Các đợt phun trào liên tiếp của núi lửa Etna (Italy) đang khiến tro núi lửa từ một sự cố hiếm gặp trở thành rủi ro vận hành thường xuyên đối với sân bay Catania Fontanarossa.
Ngày 14/9, sân bay Catania một lần nữa phải tạm dừng hoạt động bay sau khi núi lửa Etna phun ra một đám mây tro bụi. Ban đầu, nhà điều hành sân bay SAC chỉ hạn chế một số khu vực không phận xung quanh, nhưng sau đó mở rộng biện pháp hạn chế khi điều kiện thay đổi.
Sân bay Catania khuyến cáo hành khách kiểm tra tình trạng chuyến bay với hãng hàng không trước khi đến sân bay.
Trước đó, Viện Địa vật lý và Núi lửa Quốc gia Italy (INGV) đã nâng mức cảnh báo hàng không đối với Etna lên màu đỏ. Thông báo của Đài quan sát núi lửa dành cho hàng không (VONA) được ban hành lúc 04h43 UTC cho biết núi lửa tiếp tục phát thải tro bụi.
Vấn đề lớn hơn đối với Catania nằm ở tần suất gián đoạn ngày càng dày đặc.
Hoạt động phun trào của Etna tăng mạnh từ ngày 6/8/2026, mở đầu một giai đoạn phát thải tro bụi kéo dài và liên tục gây sức ép lên không phận quanh Catania.
Theo Cơ quan Hàng không Dân dụng Italy (ENAC), tro núi lửa kết hợp với gió chủ yếu từ hướng nam đã gây ra những hạn chế đáng kể đối với hoạt động hàng không, có thời điểm dẫn tới việc đóng cửa hoàn toàn không phận Catania.
Tính đến ngày 12/8, khoảng 700 chuyến bay tại Catania đã bị ảnh hưởng, bao gồm hủy chuyến và chuyển hướng sang các sân bay khác, theo chính quyền vùng Sicily.
Tình trạng này tiếp tục kéo dài sang tháng 9. Dữ liệu của INGV cho thấy cảnh báo hàng không nhiều lần chuyển đổi giữa mức màu cam và đỏ.
Tuy nhiên, cảnh báo đỏ không đồng nghĩa sân bay phải đóng cửa ngay lập tức. VONA phản ánh hoạt động núi lửa và nguy cơ phát tán tro bụi, trong khi quyết định hạn chế hoạt động hàng không phụ thuộc vào vị trí, nồng độ và hướng di chuyển của tro bụi.
Sự phụ thuộc này khiến Catania đối mặt với bài toán khó: sân bay có thể vẫn hoạt động khi Etna phun trào, nhưng chỉ cần hướng gió hoặc cường độ phun thay đổi, hoạt động khai thác có thể bị ảnh hưởng nhanh chóng.
Sân bay Fontanarossa khai trương từ năm 1924, khi quy mô hàng không thương mại còn rất nhỏ. Sau đó liên tục được mở rộng, với nhà ga mới vào năm 1950, các đợt đầu tư lớn trong những năm 1970 và đường băng dài hơn.
Vị trí bằng phẳng ở phía nam Catania thuận tiện cho kết nối với thành phố và khu vực bờ biển phía đông Sicily.
Từ một sân bay quy mô nhỏ, Fontanarossa đã phát triển thành cửa ngõ phục vụ hơn 10 triệu hành khách mỗi năm, bất chấp núi lửa Etna vẫn còn đang hoạt động.
Nói cách khác, hạ tầng hàng không của Catania được hình thành từ rất lâu trước khi các tiêu chuẩn đánh giá rủi ro núi lửa hiện đại trở thành một phần quan trọng trong quy hoạch hàng không.
Mỗi lần sân bay Catania bị hạn chế hoạt động, vấn đề không chỉ nằm ở việc mở lại mà là hành khách phải tiếp tục di chuyển hàng trăm km bằng đường bộ hoặc đường sắt để tới các sân bay Palermo, Trapani hoặc Comiso ở khu vực phía đông Sicily.
Trong đợt gián đoạn hồi tháng 8, chính quyền vùng Sicily đã bố trí thêm hơn 100 chuyến xe buýt, bên cạnh các phương án vận chuyển do hãng hàng không tổ chức giữa Palermo, Trapani và các khu vực khác. Dịch vụ đường sắt giữa Palermo và Catania cũng được tăng cường.
ENAC đánh giá việc tổ chức các tuyến vận chuyển giữa các sân bay là một phần quan trọng trong phương án ứng phó.
Tuy nhiên, đây vẫn chủ yếu là giải pháp tình thế. Nếu tình trạng gián đoạn lặp lại thường xuyên, Sicily cần một hệ thống sân bay có khả năng hấp thụ lượng hành khách và chuyến bay chuyển hướng trong thời gian dài hơn.
Trong các sân bay của Sicily, Comiso được xem là phương án dự phòng có tiềm năng lớn hơn cho Catania.
Sân bay này nằm cách Catania khoảng 70 km về phía tây nam, đủ gần để hỗ trợ một phần lưu lượng khi Fontanarossa gặp vấn đề. Tuy nhiên, công suất hiện tại của Comiso vẫn hạn chế.
Đó là lý do chính quyền Sicily đang gắn kế hoạch đầu tư vào Comiso với bài học từ những đợt gián đoạn do Etna gây ra.
Chủ tịch vùng Sicily, Renato Schifani cho rằng tình trạng khẩn cấp do núi lửa cho thấy cần tiếp tục tăng cường hệ thống sân bay của đảo, đặc biệt là Comiso, thông qua đầu tư thêm nguồn lực để nâng công suất và năng lực khai thác.
Comiso không thể thay thế Catania. Nhưng việc tăng số vị trí đỗ máy bay, năng lực phục vụ mặt đất, cơ sở vật chất hành khách và kết nối đường bộ có thể giúp sân bay này tiếp nhận nhiều chuyến bay chuyển hướng hơn.
Trong khi đó, Palermo và Trapani vẫn đóng vai trò quan trọng, đặc biệt khi tình trạng gián đoạn nghiêm trọng hoặc kéo dài.
Tro núi lửa không giống những loại bụi thông thường. Các hạt tro chứa đá, khoáng chất và thủy tinh núi lửa có tính mài mòn cao.
Khi xâm nhập vào động cơ phản lực, các hạt này có thể tan chảy trong những khu vực có nhiệt độ cao rồi đông cứng lại ở các bộ phận có nhiệt độ thấp hơn. Quá trình này có thể làm ảnh hưởng đến luồng khí trong động cơ, gây sự cố máy nén, mất công suất hoặc thậm chí dẫn tới tắt động cơ.
Tro núi lửa cũng có thể làm mài mòn kính chắn gió, ảnh hưởng đến bề mặt máy bay và gây nhiễu hoặc ô nhiễm các cảm biến.
Công nghệ dự báo ngày càng giúp nhà chức trách xác định và hạn chế chính xác hơn những vùng có nguy cơ, thay vì phải đóng cửa toàn bộ khu vực chỉ vì xuất hiện dấu vết tro bụi.
