Trong bối cảnh hệ thống y tế tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) còn nhiều hạn chế, việc ứng dụng các công nghệ mới để rút ngắn thời gian vận chuyển mẫu xét nghiệm và vật tư y tế đang nhận được sự quan tâm của nhiều nhóm nghiên cứu và chuyên gia.
Một trong những hướng tiếp cận đáng chú ý là sử dụng thiết bị bay không người lái (UAV) để kết nối các cơ sở y tế trong khu vực với các bệnh viện tuyến trên.
Anh Hoàng Đức Thắng (ngụ Cần Thơ) cho biết anh cùng các cộng sự đang phát triển dự án sử dụng UAV vận hành theo hình thức BVLOS (bay ngoài tầm nhìn trực tiếp của người điều khiển) để vận chuyển mẫu xét nghiệm và vật tư y tế giữa các tỉnh trong khu vực ĐBSCL.
Theo anh Thắng, nhóm đang tìm kiếm một nền tảng phần cứng phù hợp, ưu tiên các dòng UAV cất hạ cánh thẳng đứng dạng cánh bằng (VTOL Fixed-wing), để phát triển các ứng dụng điều khiển và tự hành của riêng nhóm.
Thiết bị dự kiến phải đáp ứng một số tiêu chí kỹ thuật như tầm bay hoạt động trên 100 km, tải trọng hữu ích tối đa khoảng 10 kg, đồng thời cho phép can thiệp sâu vào phần cứng.
Một yêu cầu quan trọng là UAV phải hỗ trợ các hệ thống điều khiển bay mã nguồn mở, cho phép nhóm nghiên cứu giao tiếp thông qua giao thức MAVLink với các máy tính đồng hành hoặc các công cụ phát triển khác.
Điều này giúp tích hợp các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) và các thuật toán thị giác máy tính do nhóm tự phát triển nhằm nâng cao mức độ tự động hóa và khả năng vận hành an toàn.
Ý tưởng xuất phát từ thực tế tại ĐBSCL, nơi nhiều bệnh nhân từ các tỉnh phải chuyển lên các bệnh viện lớn tại TP.HCM để thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu hoặc điều trị. Quá trình chuyển tuyến không chỉ gây tốn kém chi phí đi lại mà còn có thể khiến người bệnh bỏ lỡ “thời gian vàng” trong điều trị.
Theo các chuyên gia, nếu việc vận chuyển mẫu xét nghiệm hoặc vật tư y tế được thực hiện bằng UAV, thời gian luân chuyển giữa các cơ sở y tế có thể rút ngắn đáng kể. Người bệnh có cơ hội tiếp cận kết quả xét nghiệm sớm hơn, qua đó giúp bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị kịp thời và hiệu quả hơn.
Ngoài lĩnh vực y tế, tại các tỉnh vùng ĐBSCL, việc sử dụng thiết bị bay không người lái đã phổ biến nhiều năm nay trong lĩnh vực nông nghiệp.
Nông dân thường sử dụng để gieo giống, bón phân, phun thuốc trừ sâu/dưỡng cây dưỡng trái hoặc thăm khám sức khỏe cây trồng trên những cánh đồng có diện tích lớn.
Trên thực tế, việc sử dụng UAV trong lĩnh vực y tế đã bắt đầu được thử nghiệm tại Việt Nam. Tại Hà Nội, một mô hình vận chuyển mẫu bệnh phẩm bằng thiết bị bay không người lái đã được triển khai thí điểm với sự phối hợp giữa Bệnh viện Đa khoa Đức Giang và Vietnam Post.
Theo mô hình này, Vietnam Post sử dụng UAV cỡ nhỏ được thiết kế riêng cho mục đích vận chuyển y tế, bảo đảm các điều kiện an toàn và pháp lý để được cấp phép bay trong bán kính khoảng 10 km. Mỗi tuyến bay dự kiến thực hiện hai chuyến mỗi ngày và có thể tăng tần suất nếu phát sinh nhu cầu từ các cơ sở y tế.
Thiết bị bay được trang bị camera giám sát hành trình theo thời gian thực, có tốc độ hành trình khoảng 60 km/h và phạm vi hoạt động bán kính khoảng 15 km. Khoang chứa chuyên dụng được thiết kế bảo đảm các điều kiện cần thiết đối với mẫu bệnh phẩm, thuốc và vật tư y tế.
Trong các giai đoạn tiếp theo, mô hình thử nghiệm này dự kiến sẽ được nâng cấp để đạt tầm bay khoảng 20 km với tải trọng vận chuyển phù hợp cho các nhiệm vụ y tế, khoảng 10 kg.
UAV sẽ bay theo lộ trình được thiết lập sẵn và được giám sát chặt chẽ, phù hợp với không gian bay tầm thấp tại khu vực đô thị, đồng thời tuân thủ đầy đủ các quy định về an toàn và an ninh hàng không.
Việc triển khai các mô hình thí điểm như vậy được xem là bước đi ban đầu trong quá trình khai thác không gian bay tầm thấp cho các dịch vụ phục vụ đời sống xã hội, trong đó lĩnh vực y tế được đánh giá là một trong những ứng dụng có tiềm năng lớn.
Tại khu vực ĐBSCL, tiềm năng ứng dụng UAV cũng đang được quan tâm trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Đại học Cần Thơ và CT Group mới đây đã công bố kế hoạch thành lập Trung tâm UAV kết hợp robot nông nghiệp và trường đào tạo phi công UAV, nhằm phát triển các giải pháp công nghệ phục vụ nông nghiệp thông minh cũng như các lĩnh vực khác trong khu vực.
Theo PGS.TS Trần Trung Tính, Hiệu trưởng Đại học Cần Thơ, ĐBSCL là vùng đồng bằng có vị trí chiến lược, đóng vai trò quan trọng trong sản xuất lúa gạo, trái cây và nuôi trồng thủy sản của Việt Nam. Tuy nhiên, khu vực này cũng đang phải đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, hạn mặn và sự suy thoái đất canh tác.
Bên cạnh đó, hệ thống y tế của vùng vẫn còn nhiều hạn chế. Trong nhiều năm, ĐBSCL được xem là “vùng trũng” về y tế khi thiếu bác sĩ chuyên môn sâu cũng như các trang thiết bị hiện đại. Vì vậy, người dân thường phải chuyển viện lên các bệnh viện tuyến trên tại TP.HCM để khám và điều trị.
Trong bối cảnh đó, các giải pháp công nghệ như vận chuyển mẫu xét nghiệm bằng UAV có thể mở ra hướng tiếp cận mới cho hệ thống y tế khu vực.
Việc triển khai ở quy mô phù hợp và đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về an toàn, pháp lý, mô hình này giúp rút ngắn khoảng cách giữa các tuyến y tế, giảm áp lực chuyển viện và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của người dân trong vùng.
