Trong báo cáo mới nhất gửi Chính phủ, Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) cho biết phát sinh nhiều vướng mắc với nhà thầu nước ngoài thực hiện gói thầu 5.10, thi công nhà ga hành khách của sân bay Long Thành, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng tiến độ chung của dự án.
Cụ thể, ACV nêu rõ trong báo cáo, ở giai đoạn đấu thầu, một số hạng mục liên quan đến cung cấp và lắp đặt thiết bị nhà ga do nhà thầu IC Ictas (tập đoàn đến từ Thổ Nhĩ Kỳ, đứng đầu liên danh Vietur) chào giá bằng USD, với tổng giá trị hơn 338,8 triệu USD.
Tuy nhiên, khi bước vào thực hiện hợp đồng, quá trình rà soát hồ sơ mời thầu, hồ sơ dự thầu cùng các quy định pháp lý hiện hành đã làm phát sinh vướng mắc liên quan đến đồng tiền sử dụng trong chào thầu và thanh toán.
Theo đó, một số thiết bị mà IC Ictas đề xuất thanh toán bằng ngoại tệ thực tế lại có nguồn gốc trong nước hoặc được cung cấp thông qua các đơn vị tại Việt Nam, không đáp ứng điều kiện thanh toán bằng ngoại tệ theo quy định.
ACV phân loại các chi phí thành 4 nhóm, gồm: Nhóm thiết bị được hoàn thiện tại Việt Nam; nhóm thiết bị xuất xứ nước ngoài, nhưng do nhà thầu phụ của IC Ictas mua qua nhà cung cấp trong nước; nhóm thiết bị xuất xứ 100% từ nước ngoài, do nhà thầu phụ của IC Ictas nhập khẩu trực tiếp; nhóm chi phí lắp đặt được thực hiện trong nước.
ACV cho rằng nguyên nhân chính của vướng mắc là do nhà thầu chưa bảo đảm tính thống nhất giữa giai đoạn dự thầu (chào giá bằng USD) và giai đoạn thực hiện hợp đồng (thực tế chi phí phát sinh từ nhà thầu phụ, nhà cung cấp Việt Nam). Đồng thời, IC Ictas chưa bóc tách rõ ràng cơ cấu chi phí trong nước và nước ngoài.
Trong hồ sơ dự thầu, IC Ictas có đề xuất việc sử dụng nhà thầu phụ cho các công việc cung cấp và lắp đặt một số thiết bị nhà ga, nhưng không nêu thông tin nhà thầu phụ. Do đó, tại thời điểm chấm thầu, ACV không có cơ sở xác định doanh nghiệp sẽ thực hiện các công việc trên thông qua nhà thầu phụ trong nước hay nước ngoài.
Trên cơ sở đó, ACV đề xuất IC Ictas điều chỉnh các hạng mục có chi phí thực tế phát sinh trong nước sang thanh toán bằng VNĐ (theo tỷ giá quy đổi ở thời điểm 3 ngày trước ngày đóng thầu) nhằm bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật và không làm vượt tổng mức đầu tư đã được phê duyệt.
Tuy nhiên, phía nhà thầu IC Ictas không đồng thuận với phương án này, đồng thời giữ quan điểm toàn bộ các khoản thanh toán cần được thực hiện bằng USD hoặc theo tỷ giá tại thời điểm thanh toán hiện hành. Nhà thầu cho rằng việc áp dụng tỷ giá tại thời điểm trước ngày đóng thầu có thể gây thiệt hại lũy kế do chênh lệch tỷ giá.
Chủ đầu tư cho biết, bất đồng giữa các bên đã kéo dài và có nguy cơ phát sinh tranh chấp, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và hiệu quả thực hiện dự án. Nếu không được cơ quan chức năng kịp thời hướng dẫn, tháo gỡ, tình trạng này có thể tác động nhất định đến môi trường đầu tư.
Trước tình hình đó, ACV đã kiến nghị Bộ Xây dựng và các cơ quan liên quan xem xét, làm rõ trách nhiệm của nhà thầu trong việc chào giá ngoại tệ, nguyên tắc xác định đồng tiền thanh toán, cách phân loại chi phí trong nước và nước ngoài cũng như cơ chế áp dụng tỷ giá trong quá trình thực hiện hợp đồng. Qua đó, nhà chức trách sớm thống nhất cách xử lý để bảo đảm tiến độ dự án.
Liên danh Vietur gồm 10 doanh nghiệp, đứng đầu là nhà thầu IC Ictas (Thổ Nhĩ Kỳ), cùng các doanh nghiệp xây dựng trong nước như Vinaconex, Ricons, Newtecons, SOL E&C, Tổng công ty Xây dựng số 1 (CC1), ATAD, Phục Hưng Holdings và Tổng công ty Xây dựng Hà Nội.
Ngoài ra, trong báo cáo ACV cũng cho biết tiến độ dự án thành phần 3 của sân bay Long Thành đang chịu áp lực lớn do biến động giá nguyên vật liệu và hao hụt nhân công.
Thời gian qua, chủ đầu tư đã ghi nhận tình trạng cán bộ kỹ thuật, công nhân bỏ dở công việc giữa chừng, chuyển sang các công trình khác.
Ngay tại gói thầu 5.10, trước ngày 26/1/2026, liên danh nhà thầu đã huy động mỗi ngày khoảng 5.300 nhân sự. Tuy nhiên, sau thời điểm trên, số nhân sự mỗi ngày còn khoảng 1.500 người.
Gần đây, số lượng công nhân được huy động có chuyển biến, đạt khoảng 3.400 người, nhưng vẫn còn thiếu hụt so với nhu cầu cần khoảng 6.000 nhân sự.
Gói thầu số 4.8 (hạ tầng cảng, giao thông), trước 26/1/2026 nhà thầu đã huy động mỗi ngày khoảng 1.500 người. Sau đó số lượng người trên công trường giảm, mỗi ngày còn khoảng 1.200 người dù nhu cầu cần khoảng 1.900 người.
Việc thiếu hụt nhân sự cũng diễn ra ở lực lượng tư vấn thiết kế, tư vấn giám sát tại một số gói thầu gây khó khăn trong công tác nội nghiệp, quản lý chất lượng, ảnh hưởng đến quy trình thanh toán chung của dự án.
Theo ACV, tính đến ngày 14/4, công trường có khoảng 8.457 lao động, mới đáp ứng 60% nhu cầu, trong khi để đảm bảo tiến độ cần khoảng 14.000 người - tương đương thiếu hơn 5.500 lao động.
Khó khăn nữa là vấn đề nguyên liệu, nhiên liệu phục vụ thi công sân bay Long Thành tăng giá ảnh hưởng đến chi phí vận hành máy móc thi công. Hiện các nhà thầu huy động gần 2.500 xe máy, thiết bị… để tập trung thi công trong mùa khô. Nhưng giá xăng dầu tăng và nguồn cung hạn chế khiến mỗi ca thi công đều phải bù chi phí nhiên liệu.
Ngoài ra, chi phí vận chuyển đá, cát, thép từ các mỏ về công trường sân bay Long Thành cũng bị đẩy lên theo giá xăng dầu. Theo báo cáo của các nhà thầu, trong thời gian qua, giá của những vật liệu này đã tăng khoảng 15-25%.
Bên cạnh đó, nhựa đường, xi măng và thép đồng loạt tăng giá. Bê tông nhựa thành phẩm chịu ảnh hưởng trực tiếp từ giá nhựa đường và nhiên liệu đã tăng khoảng 40-50% mỗi tấn so với trước.
Trước những khó khăn trên, ACV nhận định mục tiêu hoàn thành khai thác kỹ thuật vào tháng 9/2026 và khai thác thương mại trong quý IV/2026 là "khả thi", nhưng có thách thức lớn, phụ thuộc vào khả năng tháo gỡ kịp thời các vướng mắc nêu trên.
Để tránh nguy cơ chậm tiến độ dự án sân bay Long Thành, ACV đề nghị Phó thủ tướng Phạm Gia Túc chỉ đạo UBND tỉnh Đồng Nai và các cơ quan liên quan tiếp tục hỗ trợ, tạo điều kiện để các nhà thầu tiếp cận ổn định nguồn nhiên liệu, vật liệu, góp phần giảm thiểu rủi ro phát sinh, bảo đảm tiến độ thi công.
