Dự thảo Thông tư Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến về dự thảo Thông tư quy định về giảm phát thải khí nhà kính và bảo vệ môi trường trong hoạt động hàng không dân dụng, trong đó mở rộng yêu cầu quản lý phát thải, thích ứng biến đổi khí hậu và tiếng ồn.
Trong bối cảnh hàng không toàn cầu chịu sức ép ngày càng lớn về giảm phát thải, ngành hàng không Việt Nam cũng đang bước vào giai đoạn phải cụ thể hóa cam kết môi trường bằng những yêu cầu trực tiếp hơn đối với hãng bay, sân bay và doanh nghiệp nhiên liệu.
Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO) đang từng bước hoàn thiện các tiêu chuẩn, khuyến cáo thực hành và cơ chế quốc tế về bảo vệ môi trường, tập trung vào giảm phát thải khí nhà kính, thực hiện Cơ chế giảm và bù trừ carbon đối với hàng không quốc tế (CORSIA), sử dụng nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), kiểm soát tiếng ồn, khí thải tàu bay và tăng cường quản lý môi trường tại cảng hàng không.
Việt Nam là thành viên ICAO, đồng thời tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu và Thỏa thuận Paris, với cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Trong lĩnh vực hàng không, nền tảng pháp lý hiện nay được hình thành từ Thông tư số 22/2020/TT-BGTVT về quản lý nhiên liệu tiêu thụ và phát thải CO2 và Thông tư số 52/2022/TT-BGTVT về bảo vệ môi trường trong hoạt động hàng không dân dụng.
Tuy nhiên, cùng với sự thay đổi của các yêu cầu quốc tế và mục tiêu chuyển đổi xanh, các quy định hiện hành đang cần được cập nhật.
Dự thảo Thông tư mới của Bộ Xây dựng được xây dựng theo hướng hợp nhất hai thông tư hiện hành thành một khung quản lý thống nhất, đồng thời bổ sung nhiều nội dung chưa được quy định đầy đủ trước đây.
Nội dung đáng chú ý nhất trong dự thảo là lần đầu tiên Việt Nam đề xuất một lộ trình cụ thể về tỷ lệ sử dụng nhiên liệu hàng không bền vững.
Theo phương án được lấy ý kiến, đối với chuyến bay quốc tế khởi hành từ các cảng hàng không tại Việt Nam, tỷ lệ SAF tối thiểu được đề xuất ở mức 1% từ năm 2030. Tỷ lệ này tăng lên 2% năm 2031, 3% năm 2032, 4% trong giai đoạn 2033-2034, 5% giai đoạn 2035-2037, 7% giai đoạn 2038-2039 và 10% từ năm 2040.
Không chỉ các đường bay quốc tế, dự thảo còn đưa ra lộ trình riêng đối với chuyến bay nội địa. Theo đó, tỷ lệ SAF tối thiểu được đề xuất ở mức 1% trong giai đoạn 2032-2034, 2% giai đoạn 2035-2037, 3% trong hai năm 2038-2039 và 5% từ năm 2040.
Nếu được ban hành, đây sẽ là bước chuyển đáng kể trong chính sách nhiên liệu hàng không tại Việt Nam. Khi đó, SAF sẽ không còn chỉ được tiếp cận dưới góc độ khuyến khích hoặc thử nghiệm, mà từng bước trở thành một thành phần nhiên liệu có tỷ lệ sử dụng tối thiểu đối với hoạt động khai thác.
Việc sử dụng SAF sớm hơn hoặc cao hơn tỷ lệ tối thiểu cũng được khuyến khích.
Dự thảo mới đề xuất hoàn thiện các quy định thực hiện CORSIA tại Việt Nam theo hướng bao quát toàn bộ chuỗi từ giám sát, thu thập dữ liệu, tính toán, báo cáo, xác minh phát thải đến xác định và thực hiện nghĩa vụ bù trừ.
Trước đó, Thông tư số 22/2020/TT-BGTVT được ban hành trong giai đoạn đầu triển khai CORSIA, chủ yếu tập trung vào quản lý nhiên liệu tiêu thụ, tính toán, giám sát và báo cáo phát thải CO2. Trong quá trình triển khai, ICAO tiếp tục hoàn thiện các yêu cầu của CORSIA, trong đó có các quy định liên quan đến giám sát, báo cáo và thẩm tra phát thải CO₂ (MRV), xác định nghĩa vụ bù trừ và thực hiện nghĩa vụ bù trừ phát thải.
Do đó, cần xây dựng một cơ chế quản lý thống nhất, đầy đủ từ giám sát, thu thập dữ liệu, tính toán, báo cáo và thẩm tra phát thải đến xác định, thực hiện và báo cáo hoàn thành nghĩa vụ bù trừ; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của người khai thác tàu bay, tổ chức xác minh và cơ quan quản lý nhà nước.
Bên cạnh phát thải từ các chuyến bay quốc tế thuộc phạm vi CORSIA, yêu cầu quản lý phát thải khí nhà kính của ngành hàng không trong nước cũng được đặt ra.
Dự thảo Thông tư vì vậy mở rộng cơ chế theo dõi, tổng hợp dữ liệu nhiên liệu, điện năng tiêu thụ và phát thải trong phạm vi hoạt động hàng không, đồng thời quy định việc phối hợp cung cấp dữ liệu phục vụ công tác quản lý và giảm phát thải.
Dự thảo không chỉ tập trung vào tàu bay và nhiên liệu mà đưa cảng hàng không, sân bay trở thành một mắt xích quan trọng trong quá trình chuyển đổi xanh.
Theo đó, người khai thác cảng hàng không, sân bay xây dựng, tổ chức thực hiện hoặc lồng ghép nội dung quản lý carbon, giảm phát thải khí nhà kính vào kế hoạch bảo vệ môi trường, kế hoạch hoạt động hoặc kế hoạch chuyển đổi xanh phù hợp với quy mô khai thác, điều kiện thực tế và quy định của pháp luật
Đáng chú ý, người khai thác cảng hàng không chịu trách nhiệm đối với nguồn phát thải thuộc quyền sở hữu hoặc kiểm soát của mình; đối với nguồn phát thải của người khai thác tàu bay và các tổ chức, cá nhân khác, thực hiện vai trò chủ trì tổng hợp, điều phối, phối hợp và tạo điều kiện giảm phát thải, không chịu trách nhiệm thay cho chủ nguồn phát thải.
Theo Bộ Xây dựng, việc bổ sung các quy định này nhằm thiết lập khung quản lý carbon và giảm phát thải khí nhà kính tại cảng hàng không, sân bay, từ xác định nguồn phát thải, thu thập dữ liệu, xây dựng mục tiêu đến theo dõi kết quả giảm phát thải.
Đồng thời, quy định này cũng phân định rõ trách nhiệm giữa người khai thác cảng hàng không và các chủ nguồn phát thải khác, tránh việc người khai thác cảng phải chịu trách nhiệm thay cho các doanh nghiệp, người khai thác tàu bay.
Quy định cũng nhằm tận dụng dữ liệu đã thu thập, tránh yêu cầu báo cáo trùng lặp và tạo cơ sở cho việc thực hiện các chương trình giảm phát thải, chuyển đổi xanh và công nhận các-bon sân bay.
Một hướng tiếp cận mới khác là yêu cầu thích ứng với biến đổi khí hậu. Dự thảo đặt ra việc đánh giá tác động, mức độ dễ bị tổn thương và rủi ro do biến đổi khí hậu đối với hoạt động hàng không. Doanh nghiệp cảng hàng không và các đơn vị bảo đảm hoạt động bay có trách nhiệm cung cấp dữ liệu về ảnh hưởng của thời tiết cực đoan, phối hợp đánh giá rủi ro và xây dựng giải pháp nhằm duy trì các hoạt động thiết yếu, hạn chế gián đoạn khai thác.
Đặc biệt, đối với dự án xây mới hoặc nâng cấp sân bay và công trình bảo đảm hoạt động bay, kết quả đánh giá rủi ro và các kịch bản biến đổi khí hậu phải được xem xét ngay từ quá trình lựa chọn vị trí, thiết kế, xây dựng và phương án khai thác.
Bộ Xây dựng lý giải việc Bổ sung quy định về thích ứng với biến đổi khí hậu, do Thông tư số 22/2020/TT-BGTVT và Thông tư số 52/2022/TT-BGTVT chưa quy định cụ thể về đánh giá rủi ro khí hậu và trách nhiệm của các chủ thể trong việc xây dựng, thực hiện các giải pháp thích ứng, nhằm bảo đảm hoạt động hàng không có khả năng chống chịu và duy trì khai thác trước tác động của biến đổi khí hậu.
Bên cạnh phát thải khí nhà kính, Dự thảo Thông tư đã xây dựng cơ chế quản lý tiếng ồn tàu bay tại cảng hàng không theo hướng theo dõi, nhận diện ảnh hưởng, tiếp nhận và xử lý phản ánh, phối hợp đánh giá và áp dụng các biện pháp quản lý phù hợp với điều kiện khai thác thực tế.
Bộ Xây dựng cho biết, Dự thảo Thông tư mới không lặp lại các quy định về tiêu chuẩn kỹ thuật tiếng ồn và khí thải động cơ, mà tập trung vào nội dung quản lý môi trường đặc thù của hoạt động hàng không như đánh giá, quản lý tác động tiếng ồn; bản đồ tiếng ồn, phát thải khí nhà kính, giảm phát thải; và các biện pháp bảo vệ môi trường tại cảng hàng không, sân bay.
Cách tiếp cận này giúp tránh chồng chéo, trùng lặp quy định và bảo đảm phân định rõ giữa quản lý kỹ thuật - an toàn tàu bay và quản lý môi trường.
Dự thảo bổ sung thêm Điều 39 về Xác định và đánh giá ảnh hưởng của tiếng ồn tàu bay nhằm cụ thể hóa cơ chế theo dõi, đánh giá và xử lý ảnh hưởng của tiếng ồn tàu bay, gắn với phản ánh thực tế và quy mô khai thác của từng cảng hàng không, thay vì chỉ quy định về bản đồ tiếng ồn.
Ngoài ra, bổ sung thêm các Điều 41 Áp dụng phương thức, quy trình khai thác giảm tiếng ồn; Điều 43 Phối hợp quy hoạch và quản lý sử dụng đất; Điều 44 Áp dụng cách tiếp cận cân bằng trong quản lý tiếng ồn tàu bay; Điều 45 Tiếp nhận phản ánh và cung cấp thông tin về tiếng ồn. Đây là những nội dung mà Thông tư trước đó chưa quy định.
Các nội dung về giảm phát thải khí nhà kính, CORSIA, SAF và bảo vệ môi trường hiện được điều chỉnh bởi các văn bản khác nhau, trong đó có Thông tư số 22/2020/TT-BGTVT và Thông tư số 52/2022/TT-BGTVT.
Trong bối cảnh phạm vi quản lý được mở rộng, việc tiếp tục duy trì hai Thông tư riêng biệt có thể dẫn đến phân tán quy định và khó bảo đảm tính thống nhất trong tổ chức thực hiện.
Dự thảo Thông tư mới được xây dựng theo hướng hợp nhất các quy định về giảm phát thải khí nhà kính và bảo vệ môi trường trong hoạt động hàng không dân dụng vào một văn bản thống nhất, đồng thời phân định trách nhiệm của Cục Hàng không Việt Nam, người khai thác tàu bay, người khai thác cảng hàng không, sân bay, doanh nghiệp cung ứng nhiên liệu, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay và các tổ chức, cá nhân có liên quan.
Việc xây dựng một văn bản thống nhất cũng tạo thuận lợi cho doanh nghiệp trong việc tiếp cận, thực hiện và quản lý các nghĩa vụ về phát thải, SAF và bảo vệ môi trường. Bên cạnh đó, cần bảo đảm sự thống nhất với pháp luật hiện hành.
