Elon Musk xây đế chế công nghệ trị giá nghìn tỷ USD

Đây không chỉ là một giao dịch gây choáng ngợp về quy mô, mà còn đánh dấu bước ngoặt lớn trong chiến lược tích hợp công nghệ của Musk, nơi không gian, trí tuệ nhân tạo và năng lượng được kết nối trong cùng một hệ sinh thái khép kín.

Thông tin được công bố trong tuyên bố đăng tải trên website SpaceX, kèm chữ ký trực tiếp của Musk. Thỏa thuận này, lần đầu được Reuters đưa tin từ tuần trước, ngay lập tức thu hút sự chú ý toàn cầu và được giới công nghệ, tài chính xem là một trong những thương vụ sáp nhập tham vọng và gây tranh cãi nhất lịch sử ngành công nghệ hiện đại.

Sự kết hợp chưa từng có giữa không gian và trí tuệ nhân tạo

Về bản chất, đây là sự kết hợp giữa một nhà thầu hàng không – quốc phòng hàng đầu thế giới với một công ty trí tuệ nhân tạo đang tăng trưởng nhanh nhưng tiêu tốn lượng vốn khổng lồ. SpaceX đại diện cho năng lực phóng tên lửa, hạ tầng vệ tinh và khai thác không gian, trong khi xAI là hiện thân cho tham vọng xây dựng các mô hình AI quy mô siêu lớn, nơi chi phí chủ yếu đến từ chip, trung tâm dữ liệu và năng lượng.

Theo Bloomberg, sau sáp nhập, công ty hợp nhất sẽ trở thành doanh nghiệp tư nhân có giá trị lớn nhất thế giới, với mức định giá 1,25 nghìn tỷ USD. Một nguồn tin thân cận của Reuters cho biết SpaceX được định giá khoảng 1 nghìn tỷ USD, còn xAI khoảng 250 tỷ USD. Toàn bộ thương vụ được thực hiện bằng cổ phiếu, với mức giá tham chiếu khoảng 527 USD/cổ phiếu của công ty hợp nhất.

Với quy mô này, thương vụ SpaceX - xAI đã phá vỡ kỷ lục sáp nhập lớn nhất thế giới tồn tại suốt 25 năm. Trước đó, kỷ lục thuộc về Vodafone khi tập đoàn viễn thông Anh mua lại Mannesmann của Đức năm 2000 trong thương vụ trị giá 203 tỷ USD, theo dữ liệu của Sở Giao dịch Chứng khoán London (LSEG).

Cuộc đua AI và toan tính chiến lược của Musk

Thương vụ diễn ra trong bối cảnh cuộc đua trí tuệ nhân tạo toàn cầu đang bước vào giai đoạn “đốt tiền” khốc liệt. Alphabet (Google), Meta và Amazon đều đã đầu tư hàng chục tỷ USD để hỗ trợ các công ty AI hàng đầu như OpenAI và Anthropic, đồng thời xây dựng các trung tâm dữ liệu khổng lồ phục vụ huấn luyện mô hình.

Trong bối cảnh đó, việc SpaceX mua lại xAI được xem là nỗ lực chiến lược nhằm xây dựng một hạ tầng AI độc lập cho Elon Musk, giảm sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp điện toán đám mây truyền thống. Trước đó, Tesla - một mảnh ghép quan trọng khác trong đế chế Musk đã đầu tư vào xAI và ứng dụng một số công nghệ của công ty này cho các dự án xe tự hành và robot.

Trong thông cáo báo chí, Musk cho biết mục tiêu cốt lõi của thương vụ là phát triển các trung tâm dữ liệu AI ngoài không gian. Theo ông, trong vòng hai đến ba năm tới, phương thức thực hiện các phép tính AI với chi phí thấp nhất sẽ không còn nằm trên mặt đất, mà ở quỹ đạo Trái Đất.

"Chỉ riêng lợi thế về chi phí cũng đủ để thúc đẩy đổi mới, cho phép đào tạo các mô hình AI và xử lý dữ liệu với tốc độ, quy mô chưa từng có. Điều này sẽ đẩy nhanh các đột phá trong hiểu biết về vật lý và tạo ra những công nghệ mang lại lợi ích lâu dài cho nhân loại", Musk viết.

Một triệu vệ tinh – trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo

Tham vọng này không chỉ dừng lại ở tuyên bố. Theo hồ sơ SpaceX nộp lên Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) ngày 30/1, công ty đề xuất phóng tới một triệu vệ tinh hoạt động như các trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo, khai thác năng lượng Mặt Trời để vận hành và xử lý dữ liệu AI.

SpaceX cho rằng việc đặt trung tâm dữ liệu ngoài không gian cho phép tận dụng nguồn năng lượng Mặt Trời gần như liên tục, đồng thời giảm chi phí vận hành và bảo trì so với các trung tâm dữ liệu trên mặt đất. Mô hình này cũng được quảng bá là thân thiện môi trường hơn, khi không cần sử dụng nước làm mát và không tiêu thụ điện từ lưới dân sinh.

FCC hiện chưa đưa ra phản hồi chính thức. Việc đề xuất này có được chấp thuận hay không sẽ mang tính quyết định đối với khả năng hiện thực hóa tham vọng triển khai hạ tầng AI quy mô lớn trên quỹ đạo Trái Đất của Elon Musk.

Trước đây, SpaceX từng xin phép phóng 42.000 vệ tinh Starlink, song hiện mới chỉ có khoảng 9.500 vệ tinh đang hoạt động. Trong khi đó, toàn bộ quỹ đạo Trái Đất hiện có khoảng 15.000 vệ tinh, phần lớn thuộc mạng Starlink của SpaceX. Nếu kế hoạch mới được triển khai, trật tự hạ tầng không gian toàn cầu có thể thay đổi đáng kể.

Tái cấu trúc “Nền kinh tế Musk”

Trước thương vụ này, SpaceX đã là công ty tư nhân có giá trị nhất thế giới, được định giá khoảng 800 tỷ USD trong một đợt bán cổ phần nội bộ gần đây. Trong khi đó, theo Wall Street Journal, xAI được định giá khoảng 230 tỷ USD vào tháng 11/2025.

Thỏa thuận sáp nhập cũng diễn ra song song với kế hoạch IPO của SpaceX, được cho là có thể huy động tới 50 tỷ USD và định giá công ty trên 1,5 nghìn tỷ USD. Nếu thành hiện thực, đây sẽ là đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng lớn nhất lịch sử.

Việc sáp nhập xAI vào SpaceX tiếp tục củng cố “Nền kinh tế Musk” – thuật ngữ không chính thức mà giới đầu tư dùng để mô tả hệ sinh thái các công ty do Musk kiểm soát, bao gồm Tesla, Neuralink, Boring Company và trước đó là nền tảng mạng xã hội X.

Elon Musk vốn không xa lạ với các thương vụ hợp nhất nội bộ. Năm 2025, ông đã sáp nhập X vào xAI thông qua thương vụ hoán đổi cổ phần trị giá 33 tỷ USD, giúp xAI tiếp cận kho dữ liệu và hệ thống phân phối toàn cầu của mạng xã hội này. Trước đó, năm 2016, Musk từng sử dụng cổ phiếu Tesla để mua lại SolarCity - công ty năng lượng mặt trời do ông và người thân kiểm soát. Tuy nhiên, thương vụ SpaceX - xAI là bước đi lớn và táo bạo nhất từ trước đến nay.

Rủi ro quản trị và áp lực giám sát

Quy mô khổng lồ của thương vụ kéo theo hàng loạt câu hỏi về quản trị, định giá và xung đột lợi ích. Musk hiện đảm nhiệm nhiều vai trò lãnh đạo chồng chéo, làm dấy lên lo ngại về việc chuyển giao kỹ sư, công nghệ độc quyền và các hợp đồng nội bộ giữa các công ty trong hệ sinh thái của ông.

Đáng chú ý, SpaceX đang nắm giữ các hợp đồng trị giá hàng tỷ USD với chính phủ Mỹ, bao gồm NASA, Bộ Quốc phòng và các cơ quan tình báo. Các cơ quan này đều có thẩm quyền xem xét các thương vụ mua bán – sáp nhập để đánh giá rủi ro an ninh quốc gia và hệ lụy chiến lược dài hạn.

Ở chiều ngược lại, xAI đang vận hành chatbot Grok – một dự án AI đầy tham vọng nhưng tiêu tốn khoảng 1 tỷ USD mỗi tháng, theo tiết lộ của Musk. Việc sáp nhập với SpaceX giúp xAI tiếp cận nguồn vốn, nhân lực và sức mạnh tính toán ở quy mô chưa từng có, đồng thời làm mờ ranh giới giữa các công ty trong đế chế Musk.

Dù được định giá hơn 200 tỷ USD, xAI vẫn đối mặt nhiều tranh cãi. Gần đây, công ty buộc phải vô hiệu hóa khả năng tạo hình ảnh nhạy cảm của Grok sau làn sóng phản ứng dữ dội. Quyết định này được đưa ra chỉ vài giờ sau khi Tổng chưởng lý California Rob Bonta cho biết đang điều tra xAI liên quan đến cáo buộc “sản xuất hàng loạt hình ảnh deepfake nhạy cảm mà không có sự đồng thuận”.

Khác với nhiều dự án gây tranh cãi khác của Musk, SpaceX vẫn được xem là doanh nghiệp ổn định và thành công nhất trong hệ sinh thái của ông. Công ty hiện là đơn vị duy nhất của Mỹ có khả năng thường xuyên đưa phi hành gia lên và xuống Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), đồng thời là nhà cung cấp dịch vụ phóng tên lửa chủ chốt cho NASA và Bộ Quốc phòng Mỹ (nay là Bộ Chiến tranh).

SpaceX cũng đang thử nghiệm tên lửa tái sử dụng, cung cấp dịch vụ dữ liệu và điện thoại di động cho khách hàng của T-Mobile, và hợp tác với NASA trong các sứ mệnh đưa con người trở lại Mặt Trăng.

Được thành lập năm 2002, SpaceX là nhân tố quan trọng đưa Elon Musk trở thành người giàu nhất thế giới, với khối tài sản ròng ước tính hơn 760 tỷ USD (theo dữ liệu thời gian thực của Forbes). Hiện nay, doanh thu từ mạng lưới hơn 9.000 vệ tinh Starlink đang tăng trưởng nhanh và đã vượt xa mảng dịch vụ phóng vệ tinh, trở thành nguồn tài trợ tiềm năng cho các dự án AI tiêu tốn vốn của xAI.

Có thể nói, thương vụ sáp nhập SpaceX – xAI không chỉ là câu chuyện về con số kỷ lục, mà còn là canh bạc lớn nhất của Elon Musk cho tương lai trí tuệ nhân tạo và không gian. Nếu thành công, Musk có thể tạo ra một mô hình hạ tầng AI hoàn toàn mới, vượt ra ngoài giới hạn của Trái Đất. Nếu thất bại, đây cũng có thể trở thành một trong những thương vụ tốn kém và gây tranh cãi nhất lịch sử công nghệ hiện đại.