Tàu bay Comac C919 của Trung Quốc đang được châu Âu soi xét

EASA đánh giá thử nghiệm máy bay Comac C919

Máy bay phản lực thương mại một lối đi C919 của hãng sản xuất máy bay Trung Quốc COMAC đi vào hoạt động tại Trung Quốc năm 2023 sau khi đạt chứng nhận an toàn trong nước năm 2022. Được định vị là đối thủ cạnh tranh của Boeing 737 và Airbus A320, nhưng C919 cần có chứng chỉ bay quốc tế để thâm nhập ra thị trường nước ngoài.

Theo báo Bưu điện Hoa Nam (SCMP) và Aviationnews các chuyên gia thẩm định hàng không châu Âu đã thực hiện bay thử mẫu tàu bay C919 trong bối cảnh tập đoàn Máy bay Thương mại Trung Quốc (COMAC), đang nỗ lực đạt được chứng nhận an toàn của phương Tây. Đây được xem là bước đi then chốt tiến tới việc máy bay Comac được chấp nhận rộng rãi trên toàn cầu và cạnh tranh với các tập đoàn đầu ngành như Boeing và Airbus.

Chuyến bay thử nghiệm được điều khiển bởi hai phi công của Cơ quan An toàn Hàng không châu Âu, cất cánh từ sân bay Pudong, Thượng Hải (Trung Quốc). Trong khi đó, các phi công lão luyện người nước ngoài làm việc tại Trung Quốc được thuê để diễn giải về độ tin cậy của máy bay C919.

Bay thử nghiệm là khâu thứ 3 trong quy trình đánh giá 4 bước của EASA. Hoạt động này nhằm kiểm chứng các yếu tố quan trọng khi máy bay thực hiện những thao tác quan trọng, tình huống thất tốc và các điều kiện thời tiết khác nhau. Sau khi chuyến bay thử nghiệm và những bước đánh giá khác được hoàn tất, EASA sẽ đánh giá toàn bộ hồ sơ, đảm bảo tất cả các vấn đề được giải quyết trước khi cấp chứng nhận an toàn bay.

Phần lớn các quốc gia chỉ cho phép các hãng hàng không khai thác những dòng máy bay đã được các cơ quan quản lý hàng không hàng đầu thế giới như EASA hoặc Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) cấp phép.

Trước đó, trong cuộc phỏng vấn với tờ L'Usine Nouvelle của Pháp trong tháng 3/2025, CEO EASA, ông Florian Guillermett, cho hay: "Chúng tôi sẽ cấp giấy chứng nhận cho C919 trong vòng 3 - 6 năm nữa”. Điều này có nghĩa kịch bản lạc quan nhất với C919 sẽ diễn ra vào năm 2028.

Theo ông Guillermet, EASA bắt đầu làm việc với COMAC cách đây khoảng 4 năm. Cơ quan này cần xác nhận thiết kế và các linh kiện của máy bay, cũng như tiến hành các chuyến bay thử nghiệm để đưa ra quyết định.

Ông Guillermet cho biết COMAC không theo đuổi việc xin phê duyệt của FAA.

COMAC chỉ bàn giao được 13/75 chiếc C919

Là dự án máy bay thương mại tiên tiến nhất từng được phát triển tại Trung Quốc, C919 có những đặc điểm tương tự như Airbus A320neo, bao gồm việc sử dụng động cơ phản lực cánh quạt CFM Leap-1c do GE Aerospace (Mỹ) và hãng sản xuất động cơ Safran (Pháp) hợp tác chế tạo.

Với hơn 1.000 đơn đặt hàng mua mẫu C919, nhà sản xuất COMAC đã cam kết sẽ đẩy mạnh sản xuất loại máy bay phản lực nội địa này để bàn giao tới tay khách hàng. Tuy nhiên, cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung ảnh hưởng nghiêm trọng đến chuỗi cung ứng của C919, làm chậm tiến độ và gây thiếu hụt linh kiện quan trọng.

Hãng tin Bloomberg ngày 24/12 đưa tin, cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chuỗi cung ứng các linh kiện cần thiết cho việc sản xuất máy bay mới, kéo giảm năng lực sản xuất của COMAC.

Trước đó trong năm nay, COMAC đã hạ mục tiêu giao hàng cả năm từ 75 chiếc theo kế hoạch ban đầu xuống còn 25 chiếc, song tiến độ giao hàng vẫn chậm đáng kể. Dữ liệu từ các tổ chức tư vấn hàng không Cirium và trang theo dõi máy bay Planespotters.net cho thấy, trong vòng một năm tính đến ngày 22/12, công ty COMAC mới chỉ bàn giao cho các khách hàng được 13 chiếc C919, tức mức thiếu hụt so với mục tiêu ban đầu đã vượt quá 80%.

Sự thiếu hụt này đã phơi bày một điểm yếu cốt lõi trong tham vọng hàng không thương mại của Trung Quốc đó là sự phụ thuộc vào động cơ máy bay do phương Tây sản xuất.

Trung Quốc còn lâu mới tự chủ được động cơ cho máy bay

Việc nguồn cung linh kiện máy bay không ổn định, bao gồm cả động cơ bị cấm xuất khẩu trong hai tháng hồi đầu năm 2025, được cho là nguyên nhân dẫn đến sản lượng của COMAC sụt giảm, cho thấy chương trình này vẫn phụ thuộc rất nhiều vào các nhà cung cấp nước ngoài.

Đó cũng là lý do tại sao kể từ năm 2016, Trung Quốc đã chạy đua để phát triển động cơ phản lực thương mại nội địa của riêng mình nhằm thoát khỏi sự phụ thuộc vào phương Tây và khẳng định chủ quyền lớn hơn trong lĩnh vực hàng không vũ trụ.

Mặc dù thông tin cập nhật công khai còn hạn chế, động cơ máy bay CJ-1000A do Tập đoàn Động cơ Hàng không Trung Quốc (AECC) phát triển được cho là sắp hoàn thành chứng nhận đủ điều kiện bay sau hơn hai năm bay thử nghiệm.

Việc nhận được sự chấp thuận từ cơ quan hàng không dân dụng Trung Quốc sẽ mở đường cho việc lắp đặt động cơ CJ-1000A lên máy bay C919 để sử dụng thương mại.

Tuy nhiên, các nhà phân tích hàng không cảnh báo rằng Trung Quốc vẫn còn rất xa mới đạt được mục tiêu tự túc về động cơ phản lực và giảm bớt sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp phương Tây.

Phát biểu trên tờ The Straits Times, ông Mayur Patel, người đứng đầu bộ phận thương mại và công nghiệp khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại công ty tư vấn dữ liệu hàng không OAG Aviation, cho biết việc chứng nhận nội địa và giao hàng ban đầu cho động cơ CJ-1000A nhiều khả năng sẽ diễn ra vào năm 2027 hoặc 2028.

Dự kiến ​​việc sản xuất hàng loạt sẽ bắt đầu vào khoảng năm 2030, trong khi việc đạt chứng nhận quốc tế vẫn còn nhiều năm nữa mới diễn ra.

Ông Li Hanming, một chuyên gia độc lập về hàng không Trung Quốc, lưu ý rằng động cơ CJ-1000A đã được sử dụng làm động cơ thứ hai trên máy bay vận tải quân sự Y-20 trong quá trình thử nghiệm, và kết quả được cho là vượt quá dự kiến ​​ban đầu.

Tuy nhiên, việc tích hợp CJ-1000A với Comac C919 sẽ phức tạp hơn, đòi hỏi phải thiết kế lại hệ thống điều khiển động cơ của máy bay, một nhà phân tích có trụ sở tại Mỹ cho biết với The Straits Times. “Con đường dẫn đến một động cơ sẵn sàng sản xuất vẫn còn dài, và tôi sẽ không nói rằng nó đã hoàn thành,” ông nói thêm.

Ông Li cho biết AECC có kinh nghiệm thiết kế động cơ phản lực quân sự, nhưng công ty vẫn còn nhiều điều phải học hỏi trên lĩnh vực thương mại. Ông cũng lưu ý rằng động cơ phản lực quân sự được sử dụng ít thường xuyên hơn, bảo trì thường xuyên hơn, tiêu thụ nhiều nhiên liệu hơn và có thể chấp nhận được sự cố; trong khi đó, động cơ thương mại được kỳ vọng ưu tiên an toàn, yêu cầu bảo trì ít hơn và tiết kiệm nhiên liệu, cùng với các yêu cầu khác.

Dù có nhiều quốc gia đã sản xuất được động cơ máy bay phản lực quân sự chất lượng cao, tuy nhiên chỉ có 3 công ty toàn cầu sản xuất được động cơ máy bay thương mại là GE Aerospace, Pratt and Whitney, và Rolls-Royce. Cả ba đều có trụ sở ở phương Tây.

Chuyên gia tư vấn cũng lưu ý rằng việc phát triển một động cơ máy bay hoàn toàn nội địa là điều bất thường trong ngành hàng không vũ trụ, và quốc gia duy nhất khác từng thử làm điều này là Liên Xô - nhưng cuối cùng lại thu được kết quả thảm hại.

“Tất cả các động lực phát triển khác đều liên quan đến công nghệ và vốn đầu tư vượt biên giới… Liệu Trung Quốc có đạt được kết quả khác biệt khi áp dụng công thức của Liên Xô? Tôi có xu hướng nghi ngờ điều đó”, The Straits Times dẫn lời phát biểu của ông Richard Aboulafia, giám đốc điều hành của công ty tư vấn hàng không vũ trụ AeroDynamic Advisory.