Tại các sân bay, hình ảnh bảng điện tử hiển thị dòng chữ “delayed” (bị chậm) kèm vài từ ngắn gọn như “lý do khai thác” hay “vấn đề kỹ thuật” đã trở nên quen thuộc.
Với nhiều hành khách, sự chậm trễ không chỉ gây xáo trộn lịch trình mà còn kéo theo cảm giác bức xúc vì thiếu thông tin rõ ràng. Câu hỏi “vì sao chuyến bay trễ?” tưởng như đơn giản, nhưng trong thực tế hàng không, lại là một bài toán phức hợp, nơi minh bạch thông tin va chạm trực tiếp với yêu cầu an toàn, pháp lý và áp lực vận hành.
Máy bay có thể đến muộn từ chặng trước, sau đó phải chờ cổng đỗ, kẹt đường lăn, thiếu slot cất cánh hoặc chịu ảnh hưởng dây chuyền từ thời tiết xấu tại sân bay đến. Các yếu tố này thường xảy ra nối tiếp nhau, khiến việc xác định “nguyên nhân chính” tại một thời điểm trở nên khó khăn.
Dữ liệu từ ứng dụng theo dõi chuyến bay Flighty cho thấy, trong năm 2025, thời gian trễ trung bình của một chuyến bay toàn cầu là khoảng 23 phút, kéo theo hàng triệu giờ chờ đợi của hành khách. Phần lớn các nguyên nhân delay nằm ở nhóm vận hành mặt đất và điều phối không lưu.
Trong thực tế khai thác, các hãng hàng không có hệ thống phân loại nguyên nhân trễ rất chi tiết để phục vụ báo cáo nội bộ và cơ quan quản lý. Tuy nhiên, khi thông tin được truyền ra bên ngoài, nó thường được rút gọn thành những cụm từ chung. Nguyên nhân không chỉ để “đơn giản hóa”, mà bởi lý do ban đầu có thể không còn chính xác sau vài chục phút vận hành tiếp theo.
Một chuyên gia điều hành bay chia sẻ rằng, nếu hãng thông báo quá sớm một nguyên nhân cụ thể, họ có thể phải đính chính nhiều lần, gây hoang mang và làm xói mòn niềm tin của hành khách. Trong hàng không, nơi mỗi quyết định đều gắn với an toàn, sự chính xác được ưu tiên hơn tốc độ truyền thông.
Không chỉ chịu áp lực kỹ thuật, các hãng hàng không còn bị ràng buộc bởi khung pháp lý quốc tế. Ở châu Âu, quy định EC261 cho phép hành khách yêu cầu bồi thường nếu chuyến bay trễ do lỗi thuộc trách nhiệm của hãng.
Tại Mỹ, Bộ Giao thông Vận tải (DOT) yêu cầu hoàn tiền nếu chuyến bay bị chậm kéo dài và hành khách không tiếp tục hành trình. Chính vì vậy, lý do trễ chuyến không chỉ là thông tin dịch vụ, mà còn là căn cứ pháp lý.
Ông Nguyễn Văn Hùng, chuyên viên khai thác hàng không, nhận định: “Một chuyến bay có thể trễ vì nhiều yếu tố chồng chéo. Nếu hãng công bố sai hoặc chưa đầy đủ nguyên nhân, họ có thể đối mặt với khiếu nại, yêu cầu bồi thường, thậm chí tranh chấp pháp lý. Vì vậy, nhiều hãng chọn cách thông báo an toàn, chung nhất”.
Tại Việt Nam, theo số liệu của Cục Hàng không Việt Nam, có những giai đoạn tỷ lệ cất cánh đúng giờ chỉ đạt hơn 60%, đặc biệt trong mùa cao điểm. Mỗi lần delay kéo theo hàng nghìn hành khách bị ảnh hưởng, tạo áp lực lớn lên hệ thống dịch vụ mặt đất và bộ phận chăm sóc khách hàng. Trong bối cảnh đó, thông tin không rõ ràng càng dễ làm bùng phát căng thẳng tại sân bay.
Tuy nhiên, từ góc nhìn hành khách, sự mập mờ lại là nguyên nhân làm xói mòn niềm tin. Anh Nguyễn Minh Tuấn, một hành khách thường xuyên bay công tác, chia sẻ: “Chúng tôi không cần quá chi tiết, nhưng ít nhất cần biết chuyến bay trễ vì thời tiết, kỹ thuật hay điều phối. Khi chỉ nhận được ‘lý do khai thác’, cảm giác như mình bị bỏ rơi trong sự chờ đợi”.
Các chuyên gia cho rằng, minh bạch thông tin không đồng nghĩa với việc công bố mọi chi tiết kỹ thuật. Vấn đề nằm ở cách truyền đạt. Thay vì một câu trả lời chung chung, các hãng có thể cung cấp thông tin theo từng lớp: nguyên nhân ban đầu, cập nhật theo diễn biến và giải thích rõ hơn khi nguyên nhân đã được xác định cuối cùng.
Câu chuyện chuyến bay trễ giờ vì thế không chỉ là sự cố vận hành, mà là phép thử đối với văn hóa phục vụ của ngành hàng không. Khi nhu cầu đi lại bằng đường hàng không ngày càng phổ biến, hành khách không chỉ mua vé, mà còn kỳ vọng được tôn trọng bằng thông tin đầy đủ và kịp thời.
Trong dài hạn, việc cải thiện cách giải thích nguyên nhân delay không chỉ giúp giảm bức xúc, mà còn góp phần xây dựng lại niềm tin. Minh bạch nếu được thực hiện đúng cách, sẽ không làm suy yếu an toàn hay pháp lý, mà ngược lại, trở thành nền tảng cho một hệ thống vận hành bền vững hơn, nơi hành khách hiểu rằng mỗi phút chậm trễ đều gắn với mục tiêu cao nhất: đảm bảo an toàn bay.
Theo Cục Hàng không Việt Nam, trong năm 2025, tỷ lệ chuyến bay đúng giờ đạt 65,8%, giảm 7,5 điểm phần trăm so với năm trước. Tổng số khách vận chuyển năm 2025 đạt khoảng 83,5 triệu. Như vậy, ước tính với tỷ lệ chậm, hủy chuyến chiếm 34%, trong năm qua đã có trên 25 triệu khách bay bị Delay hoặc hủy chuyến.
