Hai hãng hàng không ở Bắc Âu là SAS và Icelandair đang cùng đẩy mạnh quá trình hiện đại hóa đội bay bằng các dòng máy bay Airbus, nhưng phục vụ hai chiến lược khác nhau.
Trong khi SAS (hãng hàng không đa quốc gia, đại diện cho ba nước Bắc Âu gồm Đan Mạch, Thụy Điển và Na Uy) đặt cược vào Airbus A330neo để mở rộng mạng bay đường dài, Icelandair - hãng hàng không quốc gia của Iceland cũng bổ sung Airbus A320neo nhằm tăng tính linh hoạt và đẩy nhanh quá trình thay thế máy bay cũ.
SAS đang thực hiện một trong những thương vụ máy bay lớn nhất lịch sử hãng, khi lựa chọn dòng Airbus A330neo thay vì Boeing 777X để phục vụ chiến lược dài hạn.
Thỏa thuận với Airbus bao gồm tối đa 40 chiếc Airbus A330, trong đó có: 18 chiếc Airbus A330-900 đặt mua chắc chắn; 10 chiếc Airbus A330-900 tùy chọn; 12 chiếc Airbus A330-300 thuê.
Quyết định này được đưa ra sau nhiều tháng cân nhắc các phương án thay thế đội máy bay thân rộng hiện tại của hãng. SAS đã xem xét cả những mẫu máy bay của Airbus và Boeing, trong đó Boeing 777X từng được CEO Anko van der Werff đề cập như một lựa chọn tiềm năng.
Tuy nhiên, Airbus A330neo cuối cùng được đánh giá phù hợp hơn với quy mô, nhu cầu và tình hình tài chính hiện tại của SAS.
Lựa chọn này diễn ra trong bối cảnh SAS đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu rộng. Sau khi nộp đơn xin phá sản năm 2022 và trải qua quá trình tái cấu trúc, hãng trở lại vào năm 2024 với kế hoạch SAS FORWARD, tập trung vào giảm chi phí, nâng hiệu quả hoạt động và hiện đại hóa đội bay. Hiện tại, hãng đã nhận được khoản đầu tư 1,2 tỷ USD để thực hiện kế hoạch “tái sinh”.
SAS hiện có mạng bay xoay quanh ba trung tâm chính tại Copenhagen (Đan Mạch), Stockholm Arlanda (Thuỵ Điển) và Oslo (Na Uy), với đội bay đường dài gồm Airbus A350-900, Airbus A330-300 và Airbus A321LR.
Việc bổ sung máy bay thân rộng thế hệ mới được kỳ vọng giúp hãng mở rộng các tuyến từ Scandinavia tới châu Á, Bắc Mỹ và Nam Mỹ.
Với cấu hình Airbus A330-900 có thể chở tới khoảng 300 hành khách, phù hợp hơn với mạng bay hiện tại của hãng so với Boeing 777-9.
Giá trị bán lẻ của toàn bộ thương vụ được ước tính vượt 10 tỷ USD, dù giá trị thực tế mà SAS phải thanh toán có thể thấp hơn đáng kể do các điều khoản thương mại và chiết khấu của hợp đồng.
Chưa kể, việc đưa Airbus A330-300 thuê vào khai thác trước, sau đó chuyển dần sang Airbus A330neo giúp hãng hạn chế chi phí đào tạo, chuyển đổi phi công, bảo trì và quản lý phụ tùng.
Với Boeing 777-9, dòng máy bay này có lợi thế về kích thước và tầm bay, với khả năng chở hơn 400 hành khách và quãng đường bay khoảng 14.820 km. Đây là mẫu máy bay có thể giúp SAS mở rộng đáng kể năng lực trên các đường bay dài.
Tuy nhiên, chính kích thước lớn lại là một trong những rủi ro. Một chiếc Boeing 777-9 chỉ phát huy hiệu quả kinh tế khi hãng bay duy trì hệ số sử dụng và hệ số lấp đầy cao. Nếu nhu cầu tại các trung tâm của SAS không đủ lớn, số ghế dư thừa sẽ nhanh chóng làm giảm hiệu quả khai thác.
Trong khi đó, SAS vừa hoàn tất quá trình tái cấu trúc và vẫn đặt kiểm soát chi phí lên hàng đầu. Việc đầu tư vào một loại máy bay lớn hơn đáng kể có thể tạo thêm áp lực tài chính và vận hành.
Airbus A330-900 vì vậy được xem là phương án cân bằng hơn giữa tầm bay, sức chứa, chi phí khai thác và khả năng đáp ứng nhu cầu thực tế.
Quyết định này cũng phản ánh sự thay đổi trong cấu trúc liên minh của SAS. Năm 2024, hãng rời Star Alliance để gia nhập SkyTeam, đồng thời Air France-KLM đóng vai trò ngày càng quan trọng trong cơ cấu sở hữu và chiến lược của hãng.
Mạng lưới SkyTeam có thể giúp SAS tiếp cận thêm lưu lượng nối chuyến, từ đó tạo nền tảng để mở rộng mạng bay đường dài. Tuy nhiên, việc lựa chọn Airbus A330neo cho thấy hãng vẫn muốn tăng trưởng theo hướng thận trọng thay vì đặt cược quá lớn vào những máy bay có sức chứa vượt nhu cầu hiện tại.
Nếu SAS sử dụng Airbus A330neo để mở rộng năng lực đường dài, hãng hàng không quốc gia của Iceland, Icelandair lại lựa chọn Airbus A320neo nhằm tăng tính linh hoạt cho mạng bay châu Âu và củng cố quá trình đổi mới đội bay.
Icelandair đã ký thỏa thuận với Aircastle để bổ sung 6 chiếc A320neo. Đây là bước tiếp theo trong chiến lược chuyển dần khỏi các máy bay Boeing thế hệ cũ và xây dựng đội bay thân hẹp dựa nhiều hơn vào dòng Airbus A320neo.
Trước đó, hãng đã định hướng sử dụng Airbus A321LR và Airbus A321XLR cho những đường bay xuyên Đại Tây Dương dài hơn. Airbus A320neo bổ sung một mắt xích còn thiếu: phục vụ các thị trường ngắn hơn, có nhu cầu biến động và những tuyến châu Âu mang tính mùa vụ.
Điều này đặc biệt quan trọng với mô hình kinh doanh của Icelandair. Hãng không chỉ vận chuyển hành khách giữa Iceland và các thị trường Bắc Mỹ mà còn đóng vai trò trung chuyển giữa châu Âu và Bắc Mỹ thông qua Iceland. Vì vậy, khả năng điều chỉnh quy mô máy bay theo từng thị trường là yếu tố quan trọng đối với hiệu quả khai thác.
Airbus A320neo có sức chứa nhỏ hơn Airbus A321neo và các biến thể tầm xa, qua đó phù hợp với những tuyến có nhu cầu thấp hơn hoặc thay đổi theo mùa.
Trong khi Airbus A321LR và Airbus A321XLR đảm nhiệm các đường bay xuyên Đại Tây Dương dài hơn, Airbus A320neo có thể được sử dụng trên các tuyến châu Âu với nhu cầu vừa phải.
Cách tiếp cận này cho phép Icelandair xây dựng đội bay theo nhiều phân khúc: Airbus A320neo phục vụ các đường bay châu Âu và thị trường có nhu cầu thấp hơn; Airbus A321LR/XLR khai thác các đường bay xuyên Đại Tây Dương và các chặng bay dài.
Mô hình này giúp hãng hạn chế tình trạng sử dụng máy bay quá lớn trên những đường bay không đủ nhu cầu, đồng thời duy trì tần suất khai thác.
Quan trọng hơn, Airbus A320neo không tạo ra một hệ sinh thái khai thác hoàn toàn mới. Việc sử dụng các dòng máy bay cùng họ Airbus giúp Icelandair tận dụng sự tương đồng trong đào tạo phi công, bảo trì và quản lý phụ tùng.
Một điểm khác biệt quan trọng giữa chiến lược của Icelandair và SAS là cách tiếp cận nguồn máy bay.
Thay vì chờ nhiều năm để nhận máy bay mới đặt trực tiếp từ nhà sản xuất, Icelandair sử dụng thị trường cho thuê để có thêm máy bay trong thời gian ngắn hơn.
Sáu chiếc Airbus A320neo thuê từ Aircastle được sản xuất trong giai đoạn 2018-2020 và dự kiến được bàn giao, đưa vào khai thác trước mùa hè năm 2028.
Thương vụ này nối tiếp cam kết thuê thêm 4 chiếc Airbus A320neo từ AviLease, dự kiến bàn giao vào mùa xuân, bên cạnh 3 chiếc Airbus A321LR dự kiến nhận vào cuối năm 2027.
Như vậy, Icelandair đang đồng thời mở rộng đội bay bằng cả máy bay thuê và máy bay thuộc sở hữu, trong đó trọng tâm ngày càng chuyển sang các dòng Airbus thế hệ mới.
Điểm chung giữa SAS và Icelandair không chỉ nằm ở việc cùng lựa chọn Airbus. Cả hai đều đang sử dụng máy bay thế hệ mới như một công cụ để giảm chi phí, tăng hiệu quả khai thác và điều chỉnh đội bay theo nhu cầu thị trường.
Với SAS, Airbus A330neo là nền tảng cho tham vọng tăng trưởng đường dài nhưng vẫn kiểm soát rủi ro sau tái cấu trúc. Hãng lựa chọn một mẫu máy bay có sức chứa và chi phí phù hợp hơn thay vì đặt cược vào Boeing 777X có kích thước lớn hơn.
Với Icelandair, Airbus A320neo bổ sung tính linh hoạt cho mạng bay. Khi kết hợp A320neo với A321LR và A321XLR, hãng có thể điều chỉnh quy mô tàu bay theo từng đường bay và mùa khai thác, đồng thời từng bước thay thế các tàu bay Boeing cũ.
Cả hai chiến lược cho thấy xu hướng mới của ngành hàng không: tăng trưởng không nhất thiết gắn với việc khai thác những tàu bay lớn nhất, mà phụ thuộc vào lựa chọn phù hợp về kích thước tàu bay, tầm bay và thời điểm tiếp nhận.
Dù khác nhau về quy mô và mục tiêu khai thác, cả hai cho thấy Airbus ngày càng giữ vai trò quan trọng trong quá trình hiện đại hóa đội bay của các hãng hàng không Bắc Âu.
