Mỹ điều tra vụ tai nạn máy bay khiến 67 người thiệt mạng

Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia Mỹ (NTSB) dự kiến mở phiên điều trần vào ngày 27/1 để làm rõ nguyên nhân vụ tai nạn thảm khốc giữa máy bay dân dụng Bombardier CRJ700 của American Airlines và trực thăng quân sự Black Hawk của Lục quân Mỹ.

Vụ tai nạn xảy ra lúc 20h47 ngày 29/1/2025 (giờ địa phương), tại khu vực không phận gần sân bay quốc tế Ronald Reagan Washington, Mỹ. Toàn bộ 64 người trên máy bay dân dụng và 3 binh sĩ trên trực thăng đã thiệt mạng.

Theo các nhà chức trách, chiếc trực thăng đã bay vào lộ trình tiếp cận của máy bay dân dụng khi chuẩn bị hạ cánh xuống sân bay Ronald Reagan.

Cú va chạm khiến máy bay lao xuống sông Potomac, vỡ thành ba mảnh và lật ngược. Không có người sống sót trên cả hai phương tiện. Đây được xem là thảm họa hàng không nghiêm trọng nhất tại Mỹ trong hơn hai thập kỷ.

Cảnh báo trước đó

Đáng chú ý, các yếu tố nguy cơ không phải chưa từng xuất hiện. Theo NTSB, kể từ năm 2021, khu vực không phận quanh sân bay Reagan đã ghi nhận hơn 15.000 vụ xung đột phân cách giữa máy bay dân dụng và trực thăng, trong đó có 85 tình huống suýt va chạm nghiêm trọng.

Kết quả điều tra ban đầu cho thấy chiếc trực thăng Black Hawk liên quan đến vụ tai nạn bay cao hơn giới hạn cho phép và không sử dụng ADS-B (Automatic Dependent Surveillance–Broadcast) - hệ thống giám sát tự động cho phép xác định chính xác vị trí máy bay theo thời gian thực.

Đây là công nghệ đã trở thành tiêu chuẩn đối với hàng không dân dụng, nhưng suốt nhiều năm vẫn không bắt buộc đối với trực thăng quân sự và trực thăng của chính phủ Mỹ.

Trọng tâm chỉ trích hiện nay hướng vào Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA). Trong phiên điều trần kéo dài 3 ngày hồi năm ngoái, Chủ tịch NTSB Jennifer Homendy, cho biết FAA đã không hành động trước các cảnh báo lặp đi lặp lại từ lực lượng kiểm soát không lưu.

Một nhóm công tác về kiểm soát không lưu của FAA từng đề xuất di dời luồng bay trực thăng ra xa sân bay Reagan và thiết lập các “điểm nóng trên không” để kiểm soát xung đột, nhưng các khuyến nghị này bị bác bỏ với lý do lo ngại “nhạy cảm chính trị”.

Vụ việc phơi bày xung đột cố hữu giữa hàng không dân dụng và hoạt động bay quân sự tại các khu vực trọng yếu, đặc biệt là không phận thủ đô Washington. Việc chia sẻ không gian bầu trời nhưng áp dụng quy chuẩn an toàn không đồng nhất đã tạo ra khoảng trống quản lý kéo dài nhiều năm.

Thay đổi chính sách

Sau tai nạn, FAA buộc phải triển khai các biện pháp mang tính khẩn cấp, bao gồm hạn chế hoạt động trực thăng quanh sân bay Reagan. Đáng chú ý, FAA đã cấm Lục quân Mỹ sử dụng trực thăng gần khu vực Lầu Năm Góc sau một sự cố suýt va chạm khác khiến hai máy bay dân dụng phải hủy hạ cánh.

FAA cũng yêu cầu trực thăng của chính phủ bắt buộc sử dụng ADS-B khi hoạt động gần sân bay Reagan, trừ các “nhiệm vụ an ninh quốc gia đặc biệt”.

Ở cấp lập pháp, Thượng viện Mỹ đã nhất trí thông qua luật mới nhằm siết chặt các quy định an toàn đối với trực thăng quân sự, yêu cầu toàn bộ đội bay phải trang bị hệ thống ADS-B từ nay đến cuối năm 2031.

Động thái này được xem là bước ngoặt trong chính sách an toàn không phận Mỹ, khi công nghệ giám sát không còn là lựa chọn, mà trở thành nghĩa vụ bắt buộc.

Hai thảm kịch cách nhau hơn sáu thập kỷ

Nhìn lại hơn 60 năm trước, ngày 16/12/1960, một thảm kịch đã xảy ra trong không phận tiếp cận New York khi hai máy bay dân dụng - DC-8 của United Airlines và L-1049A của Trans World Airlines (TWA), cùng chuẩn bị hạ cánh nhưng lại bị điều hướng vào các luồng bay giao nhau.

Không phi công nào phát tín hiệu khẩn cấp trước va chạm. Tuy nhiên, dữ liệu điều tra cho thấy máy bay của United có dấu hiệu trục trặc hệ thống dẫn đường. Vụ tai nạn đã cướp đi sinh mạng của 128 hành khách trên hai chuyến bay, cùng 6 người dưới mặt đất.

Thảm kịch New York 1960 là một trong những va chạm trên không kinh hoàng nhất, khi nó xảy ra ngay trên bầu trời của thành phố đông dân nhất nước Mỹ.

Sự kiện này đã trở thành bước ngoặt, buộc Mỹ phải cải tổ sâu hệ thống kiểm soát không lưu. Cùng với đó, đẩy nhanh phát triển radar, giám sát và chuẩn phân cách.

Thảm kịch New York 1960 cho thấy các giới hạn công nghệ của một thời kỳ, trong khi vụ Potomac 2025 lại phản ánh giới hạn của quản trị.

Hai tai nạn cách nhau hơn 60 năm nhưng cùng đặt ra một bài toán cốt lõi: không phận chỉ an toàn khi được quản lý bằng chuẩn thống nhất và quyết định kịp thời.

Các vụ tai nạn nói trên không chỉ là thảm kịch hàng không, mà còn là hồi chuông cảnh tỉnh về quản trị an toàn. An toàn không phận không thể chỉ dựa vào kỹ thuật hay kinh nghiệm cá nhân, mà phụ thuộc vào năng lực ra quyết định kịp thời của hệ thống quản lý.

Khi các cảnh báo đã xuất hiện nhưng chính sách chậm điều chỉnh, rủi ro sẽ tích tụ cho đến khi vượt ngưỡng kiểm soát.