Sau nhiều năm bị kìm hãm bởi các quy định nghiêm ngặt, ngành giao hàng bằng máy bay không người lái (drone) tại Mỹ đang đứng trước cơ hội tăng tốc khi Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) đề xuất nới lỏng các quy định về khai thác.
Động thái này diễn ra sau sắc lệnh hành pháp do Tổng thống Donald Trump ký vào tháng 6/2025 nhằm thúc đẩy ngành công nghiệp máy bay không người lái, trong bối cảnh Washington coi đây là một mặt trận cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc.
"Mỹ chứ không phải Trung Quốc sẽ dẫn đầu trong công nghệ đầy hứa hẹn này", Bộ trưởng Giao thông Mỹ Sean Duffy tuyên bố hồi tháng 8/2025.
Theo đề xuất của FAA, các phi công điều khiển máy bay không người lái được chứng nhận sẽ được phép khai thác ngoài tầm nhìn trực tiếp (Beyond Visual Line of Sight - BVLOS), thay vì phải xin giấy phép miễn trừ riêng cho từng trường hợp như hiện nay. Nếu được thông qua, quy định mới sẽ loại bỏ một trong những rào cản lớn nhất đối với ngành.
Beth Flippo, Giám đốc điều hành công ty drone Dexa, là một trong những người hiểu rõ khó khăn này. Năm 2021, bà đã đưa cả gia đình từ bang New Jersey tới Ohio để điều hành chương trình thí điểm giao hàng tạp hóa bằng máy bay không người lái cho Kroger. Tuy nhiên, dự án chỉ kéo dài tám tháng trước khi hai bên thống nhất dừng triển khai. "Chúng tôi không thể kiếm được tiền", Flippo nói.
Theo bà, quy định buộc máy bay phải luôn nằm trong tầm quan sát trực tiếp khiến doanh nghiệp phải bố trí nhân sự khắp thành phố để giám sát hoạt động bay. "Điều đó không thể mở rộng quy mô", bà Beth Flippo cho biết thêm.
Dexa cuối cùng cũng được FAA cấp phép bay ngoài tầm nhìn trực tiếp, nhưng quá trình xin phép kéo dài tới bốn năm.
Hiện công ty đang đàm phán với Kroger để khởi động lại chương trình giao hàng bằng drone, dù nhà bán lẻ chưa xác nhận thông tin này.
Theo PwC, thị trường drone tại Mỹ có thể tăng trưởng trung bình 65% mỗi năm đến năm 2034. Trên phạm vi toàn cầu, số đơn hàng được giao bằng máy bay không người lái được dự báo tăng từ khoảng 13 triệu đơn trong năm nay lên hơn 800 triệu đơn vào năm 2034.
Dù hiện quy mô thị trường mới chỉ trị giá vài tỷ USD, nhiều tập đoàn bán lẻ và giao đồ ăn đang đẩy mạnh đầu tư nhằm giành lợi thế sớm.
Heather Rivera, Giám đốc phát triển kinh doanh của Wing - công ty drone thuộc Alphabet cho rằng ngành đang bước vào thời điểm bứt phá. "Chúng ta đang ở một bước ngoặt thương mại".
Rivera được tuyển dụng chưa đầy một năm trước để mở rộng hợp tác với các chuỗi bán lẻ và nhà hàng, phản ánh tham vọng thương mại hóa mạnh mẽ của Wing sau hơn một thập kỷ phát triển công nghệ.
Hiện Walmart và Amazon là hai doanh nghiệp dẫn đầu cuộc đua giao hàng bằng drone tại Mỹ. Walmart bắt đầu chương trình từ năm 2021 và hiện hợp tác với Wing cũng như Zipline.
Theo Mike Walden, Phó chủ tịch cấp cao phụ trách đổi mới khâu hoàn thiện đơn hàng của Walmart, drone chủ yếu được sử dụng để giao các mặt hàng cần gấp như thuốc dị ứng, thức ăn cho thú cưng hoặc các vật dụng gia đình khách hàng bất ngờ phát hiện đã hết.
Ứng dụng Walmart sẽ tự động thông báo nếu đơn hàng đủ điều kiện giao bằng drone, đồng thời theo dõi trọng lượng giỏ hàng để bảo đảm không vượt quá tải trọng từ khoảng 3-8 pound (1,4-3,6 kg), tùy từng loại máy bay.
Walmart cho biết đã thực hiện gần 2 triệu chuyến giao hàng bằng drone, trong đó phần lớn diễn ra trong năm nay khi chương trình tăng tốc mở rộng.
Hiện drone được triển khai tại khoảng 70 cửa hàng trong tổng số gần 4.600 điểm bán của Walmart tại Mỹ, nhưng doanh nghiệp đặt mục tiêu nâng con số này lên hơn 270 cửa hàng vào cuối năm 2027.
Amazon, bắt đầu chương trình từ năm 2022, cũng vừa đưa vào hoạt động mạng lưới giao hàng bằng drone thứ 10 tại Mỹ tại Baton Rouge, bang Louisiana. Theo công ty, drone có thể giao hàng đến khách trong chưa đầy 30 phút.
Các doanh nghiệp tin rằng lợi thế lớn nhất của drone nằm ở tốc độ và chi phí. Walmart cho biết có những đơn hàng được giao trong chưa đầy 5 phút và nhìn chung drone thường nhanh hơn giao hàng đường bộ.
Heather Rivera kể rằng cô từng nhận được một hộp kem giao bằng drone và "kem vẫn còn lạnh". Theo PwC, chi phí mỗi lần giao hàng bằng drone có thể giảm xuống chỉ còn khoảng 2 USD vào năm 2034, thấp hơn đáng kể so với phương thức giao hàng truyền thống.
Amazon và Walmart đều không công bố chi phí thực tế. "Tuy nhiên, nếu công nghệ này không đủ sức cạnh tranh, chúng tôi đã không tiếp tục đầu tư", Matt McCardle, Giám đốc mở rộng mạng lưới drone toàn cầu của Amazon, cho biết.
Theo Beth Flippo, khi được phép bay ngoài tầm nhìn trực tiếp, hiệu quả kinh tế sẽ cải thiện đáng kể.
Một nhân viên vận hành với mức lương khoảng 25 USD mỗi giờ có thể đồng thời giám sát khoảng 40 máy bay không người lái trên màn hình, tương đương khoảng 160 đơn hàng mỗi giờ - thấp hơn rất nhiều so với chi phí duy trì một đội ngũ tài xế giao hàng.
Dù vậy, bà thừa nhận các doanh nghiệp nhỏ như Dexa vẫn phải cạnh tranh với những "gã khổng lồ" như Alphabet. "Giống như David đối đầu Goliath", Giám đốc điều hành công ty drone Dexa thừa nhận.
Sự thúc đẩy của Mỹ cũng diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc đang phát triển mạnh "nền kinh tế tầm thấp" - lĩnh vực bao gồm các hoạt động hàng không dưới độ cao 3.000 m.
Theo Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, Đại học Bắc Kinh và Cục Hàng không Dân dụng Trung Quốc, quy mô lĩnh vực này dự kiến tăng từ khoảng 1.500 tỷ nhân dân tệ năm 2025 lên hơn 2.000 tỷ nhân dân tệ vào năm 2030.
Các thành phố như Thâm Quyến và Quảng Châu đã trở thành trung tâm giao hàng bằng drone, trong khi JD Logistics cho biết mạng lưới thử nghiệm của họ tại Giang Tô, Thiểm Tây và Tứ Xuyên có thể rút ngắn tới 70% thời gian giao hàng tại khu vực nông thôn.
Theo Andreas Raptopoulos, Giám đốc điều hành Matternet, nếu FAA thông qua quy định mới, ngành drone của Mỹ sẽ bước vào giai đoạn "tăng trưởng mạnh mẽ theo cấp số nhân" trong vài năm tới.
Dù vẫn còn những lo ngại về tiếng ồn và quyền riêng tư tại một số cộng đồng dân cư, các chuyên gia cho rằng quá trình thương mại hóa đang giúp công nghệ tiến bộ nhanh hơn. "Qua mỗi chu kỳ phát triển, phần cứng, pin, phạm vi hoạt động và độ tin cậy đều được cải thiện", Marios Savvides, giáo sư Trường Kỹ thuật thuộc Đại học Carnegie Mellon, nhận định.
"Công nghệ đang trưởng thành trong điều kiện thực tế, chứ không chỉ trong phòng thí nghiệm", giáo sư Marios Savvides nhấn mạnh.
.jpg "Cuộc đua Wi-Fi trên không nóng lên khi Delta – Amazon 'so găng' Starlink")
