Dưa luận Mỹ đang sục sôi với một sự kiện vô tiền khoáng hậu trong lịch sử hàng không: hàng trăm nghìn người quên góp tiền để cứu hãng bay giá rẻ Spirit Airlines vừa tuyên bố phá sản do giá nhiên liệu tăng cao.
Theo USA Today, ý tưởng này xuất phát từ Hunter Peterson, nhà sáng tạo nội dung 22 tuổi, sau khi anh đăng video trên TikTok đề xuất “quốc hữu hóa” Spirit Airlines theo mô hình cộng đồng. “Đây là một ý tưởng thiên tài: Chúng ta sẽ tạo ra một hãng hàng không thuộc sở hữu của người dân”, Peterson nói trong video lan truyền trên mạng xã hội.
Ngay sau đó, anh đã lập trang web “Lets Buy Spirit Air” để tiếp nhận đóng góp. Tính đến chiều thứ Bảy (9/5/2026), chiến dịch đã huy động được khoảng 337 triệu USD, với mức đóng góp trung bình khoảng 907 USD mỗi người.
Chính Peterson cũng thừa nhận, ban đầu đây chỉ là một trò đùa. Nhưng tốc độ lan truyền trên TikTok, Instagram và YouTube đã nhanh chóng biến nó thành một phong trào có thật. Hàng loạt tài khoản bắt đầu đăng tải logo “Spirit 2.0”, ý tưởng tái cấu trúc hãng bay và thậm chí cả kế hoạch vận hành trong tương lai.
Điều đáng chú ý là chiến dịch này không đơn thuần phản ánh sự yêu thích dành cho một hãng hàng không phá sản. Nó cho thấy một tâm lý lớn hơn đang tồn tại trong xã hội Mỹ: sự bất mãn ngày càng tăng với cấu trúc sở hữu tập đoàn của ngành hàng không và nỗi lo rằng kỷ nguyên vé máy bay giá rẻ thực sự đang dần biến mất.
Trong nhiều năm, Spirit Airlines là biểu tượng gây tranh cãi của hàng không giá rẻ Mỹ. Hãng thường bị phàn nàn vì phụ phí dày đặc, ghế ngồi chật hẹp và tỷ lệ chậm chuyến cao. Nhưng chính mô hình “vé siêu rẻ” của hãng lại làm thay đổi toàn bộ thị trường.
Giới phân tích gọi đó là “hiệu ứng Spirit” hiện tượng giá vé giảm mạnh trên các tuyến bay mà Spirit tham gia khai thác. Ngược lại, khi hãng rút lui, giá vé thường tăng nhanh do áp lực cạnh tranh biến mất.
Sự hiện diện của Spirit từng buộc các hãng hàng không lớn như Delta Air Lines, American Airlines và United Airlines phải triển khai hạng vé “Basic Economy” trong hơn một thập kỷ qua nhằm cạnh tranh với nhóm khách hàng nhạy cảm về giá.
Đối với hàng triệu người Mỹ có thu nhập thấp hoặc sống tại các thành phố nhỏ, Spirit từng là lựa chọn duy nhất để tiếp cận du lịch hàng không với chi phí tối thiểu. Hơn nữa, có nhiều kỉ niệm của họ gắn với hãng bay này. Do vậy nhiều người đăng ảnh các chuyến bay cuối cùng, chia sẻ kỷ niệm với Spirit và xem sự biến mất của hãng như dấu hiệu cho thấy thị trường hàng không Mỹ ngày càng ít lựa chọn giá rẻ hơn.
Ở góc độ rộng hơn, hiện tượng này phản ánh thực tế rằng người tiêu dùng Mỹ vẫn đánh giá cao vai trò của các hãng hàng không siêu tiết kiệm, ngay cả khi mô hình kinh doanh đó thường xuyên bị chỉ trích.
Dù khả năng hồi sinh Spirit còn rất xa vời, chiến dịch này vẫn cho thấy một xu hướng đáng chú ý: người tiêu dùng Mỹ đang muốn có tiếng nói lớn hơn trong những ngành dịch vụ thiết yếu vốn ngày càng bị chi phối bởi các tập đoàn khổng lồ.
Thực tế, phần lớn lợi nhuận của các hãng hàng không Mỹ hiện không đến từ bán vé mà từ thẻ tín dụng đồng thương hiệu và chương trình khách hàng thân thiết. Bốn hãng lớn gồm Delta, American, United và Southwest Airlines tạo ra khoảng 200 tỷ USD doanh thu trong năm 2024, nhưng bản thân hoạt động vận chuyển hành khách lại có biên lợi nhuận rất thấp.
Điều đó đồng nghĩa Spirit 2.0 nếu tồn tại sẽ cần nhiều hơn những tấm vé giá rẻ để sống sót. Nhưng có lẽ với nhiều người tham gia chiến dịch này, đây chưa bao giờ chỉ là chuyện đầu tư tài chính. “Tôi đã cam kết rồi. Sao lại không chứ?” Abigail Hartman, một kỹ thuật viên X-quang tại Indiana, nói trong video trên mạng xã hội. “Nếu điều này thành công, chẳng phải nó chứng minh rằng chúng ta có thể làm được mọi thứ sao?”
Ở một khía cạnh nào đó, điều mà hàng trăm nghìn người Mỹ đang mua không chỉ là một hãng hàng không phá sản, mà là cảm giác họ vẫn có thể tác động tới một ngành công nghiệp vốn từ lâu nằm ngoài tầm ảnh hưởng của người tiêu dùng bình thường.
Hôm 11/5, Hunter Peterson cho biết một công ty chuyên tư vấn mua bán sáp nhập trong ngành hàng không nhận định kế hoạch mua lại Spirit Airlines của anh là “có thể thực hiện được”. Tuy nhiên, Peterson thừa nhận thời gian không còn nhiều khi một số tài sản của Spirit sẽ được đưa ra đấu giá chỉ trong vài ngày tới.
Peterson nói trên mạng xã hội rằng anh đã nhận được đề nghị hỗ trợ từ các nhà đầu tư thiên thần và đang xây dựng một quỹ pháp lý để thúc đẩy kế hoạch mua lại hãng hàng không này. Dù vậy, anh cho biết bản thân không thể trực tiếp nhận tiền đóng góp từ công chúng. “Tôi không thể nhận tiền trực tiếp từ mọi người, nhưng có thể nhận hỗ trợ từ các nhà đầu tư giàu có”, Peterson nói và hài hước kêu gọi tỷ phú Mark Cuban liên hệ với mình.
Ít ai ngờ rằng chỉ một năm trước, Peterson còn là YouTuber từng bay liên tục 24 giờ cùng Spirit Airlines để làm nội dung video. Giờ đây, anh lại trở thành gương mặt đứng sau chiến dịch “Spirit 2.0” nhằm cứu hãng hàng không này khỏi nguy cơ biến mất hoàn toàn.
Hôm thứ Sáu (9/5), Peterson cho biết nhóm của anh đã huy động được quỹ pháp lý để chuẩn bị hồ sơ đấu thầu mua lại Spirit Airlines. Chiến dịch cũng nhận được sự ủng hộ từ công đoàn tiếp viên hàng không của hãng với khoảng 5.500 thành viên.
Theo kế hoạch được công bố trên trang web của Peterson, nếu thương vụ thành công, các thành viên tham gia đóng góp sẽ có quyền tham gia quyết định về tuyến bay, ban lãnh đạo và chiến lược phát triển của hãng hàng không mới.
Dù vậy, Peterson vẫn thừa nhận chưa có gì chắc chắn. “Không có gì đảm bảo mọi chuyện sẽ thành công”, anh nói. “Nhưng ít nhất chúng tôi đã tiến gần hơn một bước tới mục tiêu cùng nhau sở hữu Spirit 2.0”.
Peterson cho biết ý tưởng của anh lấy cảm hứng từ đội bóng bầu dục Green Bay Packers đội bóng duy nhất tại Giải bóng bầu dục quốc gia (NFL) thuộc sở hữu cộng đồng thay vì một tỷ phú hay tập đoàn tư nhân. Hiện Packers có hơn 5 triệu cổ phiếu được phân bổ cho khoảng 530.000 cổ đông.
Theo mô hình mà nhóm “Spirit 2.0” đề xuất, những người đóng góp sẽ có quyền tham gia quyết định về tuyến bay, chiến lược phát triển và ban lãnh đạo hãng hàng không trong tương lai.
Nếu thành công, đây có thể trở thành một trong những thử nghiệm lớn đầu tiên về mô hình sở hữu cộng đồng trong ngành hàng không thương mại lĩnh vực vốn phụ thuộc nặng nề vào các quỹ đầu tư, ngân hàng và cấu trúc tài chính phức tạp.
Tuy nhiên, chính điểm hấp dẫn nhất của chiến dịch cũng đồng thời là điểm phi thực tế nhất.
Ngành hàng không từ lâu được xem là một trong những lĩnh vực khó vận hành nhất thế giới: chi phí khổng lồ, biên lợi nhuận thấp, phụ thuộc giá nhiên liệu và chịu ràng buộc pháp lý chặt chẽ. Bộ Giao thông Vận tải Mỹ (DOT) cho biết riêng chi phí nhiên liệu hàng không đã tăng 56% trong tháng 3, trong khi giá dầu tiếp tục leo thang do xung đột tại Iran.
Theo hồ sơ phá sản năm 2025, Spirit đã thua lỗ nhiều năm liên tiếp, thất bại trong các thương vụ sáp nhập với Frontier Airlines và JetBlue Airways, đồng thời tích lũy khoản nợ khoảng 8,1 tỷ USD vào tháng 8/2025. “Chúng tôi gần như đã hết thời gian chuẩn bị”, Giám đốc điều hành Dave Davis nói trước khi hãng đóng cửa.
Các chuyên gia cho rằng sự nhiệt tình của cộng đồng khó có thể giải quyết được những rào cản cấu trúc của ngành hàng không. “Hãng hàng không là một doanh nghiệp tài chính rất phức tạp. Có rất nhiều bên tham gia”, Charles Elson, một giáo sư tài chính đã nghỉ hưu tại Đại học Delaware, cho biết.
“Bạn có các bên cho vay, máy bay, hợp đồng thuê sân bay, thế chấp máy bay, công đoàn phi công, tiếp viên, kỹ thuật viên… Có quá nhiều bên liên quan,” ông nói. Theo giáo sư Elson, gọi vốn cộng đồng có thể phù hợp với doanh nghiệp nhỏ, nhưng áp dụng vào ngành hàng không thì “giống như đi tới sao Hỏa”.
Trong khi đó, Giáo sư luật John Coffee Jr. của Đại học Columbia cho rằng các quy định của Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) gần như khiến kế hoạch này không khả thi nếu muốn huy động vốn đại chúng hợp pháp.
Các ngoại lệ gọi vốn cộng đồng hiện chỉ cho phép huy động khoảng 5 triệu USD mỗi năm quá nhỏ so với nhu cầu vốn của một hãng hàng không. Trong khi đó, các hình thức huy động vốn lớn hơn lại chủ yếu dành cho giới đầu tư giàu có.
Theo chuyên gia Coffee, tình trạng phá sản của Spirit đang làm trầm trọng hóa các rắc rối hiện có. Ông cảnh báo: “Đây không phải là một lời đề nghị hấp dẫn. Các bên đang làm việc với một công ty đã thất bại trên thực tế, và mọi rủi ro liên quan đều phải được làm rõ trước khi tiến tới bất kỳ thỏa thuận nào”.
.jpg "Spirit Airlines sụp đổ: Dấu chấm hết hay bước ngoặt của hàng không giá rẻ?")
