Cơ hội

Mở thị trường cho kinh tế tầm thấp

Trần Minh Thu • 21/09/2026 11:04

Cũng như nhiều địa phương khác, TP.HCM đang khẩn trương tìm cách giải bài toán pháp lý để khai mở cho "kinh tế tầm thấp".

‘Khám sức khỏe’ từng thửa ruộng, thiết lập bản đồ 3D chuẩn xác hay xông pha định vị người mắc kẹt trong đám cháy. Đó là những năng lực thực chiến biến UAV thành một hạ tầng công nghệ đắc lực. Thậm chí, drone do doanh nghiệp Việt Nam phát triển đã xuất khẩu thành công sang thị trường khắt khe bậc nhất như Bộ Chiến tranh Mỹ.

Những minh chứng này cho thấy UAV đã vượt xa khái niệm thiết bị bay giải trí để trở thành lõi của hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa. Phía sau những ứng dụng đa dạng ấy là cả một không gian vĩ mô hoàn toàn mới mang tên "kinh tế tầm thấp" đang được TP.HCM nỗ lực định hình và khai phá.

Tháng 5/2026, UBND TP.HCM đã ban hành Kế hoạch số 200/KH-UBND về phát triển kinh tế tầm thấp đến năm 2030, đặt mục tiêu đưa thành phố trở thành trung tâm nghiên cứu, sản xuất và cung cấp dịch vụ kinh tế tầm thấp đầu tiên của cả nước. Không phận dưới 1.000 m được nhìn nhận như một nguồn lực kinh tế mới, với UAV là công nghệ then chốt, cùng AI, dữ liệu lớn, viễn thông thế hệ mới, vật liệu mới và năng lượng mới.

Thành phố không chỉ đặt mục tiêu phát triển sản phẩm mà còn tính đến cả hệ sinh thái phía sau, từ quy hoạch không gian tầm thấp, hạ tầng số, hệ thống quản lý giao thông không gian tầm thấp (UTM) đến bãi đáp, trạm sạc, trung tâm điều hành và logistics gắn với sân bay, cảng biển, khu công nghiệp và đô thị.

Giai đoạn 2026 - 2027 được xác định là thời kỳ đặt nền móng, tập trung hoàn thiện thể chế, triển khai các mô hình thí điểm và từng bước tháo gỡ những điểm nghẽn để công nghệ có thể đi từ phòng thí nghiệm ra thị trường.

Trước đó, vào tháng 1/2026, Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM từng phối hợp với Saolatek và một số doanh nghiệp thử nghiệm giao hàng tại Khu Công nghệ cao. Đến tháng 2/2026, thành phố tiếp tục phối hợp CT Group thử nghiệm giao hàng bằng UAV xuất phát từ Cần Giờ vượt biển đến thẳng Vũng Tàu với quãng đường dài 12 km, thời gian bay khoảng 15 phút.

Không chỉ thử nghiệm, TP.HCM còn đang chuẩn bị đưa UAV vào phục vụ quản lý đô thị tại cơ sở. Theo chia sẻ của ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu - Phó giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM - tại hội thảo trong khuôn khổ Tech4Life 2026, hiện khoảng 10 xã, phường đã được phê duyệt nhiệm vụ và dự kiến kinh phí, đang chờ UBND TP.HCM phân bổ kinh phí để triển khai.

Một điểm mới về pháp lý cũng mở thêm dư địa cho kinh tế tầm thấp của TP.HCM là Luật Phát triển đô thị số 18/2026/QH16 đã được Quốc hội thông qua tháng 8/2026. Trong đó quy định không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian tầm cao phải được quy hoạch, phân vùng chức năng để quản lý, phát triển, khai thác và sử dụng. Luật có hiệu lực từ ngày 1/10/2026.

Quy định này tạo cơ sở pháp lý để không gian tầm thấp được đưa vào quy hoạch và quản lý theo chức năng, qua đó mở thêm điều kiện phát triển các hoạt động kinh tế, khoa học, công nghệ và giao thông, trong đó có các ứng dụng UAV.

Song song với quy hoạch không gian, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát sẽ là 'đường băng' để các công nghệ và mô hình kinh doanh mới được đưa vào thực tế. Điều 31 Luật Phát triển đô thị 2026 giao HĐND TP.HCM quy định tiêu chí, điều kiện, trình tự thử nghiệm, cơ chế giám sát và các chính sách hỗ trợ. Trong đó có ưu tiên mua sắm, đầu tư và phát triển thị trường đối với những dự án thử nghiệm đạt hiệu quả.

Hiện tại, TP.HCM đang chuẩn bị hệ thống nghị quyết để triển khai Luật Phát triển đô thị. Danh mục nghị quyết được HĐND TP rà soát cũng bao gồm các nội dung liên quan đến không gian tầm thấp, tầm cao và khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo. Đây sẽ những cơ sở để các công nghệ như UAV có thêm không gian thử nghiệm và thương mại hóa trong thời gian tới.

Nhưng trên thực tế, UAV không phải công nghệ chỉ đang chờ một hành lang pháp lý để bắt đầu xuất hiện. Công nghệ này đã đi vào đời sống từ nhiều năm qua, đặc biệt trong nông nghiệp, xây dựng, khảo sát và giám sát. Điều đang thay đổi khi UAV được đẩy ra khỏi những ứng dụng đơn lẻ để trở thành một phần của các hệ thống dữ liệu, tự động hóa và dịch vụ mới.

Theo ông Huỳnh Minh Khôi, Tổng giám đốc Công ty SATY, doanh nghiệp đang triển khai các giải pháp dùng drone để tạo 'bản sao số' của đồng ruộng, phục vụ canh tác lúa phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Thiết bị bay mang camera RGB (ghi hình màu đỏ, xanh lá và xanh dương), cảm biến đa phổ (ghi nhận nhiều dải bước sóng) hoặc LiDAR (công nghệ quét bằng tia laser) để thu thập dữ liệu về cây trồng, kết hợp với dữ liệu vệ tinh và IoT (Internet vạn vật). Từ đó, AI có thể phân tích, xác định những khu vực cần chú ý, ước tính tình trạng cây trồng và lập bản đồ đa phổ cho từng thửa ruộng.

Điểm khác biệt nằm ở chỗ drone còn có thể biến dữ liệu thành quyết định canh tác. Với công nghệ phun biến lượng, lượng thuốc có thể được điều chỉnh theo từng khu vực thay vì phun đồng đều trên toàn bộ diện tích.

“Chúng tôi không chỉ bán sản phẩm. Mục tiêu là sản phẩm phải giải quyết được bài toán giảm đầu vào, nhưng vẫn bảo đảm hoặc tăng đầu ra cho nông dân”, ông Khôi nói. Theo ông, dữ liệu từ drone còn có thể phục vụ tính toán tín chỉ carbon, chứng chỉ xanh và nâng cao giá trị nông sản.

Nếu trong nông nghiệp, drone đang trở thành một 'cảm biến bay' thì với 3D Mapping, UAV có thể được xem như một 'máy quét không gian' trên không. Theo ông Trần Anh Tuấn, sáng lập kiêm Tổng giám đốc Saolatek, giá trị của công nghệ này nằm ở khối dữ liệu không gian 3D được tạo ra sau mỗi chuyến bay.

Kết hợp camera và LiDAR, UAV có thể thu thập dữ liệu địa hình với độ chính xác cao. Công nghệ LiDAR còn cho phép tia laser xuyên qua tán cây để nhận diện địa hình bên dưới, nhưng sai số khoảng vài centimet.

Từ những dữ liệu này, doanh nghiệp có thể dựng lại không gian số của một khu vực, phục vụ các bài toán từ xây dựng, giao thông, quản lý rừng đến cứu hộ, cứu nạn và số hóa di sản.

Một minh chứng được ông Tuấn đưa ra là Nhà máy Nhiệt điện Long Phú 1 tại Sóc Trăng, được khởi công từ năm 2011 nhưng bị đình trệ trong thời gian dài. Saolatek đã sử dụng 3D Mapping để quét lại không gian nhà máy, tái lập hiện trạng và phục vụ hoàn công, xác định khối lượng cho các giai đoạn tiếp theo.

Từ dữ liệu, UAV tiếp tục mở ra những ứng dụng trực tiếp hơn trong các tình huống khẩn cấp. Trong chữa cháy, UAV có thể trở thành 'mắt thần', giúp lực lượng chỉ huy quan sát toàn cảnh, xác định vị trí người cần cứu hộ và điểm nóng trước khi đưa người và thiết bị tiếp cận hiện trường.

Theo ông Phan Huy Thùy, Phó giám đốc Trường Thịnh Drone, hệ thống Sky Eye đang được đơn vị nghiên cứu có tích hợp camera thường, camera nhiệt, đèn chiếu sáng và loa. Sản phẩm dự kiến hoàn thiện, thử nghiệm và đưa ra thị trường trong khoảng 6-12 tháng tới.

Camera nhiệt giúp xác định các điểm nóng, trong khi đèn và loa hỗ trợ tìm kiếm, cứu nạn tại những khu vực mất điện hoặc tầm nhìn hạn chế. Với phiên bản sử dụng nguồn điện từ mặt đất, UAV có thể duy trì hoạt động tới 8 giờ, giúp lực lượng chỉ huy duy trì góc nhìn trên cao trong suốt quá trình xử lý.

Nếu 3 trường hợp trên cho thấy UAV đang giải quyết những bài toán cụ thể từ nông nghiệp, bản đồ đến cứu hỏa, câu chuyện của Realtime Robotics cho thấy một nấc phát triển khác, khi doanh nghiệp Việt không chỉ ứng dụng công nghệ mà đã bắt đầu làm chủ công nghệ lõi và đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế.

Theo ông Lương Việt Quốc, nhà sáng lập kiêm Tổng giám đốc Realtime Robotics, ngay từ đầu công ty đã xác định UAV Việt Nam phải đủ sức cạnh tranh trên thế giới.

“

Vươn tầm thế giới là lựa chọn duy nhất”

Ông Lương Việt Quốc, nhà sáng lập kiêm Tổng giám đốc Realtime Robotics

Kết quả được thể hiện qua Hera, mẫu UAV do Realtime Robotics phát triển, sản xuất tại Việt Nam và đã được xuất khẩu sang Mỹ. Theo ông Quốc, Hera cũng đã được thử nghiệm thành công với quân đội Mỹ. Sau khi Mỹ ban hành lệnh cấm nhập khẩu UAV từ các nước vào cuối năm 2025, Realtime Robotics vẫn được Bộ Chiến tranh Mỹ cấp miễn trừ vào tháng 6/2026, sau khi doanh nghiệp chứng minh nguồn gốc linh kiện, phần mềm và mức độ an toàn của công nghệ.

Đây cũng là bước chuyển mà ông Quốc gọi là “từ xuất khẩu sản phẩm sang xuất khẩu công nghệ”. Từ năm 2027, doanh nghiệp dự kiến sản xuất Hera tại Mỹ, trong khi các khâu có giá trị cao như thiết kế và lập trình vẫn được thực hiện bởi kỹ sư Việt Nam.

UAV đã có, nhiều bài toán ứng dụng cũng đã được chứng minh. Nhưng để công nghệ này thực sự trở thành một ngành kinh tế, TP.HCM còn phải giải quyết một câu hỏi lớn hơn: Làm sao để doanh nghiệp đưa sản phẩm vào đời sống và bán được trên thị trường?

Theo ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu, những điểm nghẽn hiện nay nằm ở hành lang pháp lý, không gian bay, hạ tầng quản lý và thị trường.

Ông Hiếu chỉ ra, điểm nghẽn đầu tiên là quy định pháp lý liên quan đến đăng ký UAV, cấp phép bay và điều kiện thử nghiệm vẫn còn thiếu, chưa đồng bộ. Theo ông, một UAV muốn hoạt động trước hết phải được đăng ký. Hiện thủ tục hành chính liên quan đến đăng ký đã được quy định, nhưng hệ thống đăng ký trực tuyến vẫn chưa hoàn thiện.

Sau khi đăng ký, doanh nghiệp tiếp tục phải khai báo các thông tin về UAV, hành trình, độ cao, hàng hóa, biển số và người điều khiển trước khi bay. TP.HCM đã phối hợp với Bộ Tư lệnh triển khai thử nghiệm hệ thống quản lý giao thông không gian tầm thấp (UTM), nhưng hệ thống này hiện chưa được đưa vào khai thác rộng rãi mà đang chờ ý kiến Quân khu 7 và Bộ Quốc phòng.

Một vấn đề khác nằm trong Nghị định 288/2025/NĐ-CP là điều kiện đối với doanh nghiệp sản xuất UAV. Doanh nghiệp muốn đủ điều kiện sản xuất cần có UAV bay thử, nhưng để bay thử lại phải đáp ứng những điều kiện nhất định. Điều này tạo ra vòng luẩn quẩn khiến quá trình phát triển sản phẩm gặp khó. “Chúng tôi đã kiến nghị Bộ Quốc phòng tham mưu Thủ tướng điều chỉnh Nghị định 288 theo hướng tháo gỡ những vướng mắc này”, ông Hiếu nói.

Khi số lượng UAV tăng lên hàng trăm, hàng nghìn thiết bị, mô hình mỗi chiếc có một người điều khiển sẽ không còn phù hợp. Theo ông Hiếu, hướng đi là phát triển UAV có khả năng tự bay theo những tuyến được kiểm soát, đồng thời hình thành hạ tầng quản lý không gian tầm thấp. TP.HCM đang phối hợp với các cơ quan liên quan để từng bước định hình lại vùng cấm bay, hạn chế bay, tạo thêm không gian cho các hoạt động kinh tế nhưng vẫn bảo đảm an toàn.

Tuy nhiên, theo ông Hiếu, hỗ trợ doanh nghiệp không thể dừng ở việc giúp họ làm ra sản phẩm hay bay thử thành công. Mục tiêu cuối cùng phải là hình thành được doanh nghiệp có khả năng thương mại hóa sản phẩm.

“Chức năng, nhiệm vụ của chúng tôi là làm sao các nhà khởi nghiệp, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo chế tạo ra được sản phẩm, phát triển thành doanh nghiệp và bán được sản phẩm. Mục tiêu của chúng tôi là khi nào doanh nghiệp có tiền thì chúng tôi mới xong nhiệm vụ”. - Ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu chia sẻ

Theo ông, TP.HCM có thể hỗ trợ doanh nghiệp theo nhiều cách, từ hỗ trợ vốn để phát triển startup, đặt hàng sản phẩm đến tài trợ thực hiện những nhiệm vụ cụ thể. Khi sản phẩm đã hình thành, thành phố tiếp tục tính đến việc hỗ trợ doanh nghiệp quảng bá, tham gia các sự kiện và tiếp cận thị trường quốc tế.

Một trở ngại khác nằm ở chính cách doanh nghiệp đưa sản phẩm ra thị trường. Nếu khách hàng phải mua UAV, tuyển người điều khiển, đào tạo, xin phép bay rồi tự xử lý dữ liệu, chi phí và thủ tục có thể trở thành rào cản lớn. Ông Hiếu gợi ý, doanh nghiệp nên chuyển sang cung cấp trọn gói giải pháp.

Ví dụ, một phường cần giám sát xây dựng không phép không nhất thiết phải mua UAV. Doanh nghiệp có thể định kỳ bay qua khu vực, thu thập và phân tích dữ liệu rồi trả về kết quả. Khách hàng chỉ trả tiền cho dịch vụ thay vì phải sở hữu cả hệ thống.

Theo ông, TP.HCM cũng đã định hướng mô hình thuê giải pháp để vừa giảm rủi ro cho khách hàng, vừa giúp doanh nghiệp nhanh chóng có doanh thu. “Các doanh nghiệp tại TP.HCM chế tạo được nhiều đồ nhưng bán được ít đồ. Việc của chúng ta sắp tới là phải bán được nhiều đồ”, ông Hiếu nói.

Với mục tiêu đó, bài toán UAV đã chuyển từ thử nghiệm sang thương mại hóa, với trọng tâm là đưa những giải pháp đã chứng minh hiệu quả ra thị trường.

Trong khi TP.HCM đang từng bước xây dựng cơ chế thử nghiệm và hoàn thiện hành lang pháp lý cho UAV, Tây Ninh - một tỉnh liền kề - đã đi trước một bước khi xây dựng Chiến lược phát triển hệ sinh thái phương tiện không người lái với định hướng khá cụ thể: một quan điểm định vị và triết lý cốt lõi, tập trung vào 2 nhóm hành động trọng tâm, dựa trên 3 lợi thế để hình thành 4 trụ cột phát triển ngành phương tiện không người lái tại địa phương.

Theo bà Huỳnh Thị Hồng Nhung, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Tây Ninh, địa phương đang xây dựng cơ chế sandbox cho đào tạo, thử nghiệm và hành lang bay. Trong đó, doanh nghiệp không chỉ được đưa thiết bị vào thử nghiệm mà quá trình này còn được thiết kế để thu thập dữ liệu, đánh giá hiệu quả và xác định khả năng nhân rộng.

Địa phương dự kiến xây dựng một hành lang bay thử nghiệm dài khoảng 60 km, rộng 6 km. Đây được xem là một trong những điều kiện để giải quyết bài toán mà nhiều doanh nghiệp UAV đang gặp phải. Đó là có sản phẩm nhưng thiếu nơi thử nghiệm trong điều kiện thực tế.

Tuy nhiên, điểm đặc biệt hơn nằm ở giai đoạn sau thử nghiệm. Bà Nhung cho biết Tây Ninh đã nhận thấy một khoảng trống phổ biến: doanh nghiệp hoàn thành thử nghiệm nhưng sau đó “không biết làm gì tiếp”, trong khi cơ quan nhà nước cũng chưa có hướng dẫn cụ thể.

Vì vậy, các bài toán thử nghiệm của tỉnh sẽ xuất phát từ nhu cầu thực tế của địa phương, thay vì chỉ thử nghiệm công nghệ để chứng minh công nghệ có thể hoạt động. “Chúng tôi thực hiện thử nghiệm với mục tiêu sau khi có kết quả, nếu giải pháp hiệu quả, địa phương sẽ trở thành khách hàng đầu tiên để doanh nghiệp tiếp tục triển khai”, bà Nhung nói.

Theo cách này, một giải pháp sau khi thử nghiệm sẽ có hai hướng. Nếu kết quả cho thấy giải pháp có thể triển khai, nhân rộng, địa phương có thể trở thành khách hàng đầu tiên. Nếu chưa đạt yêu cầu, kết quả thử nghiệm tiếp tục được sử dụng để xác định những vấn đề cần cải thiện và xây dựng chính sách hỗ trợ tiếp theo.

Đây chính là cách Tây Ninh đang tìm cách rút ngắn khoảng cách từ “làm ra được công nghệ” đến “có người sử dụng công nghệ”. Với các doanh nghiệp UAV, điều này tạo ra một vòng lặp rõ ràng hơn: địa phương đưa ra bài toán, doanh nghiệp phát triển giải pháp, sandbox tạo môi trường thử nghiệm, dữ liệu được dùng để đánh giá và nếu hiệu quả, chính bài toán ban đầu có thể trở thành thị trường đầu tiên.

Tây Ninh cũng đặt mục tiêu các giải pháp được phát triển theo hướng “Make in Vietnam” nhưng đạt tiêu chuẩn quốc tế, từ đó không chỉ mở rộng trong tỉnh hay trong nước mà hướng tới khả năng đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế.