vẫn giữ vai trò trung tâm trong kiểm soát không lưu.
Tại Việt Nam, Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) duy trì hoạt động điều hành bay an toàn, thông suốt, đáp ứng yêu cầu khai thác hàng không trong 7 tháng đầu năm.
Theo công bố, VATM ước điều hành 578.649 lần chuyến bay trong 7 tháng năm 2026, đạt 56,4% kế hoạch năm và tăng 6,7% so với cùng kỳ năm 2025.
Trong bối cảnh hoạt động hàng không tiếp tục chịu tác động bởi những biến động của thị trường trong nước và quốc tế, Tổng công ty đã chủ động tổ chức, điều hành, bảo đảm hoạt động bay an toàn, điều hòa và hiệu quả, đáp ứng nhu cầu khai thác ngày càng cao của các hãng hàng không.
Trong 5 tháng cuối năm 2026, Tổng công ty tiếp tục tập trung nguồn lực cho những nhiệm vụ có ý nghĩa trực tiếp đối với hoạt động quản lý, điều hành bay.
Trọng tâm là duy trì tuyệt đối an toàn hoạt động bay; chủ động theo dõi, dự báo sản lượng; nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, hiện đại hóa hệ thống kỹ thuật và phát triển cơ sở hạ tầng.
Tổng công ty cũng tiếp tục tăng cường phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước, các đơn vị trong ngành hàng không và các đối tác liên quan nhằm bảo đảm tính đồng bộ trong quá trình triển khai các nhiệm vụ, dự án.
