Giới siêu giàu, với các chuyến bay phản lực tư nhân, chỉ trong vài ngày đã thải ra lượng carbon tương đương cả năm, khiến ngân sách carbon toàn cầu nhanh chóng cạn kiệt.
Ở độ cao hành trình, nơi buồng lái hiện đại và khoang khách sang trọng tách biệt hoàn toàn khỏi những hệ lụy dưới mặt đất, máy bay phản lực tư nhân đang trở thành biểu tượng rõ ràng nhất của bất bình đẳng khí hậu trong ngành hàng không.
Phân tích mới nhất của Oxfam cho thấy một thực tế đáng lo ngại: 1% người giàu nhất thế giới chỉ cần khoảng 10 ngày để thải ra lượng carbon tương đương cả năm, còn nhóm 0,1% siêu giàu chỉ mất vỏn vẹn ba ngày, phần lớn đến từ các hoạt động di chuyển và đầu tư có cường độ phát thải cao.
Trong khi hàng tỷ hành khách bay thương mại ngày càng phải chấp nhận các quy định khắt khe về nhiên liệu, thuế môi trường và bù trừ carbon, thì ở phân khúc hàng không hạng sang, mỗi chuyến bay riêng vẫn gần như là “đặc quyền phát thải”.
Dấu chân carbon của chuyên cơ riêng
Trong hàng không, yếu tố quyết định không chỉ là quãng đường bay, mà là số ghế được sử dụng để “chia sẻ” lượng nhiên liệu đốt cháy.
Một chuyến bay thương mại thân hẹp hay thân rộng khi kín chỗ có thể phân bổ lượng phát thải cho hàng trăm hành khách. Ngược lại, một chuyên cơ riêng thường chỉ chở vài người, thậm chí một hành khách, nhưng vẫn tiêu thụ lượng nhiên liệu tương đương hoặc không kém xa, một chuyến bay thương mại trên cùng chặng.
Theo Oxfam, dấu chân carbon của giới siêu giàu tập trung dày đặc ở các chuyến bay phản lực tư nhân, nơi mỗi giờ bay có thể tạo ra lượng CO₂ cao gấp nhiều lần so với một hành khách phổ thông trên chuyến bay thương mại. Đây chính là lý do khiến phát thải của nhóm này tăng vọt, dù số chuyến bay thực tế ít hơn rất nhiều so với hàng không đại chúng.
Riêng tại Anh, 1% người giàu nhất chỉ trong tám ngày đã thải ra lượng carbon nhiều hơn tổng phát thải của 50% người nghèo nhất trong cả một năm, một con số cho thấy rõ khoảng cách phát thải không nằm ở “đi lại”, mà nằm ở cách đi lại.
“Ngân sách carbon” bị rút cạn từ buồng lái hạng sang
Khái niệm “ngân sách carbon”, lượng CO2 tối đa mà nhân loại còn có thể thải ra để giữ nhiệt độ toàn cầu không vượt quá 1,5°C, đang trở thành thước đo sống còn với ngành hàng không. Oxfam cảnh báo, nếu thế giới tiếp tục phát thải như hiện nay, ngân sách carbon chỉ còn đủ cho vài năm.
Tuy nhiên, bài toán trở nên nghiêm trọng hơn khi đặt trong bối cảnh hàng không hạng sang. Nếu toàn nhân loại phát thải ở mức trung bình như 1% người giàu nhất, ngân sách carbon sẽ cạn kiệt chỉ trong vài tháng. Và nếu mọi người đều bay với tần suất và mức phát thải tương đương máy bay phản lực tư nhân của các tỷ phú, thì ngân sách carbon toàn cầu sẽ “bốc hơi” chỉ trong… vài ngày.
Oxfam cho biết, 50 tỷ phú giàu nhất thế giới thực hiện trung bình gần 200 chuyến bay mỗi năm, dành hàng trăm giờ trên không trung. Lượng CO₂ từ riêng các chuyến bay này đã tương đương với hàng trăm năm phát thải của một người bình thường, chưa tính tới du thuyền và các hoạt động tiêu thụ năng lượng xa xỉ khác.
Phát thải hàng không không chỉ nằm ở động cơ
Một điểm đáng chú ý trong báo cáo của Oxfam là máy bay riêng chỉ là phần “nhìn thấy được” của vấn đề. Nguồn phát thải lớn nhất của giới siêu giàu lại nằm ở các khoản đầu tư, trong đó có đầu tư vào hàng không, năng lượng hóa thạch và hạ tầng vận tải cường độ cao.
Trung bình, danh mục đầu tư của một tỷ phú tạo ra khoảng 1,9 triệu tấn CO2 mỗi năm, tương đương lượng phát thải hàng năm của hàng trăm nghìn ô tô chạy xăng. Gần 40% các khoản đầu tư này nằm trong các ngành gây ô nhiễm cao, bao gồm dầu mỏ, khai khoáng, vận tải và xi măng, những lĩnh vực có liên hệ trực tiếp đến chuỗi cung ứng nhiên liệu hàng không.
Theo bà Nafkote Dabi, Trưởng nhóm nghiên cứu biến đổi khí hậu của Oxfam, trách nhiệm khí hậu gắn với các khoản đầu tư của giới siêu giàu gần như đứng ngoài các khung chính sách hiện nay, dù tác động của chúng có thể tương đương lượng phát thải của cả một quốc gia.
Trong bối cảnh hàng không thương mại đang chịu áp lực lớn từ các mục tiêu phát thải ròng bằng 0, Oxfam kêu gọi đánh thuế mạnh hơn đối với máy bay phản lực tư nhân và các hoạt động hàng không xa xỉ. Theo tổ chức này, việc này không chỉ giúp hạn chế phát thải, mà còn tạo nguồn lực cho quá trình chuyển đổi sang nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), đội bay tiết kiệm nhiên liệu và hạ tầng hàng không xanh.
Bà Beth John, cố vấn về công bằng khí hậu tại Oxfam GB, nhấn mạnh: “Muốn giảm thiệt hại khí hậu, các chính phủ phải tập trung vào nhóm gây ô nhiễm nhiều nhất. Đánh thuế máy bay phản lực tư nhân là bước đi cần thiết nếu chúng ta thực sự nghiêm túc với tương lai của ngành hàng không”.
Theo Oxfam, để đạt được mục tiêu của Thỏa thuận Paris, 1% người giàu nhất toàn cầu phải cắt giảm tới 97% lượng phát thải vào năm 2030. Với ngành hàng không, điều này đặt ra câu hỏi then chốt: bầu trời tương lai sẽ là không gian chung được quản lý công bằng, hay tiếp tục là “bầu trời riêng” cho một nhóm nhỏ sẵn sàng trả giá để phát thải không giới hạn?
